از پنلهای خورشیدی تا عناصر خاکی کمیاب و رباتهای صنعتی، شرکتهای چینی بیسر و صدا به تامینکننده اصلی و گاه تنها تامینکننده در شمار فزایندهای از صنایع اروپایی بدل شدهاند و نگرانیها از «شوک چین» دیگری را دامن زدهاند.
اتکای اروپا به کالاهای چینی آنقدر در برخی بخشها به شکل ساختاری جاافتاده که عملا گزینههای معتبر جایگزین از بین رفته است.
آگهی
آگهی
این فشار در سال 2025 تشدید شد؛ زمانی که واشنگتن تعرفههای گستردهای بر کالاهای چینی وضع کرد و نگرانیها از آن بالا گرفت که پکن تولید مازاد خود را با قیمتهای شکسته به بازارهای اروپا منحرف کند.
اورسولا فن در لاین، رییس کمیسیون اروپا، سال گذشته در نشست سران گروه 7 در کانادا این وضعیت را «شوک جدید چین» توصیف کرد و هشدار داد که پکن با ظرفیت مازاد یارانهای بازارهای جهانی را از کالاهایی پر کرده که مصرفکنندگان خود چین توان جذب آنها را ندارند.
استفان سژورن، کمیسر صنعت اتحادیه اروپا، هفته گذشته از شرکتهای اروپایی خواست تامینکنندگان خود را متنوع کنند؛ در حالی که تنشهای تجاری با چین رو به افزایش است، پکن بارها اروپا را تهدید میکند و بروکسل در تلاش است قوانین را برای حفاظت از بازارهایش در برابر وابستگی به چین تقویت کند.
به گفته یورواستات، واردات اتحادیه اروپا از چین در سال 2025 به 559.4 میلیارد یورو رسید؛ رقمی که نسبت به سال 2015 حدود 89 درصد رشد کرده و کسری تجاری 359.8 میلیارد یورویی ایجاد کرده است. فقط در سال 2025، صادرات اتحادیه اروپا به چین 6.5 درصد کاهش یافت، در حالی که واردات از چین 6.4 درصد افزایش پیدا کرد.
چین با فاصلهای زیاد بزرگترین منبع واردات اتحادیه اروپا و اصلیترین تامینکننده محصولات وابسته است؛ این کشور 47 درصد این دسته کالاها را به اتحادیه صادر میکند و حدود نیمی از ارزش کل واردات این گروه، معادل تقریبا 206 میلیارد از 404 میلیارد یورو، از چین میآید.
محصولات وابسته به قطعات و مواد خامی گفته میشود که برای ساخت یک کالای نهایی لازماند. برای مثال، تقاضا برای باتری گوشی هوشمند به تعداد گوشیهای نهایی که یک شرکت قصد تولید آنها را دارد بستگی دارد.
ایالات متحده دومین تامینکننده بزرگ محصولات وابسته برای اتحادیه اروپاست، اما کمتر از 10 درصد این دسته کالاها و تنها 11 درصد ارزش کل واردات را تامین میکند؛ بر اساس آخرین تحلیل مرکز تحقیقات سیاست اقتصادی (CEPR) که همین ماه منتشر شد.
با درنظرگرفتن این دادهها در کنار سایر اطلاعات مربوط به وابستگی راهبردی گستردهتر، پنج بخش بهعنوان حوزههایی که وابستگی ساختاری اتحادیه اروپا به پکن در آنها شکل گرفته، برجسته میشوند: انرژی خورشیدی، مواد خام حیاتی، رباتیک صنعتی، مواد شیمیایی و همچنین نساجی و محصولات چوبی.
یورونیوز برای هر یک از این بخشها، برخی از دلایل وابستگی غیرمعمول اتحادیه اروپا به چین را مرور کرده است.
گذار سبز، ساخت چین
در میان تمام وابستگیهای اتحادیه اروپا به پکن، آنچه در قلب دستورکار سبز اروپا پنهان شده، شاید سرنوشتسازترین آنها باشد.
بر اساس دادههای یورواستات، چین در سال 2024 تامینکننده 98 درصد کل پنلهای خورشیدی وارداتی به اتحادیه اروپا بود. ارزش کل این واردات از 19.7 میلیارد یورو در 2023 به 10.9 میلیارد یورو در 2024 کاهش یافت؛ نه به این دلیل که حجم واردات پایین آمده باشد، بلکه چون قیمتهای چینی سقوط کرده است.
آمار کامل مربوط به واردات پنلهای خورشیدی در سال گذشته هنوز منتشر نشده است.
گزارشی که امسال از سوی اندیشکده «لوم» منتشر شد همچنین نشان داد چین در سال 2025 حدود 88 درصد باتریهای لیتیومیون وارداتی اتحادیه اروپا برای خودروهای برقی را تامین کرده، در حالی که این سهم در سال 2019 حدود 75 درصد بود.
این脆弱یت تنها به محصولات نهایی محدود نمیشود.
اداره پژوهشهای پارلمان اروپا دریافته است که اتحادیه اروپا 98 درصد آهنرباهای خاکی کمیاب خود را از چین تامین میکند؛ موادی که برای موتور خودروهای برقی، توربینهای بادی و سامانههای دفاعی حیاتیاند.
دادههای کمیسیون اروپا همچنین نشان میدهد اتکای اتحادیه اروپا به پکن برای تامین منیزیم 97 درصد است. این ماده معدنی برای نسل بعدی باتریها که گزینهای جایگزین فناوریهای لیتیومیون محسوب میشود حیاتی است و در ذخیرهسازی هیدروژن و زیرساختهای سبکوزن تجدیدپذیر نیز کاربرد دارد.
به دلیل این میزان وابستگی به یک کشور، کمیسیون اروپا منیزیم را در فهرست مواد خام حیاتی اتحادیه قرار داده تا استخراج، فرآوری و بازیافت داخلی آن را تسریع کند.
سرانجام، طبق گزارش «خدمات اطلاعات ژئوپلیتیک»، شرکتهای چینی بیش از 80 درصد ظرفیت تولید جهانی تجهیزات فتوولتاییک خورشیدی را از تولید پلیسیلیکون تا ساخت ماژولهای نهایی در اختیار دارند.
به بیان ساده، گذار سبز اروپا بر پایههایی بنا شده که خود آن را کنترل نمیکند.
خیز رباتها
داستان رباتیک صنعتی فقط درباره وابستگی نیست، بلکه از شتاب گرفتن جابهجاییها و جایگزینیها حکایت دارد.
بین اوایل 2025 و اوایل 2026، واردات رباتهای صنعتی اتحادیه اروپا از چین 315 درصد افزایش یافت، در حالی که به گفته کارگروه پایش واردات کمیسیون اروپا میانگین قیمتها 29 درصد کاهش پیدا کرد.
سیطره چین در این بخش تصادفی نیست.
استراتژی صنعتی «ساخت چین 2025» که با یارانههای دولتی، اعتبارات ارزان و مشوقهای مالیاتی پشتیبانی میشود، باعث شد بخش رباتیک پیشرفته این کشور آنقدر رشد کند که از سال 2020 تعداد شرکتهای فعال در آن تقریبا سه برابر شود.
تولید مازاد داخلی، تولیدکنندگان چینی را به صادرات تهاجمی واداشته است؛ آن هم با قیمتهایی که رقبای اروپایی توان رقابت با آنها را ندارند.
به گفته فدراسیون بینالمللی رباتیک، چین اکنون بیش از مجموع تولید آلمان، کره جنوبی، ژاپن و ایالات متحده ربات صنعتی تولید میکند.
مواد شیمیایی، نساجی و چوب؛ وابستگیهای قدیمی، عمقهای تازه
در بخش مواد شیمیایی، دادههای پایش کمیسیون اروپا نشان داد برخی ترکیبات شیمیایی از چین با نرخی 36 برابر سال قبل وارد میشوند، در حالی که قیمت آنها تا 95 درصد پایینتر است.
کمیسیون اروپا در مارس 2025 پایش ویژهای را برای برخی مواد شیمیایی مبتنی بر اتیلن و آمونیاک آغاز کرد و دلیل آن را ظرفیت تولید مازاد در چین و جهش سهم این محصولات در بازار اتحادیه اروپا اعلام کرد.
در مورد منسوجات و محصولات چوبی نیز تصویر مشابهی دیده میشود.
پوشاک و کفشهای ساخت چین همچنان بخش قابل توجهی از تامین غیراروپایی اتحادیه را تشکیل میدهند، حتی اگر بخشی از تولید به رقبای کمهزینهتر در جنوب شرق آسیا مانند ویتنام منتقل شده باشد.
به گفته یورواستات، چین حدود 30 تا 35 درصد ارزش کل واردات غیراروپایی پوشاک و کفش اتحادیه اروپا را تامین میکند.
محصولات چوبی به کانون تازهای از اختلاف تبدیل شدهاند؛ چرا که واردات پارکت مونتاژشده از چین در عرض تنها یک سال بیش از ده برابر شد و قیمتها 77 درصد سقوط کرد؛ امری که کمیسیون اروپا را در ژوئیه 2025 واداشت برای حفاظت از صنعتی که بیش از 10 هزار نفر را به کار گرفته و ارزشی معادل 1.3 میلیارد یورو دارد، تعرفههایی بین 21.3 تا 36.1 درصد وضع کند.
در مورد «کاغذ دکور» نیز اوت 2025 تعرفههایی بین 26.4 تا 26.9 درصد اعمال شد تا بیش از دو هزار شغل در اروپا حفظ شود.
در هر پنج بخش، واکنش کمیسیون اروپا عمدتا حالت دفاعی و پس از وقوع داشته و تعرفهها زمانی اعمال شده که آسیب تا حدی رخ داده است.
مساله عمیقتر این است که آیا اروپا هنوز ظرفیت صنعتی و اراده سیاسی لازم برای ساخت گزینههای واقعی جایگزین را دارد یا نه؛ پیش از آنکه این وابستگی غیرقابل بازگشت شود و به ابزاری در اختیار پکن تبدیل شود.