ایالات متحده و کشورهای آسیای مرکزی در پی پیشبرد طرحهای سرمایهگذاری در مواد معدنی راهبردی هستند تا زنجیرههای تامین مواد حیاتی برای امنیت ملی را متنوع و وابستگی به چینِ مسلط بر بخش زیادی از بازار جهانی را کاهش دهند.
نماینده ویژه آمریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی، سرجیو گور، با مقامهایی از قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان دیدار کرد؛ نخستین نشست حضوری گفتوگوهای مربوط به مواد معدنی حیاتی در قالب سازوکار C5+1 که پنج کشور آسیای مرکزی و ایالات متحده را گرد هم میآورد.
آگهی
آگهی
این نشست در ادامه گفتوگوهایی برگزار شد که سال گذشته در جریان نشست C5+1 در واشنگتن میان رئیس جمهور آمریکا دونالد ترامپ و رهبران آسیای مرکزی آغاز شده بود؛ جایی که طرفها بر تعمیق همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی و سرمایهگذاریهای مرتبط توافق کردند.
گور گفت: «وقتی رئیس جمهور ترامپ پاییز گذشته میزبان نشست C5 در واشنگتن بود، به روشنی گفت که آسیای مرکزی از سوی ایالات متحده توجه درخوری دریافت نکرده است و مصمم بود این وضعیت تغییر کند.»
در دیداری جداگانه با قاسم جومارت توقایف، رئیس جمهور قزاقستان، گور به او گفت که «دوستی در کاخ سفید» دارد.
ثروت معدنی آسیای مرکزی توجه فزاینده دولتهای غربی را که به دنبال منابع جایگزین برای مواد خام حیاتی هستند، به خود جلب کرده است. قزاقستان بزرگترین و متنوعترین پایه معدنی منطقه را در اختیار دارد؛ با بیش از ۹۵۰۰ کانسار شناساییشده، از جمله بیش از ۱۰۰ کانسار حاوی عناصر خاکی کمیاب و دیگر مواد معدنی راهبردی.
یک چالش مهم همچنان حملونقل است. کشورهای آسیای مرکزی که محصور در خشکی هستند، برای دسترسی به بازارهای جهانی ناچارند به کریدورهای زمینی و دریایی تکیه کنند.
یکی از مسیرهای کلیدی، کریدور میانی است که آسیای مرکزی را از طریق دریای خزر، قفقاز جنوبی و دیگر مسیرهای حملونقل به اروپا متصل میکند.
آزمات پانبایف، رئیس کمیته صنعت در وزارت صنعت و ساخت و ساز قزاقستان، گفت: «کشورهای آسیای مرکزی و طرف آمریکایی برای یافتن راهحلهای مشترک در زمینه اکتشاف، استخراج و رساندن این مواد معدنی به بازارهای غربی با یکدیگر همکاری میکنند.»
او افزود: «یکی از این مسیرها از طریق کریدور میانی و از روی دریای خزر میگذرد؛ مسیری که اکنون با رشد پویای تردد بار روبهرو است و به سرعت در حال توسعه است.»
فراتر از حملونقل، دولتها به دنبال جذب سرمایهگذاری در سراسر زنجیره ارزش، از اکتشافات زمینشناسی و استخراج گرفته تا فراوری مواد معدنی هستند.
بسیاری از کانسارهای منطقه نخستین بار در دوران شوروی شناسایی شدهاند و اکنون به اکتشافات تکمیلی نیاز دارند.
قزاقستان که در دهه ۱۹۹۰ سرمایهگذاریهای عمده آمریکایی را به بخش نفت و گاز خود جذب کرد، اکنون میکوشد همین تجربه را در بخش معدن و مواد معدنی تکرار کند.
سعید سلطانف، بنیانگذار یک شرکت خدمات اکتشافات زمینشناسی و معدن مستقر در آستانه، گفت: «از منظر ژئوپلیتیکی، ورود شرکتهای آمریکایی به ایجاد توازن بیشتر کمک میکند.»
او ادامه داد: «چین حضور دارد، اروپا حضور دارد، روسیه حضور دارد و اکنون شرکتهای آمریکایی نیز وارد بازار میشوند. این روند رقابت را افزایش میدهد و محیطی سالمتر برای بازار ایجاد میکند.»
قزاقستان پیشنهاد کرده است همکاری با ایالات متحده از طریق اجرای پروژههای مشترک در حوزه مواد معدنی حیاتی، ایجاد تاسیسات فراوری، انتقال فناوری، مشارکتهای پژوهشی و آموزش نیروی کار گسترش یابد.
یرساین نگاسپایف، وزیر صنعت و ساخت و ساز، گفت: «قزاقستان تنها به صادرات مواد خام علاقهمند نیست، بلکه به توسعه تاسیسات تولید مشترک، انتقال فناوری، آموزش نیروی کار و همکاری علمی نیز توجه دارد.»
مقامهای قزاقستان میگویند این کشور سال گذشته در جریان نشستها در واشنگتن توافقهایی به ارزش ۱۷ میلیارد دلار امضا کرده است؛ از جمله یادداشت تفاهمی درباره همکاری در زمینه اورانیوم، تنگستن و عناصر خاکی کمیاب.
مسئولان انتظار دارند این توافقها به تقویت ظرفیت فراوری داخلی و تسهیل انتقال فناوری کمک کند. قزاقستان پیشتر با شرکت کوو کپیتال برای توسعه کانسارهای تنگستن Severniy Katpar و Verhniy Kairakty به توافق رسیده است.
دولت همچنین شرایط سرمایهگذاریای را معرفی کرده است که به سرمایهگذاران خارجی اجازه میدهد در برخی پروژهها سهام اکثریت را در اختیار داشته باشند. مقامها به توافق جدیدی در حوزه تنگستن اشاره میکنند که بر اساس آن، شرکت Kaz Resources Inc. با حمایت آمریکا ۷۰ درصد سهام را در اختیار خواهد داشت و سهم قزاقستان ۳۰ درصد خواهد بود.
حجم سرمایهگذاری در اکتشافات زمینشناسی در قزاقستان از سال ۲۰۱۸ بیش از سه برابر شده و از مرز یک میلیارد دلار گذشته است. شرکتهایی از جمله ریو تینتو، بریک گولد، فرست کوانتوم مینرالز، آیونهو ماینز و فورتیسکیو وارد بازار قزاقستان شدهاند.
ارزش توافقها و معاملات میان دو کشور در سال گذشته به بیش از ۲۰ میلیارد دلار رسید.
همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی انتظار میرود همچنان در بالای دستور کار واشنگتن باقی بماند و گفتوگوهای بیشتری میان کشورهای C5+1 و ایالات متحده در ادامه سال جاری برنامهریزی شده است.