اقتصاددانان برآورد میکنند افزایش قیمت نفت و گاز میتواند تورم منطقه یورو را به طور محسوسی بالا ببرد. بازارها از هماکنون خطر افزایش نرخ بهره در سال ۲۰۲۶ را در قیمتها منعکس کردهاند.
بهای نفت روز دوشنبه یکی از چشمگیرترین بازگشتهای یکروزه در تاریخ معاملات را رقم زد، پس از آن که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، علامت داد کارزار نظامی تحت رهبری آمریکا علیه ایران رو به پایان است.
آگهی
آگهی
اما برای مصرفکنندگان اروپایی، این آرامش هنوز به پمپبنزینها نرسیده است.
ترامپ دوشنبه شب در یک نشست خبری گفت نیروهای آمریکایی و اسرائیلی در عملیات نظامی علیه ایران به سرعت پیش میروند و تاکید کرد واشنگتن اجازه نخواهد داد مسیرهای جهانی تامین انرژی، از جمله تنگه هرمز، دچار اختلال شود.
ترامپ گفت: «عرضه نفت به شکل چشمگیری امنتر خواهد شد» و افزود در صورت لزوم ایالات متحده میتواند نفتکشها را از این گذرگاه راهبردی اسکورت کند.
وقتی از او پرسیدند آیا این درگیری ممکن است ظرف چند روز پایان یابد، ترامپ پاسخ داد: «فکر میکنم همین طور باشد».
بهای نفت خام وست تگزاس اینترمدیت که یکشنبه شب در پی نگرانی از احتمال بسته شدن تنگه هرمز تا هر بشکه 119 دلار (110 یورو) اوج گرفته بود، تا پایان معاملات دوشنبه به زیر 90 دلار (83 یورو) سقوط کرد؛ نوسانی بیش از 30 دلار در کمتر از 24 ساعت.
با وجود این چرخش تند در بازار آتی نفت، انتقال تغییرات قیمت نفت در بازار عمدهفروشی به بهای سوخت در خردهفروشی نه فوری است و نه متقارن.
دقیقا به همین دلیل است که اقتصاددانان هنوز حاضر نیستند بگویند خطر تورم در منطقه یورو برطرف شده است.
قیمت سوخت در اروپا همچنان حدود 2 یورو برای هر لیتر است
بر اساس دادههای «فیولو»، پلتفرمی که قیمت لحظهای سوخت در سراسر اروپا را رصد میکند، بهای بنزین و گازوئیل در چند شهر بزرگ اروپایی همچنان بالاست.
در میلان، بنزین بدون سرب 95 هر لیتر 1.89 یورو و گازوئیل 2.10 یورو است، در حالی که پاریس در بنزین کمی بالاتر و در گازوئیل کمی پایینتر است؛ به ترتیب 1.92 و 2.06 یورو.
فرانکفورت از این سه شهر گرانترین است و بنزین بدون سرب 95 در آن هر لیتر 2.12 یورو و گازوئیل 2.19 یورو قیمت دارد.
اسون یاری استن، اقتصاددان ارشد اروپای گلدمن ساکس، در یادداشتی که هفته گذشته منتشر شد گفت: «مهمترین کانال انتقال اثر درگیری ایران بر رشد، تورم و سیاست پولی در اروپا افزایش قیمت انرژی است، چون بیشتر کشورهای اروپایی واردکننده خالص نفت و گاز هستند».
او افزود: «بیشتر کشورهای اروپایی واردکننده خالص نفت و گاز هستند».
بر اساس قاعده سرانگشتی گلدمن، هر 10 درصد افزایش قیمت نفت به طور متوسط 0.3 درصد به تورم شاخص کل در منطقه یورو اضافه میکند.
با این حال این بانک هشدار داد اثرات غیرخطی میتواند شوک را تشدید کند، به ویژه اگر قیمت گاز که دینامیک متفاوتی از نفت دارد نیز بالا بماند.
سه سناریو برای تورم در اروپا
روبن سگورا-کایولا، اقتصاددان ارشد اروپای بانک آو امریکا، سه سناریو را بر اساس طول دوام قیمتهای بالای انرژی ترسیم کرده است.
در محتملترین سناریو، قیمت نفت در حوالی هر بشکه 80 دلار (74 یورو) و گاز هلندی تیتیاف در حدود 50 یورو به ازای هر مگاواتساعت برای حدود دو ماه تثبیت میشود.
بر اساس این سناریو، تورم منطقه یورو در ماههای مارس و آوریل برای مدتی کوتاه تا حدود 2.5 درصد اوج میگیرد و سپس تا اواخر تابستان دوباره به زیر 2 درصد برمیگردد و تولید ناخالص داخلی در سال 2026 حدود 1.0 درصد رشد میکند؛ رشدی کند اما قابل مدیریت که بعید است بانک مرکزی اروپا را به تشدید سیاست پولی وادارد.
یک شوک شدیدتر، با رسیدن قیمت نفت به 100 دلار (92 یورو) و گاز به 60 یورو برای هر مگاواتساعت، زیانبارتر خواهد بود.
در این حالت، تورم در کل سال 2026 به طور متوسط 2.4 درصد خواهد بود و در سهماهه دوم از 3 درصد فراتر میرود، رشد اقتصادی به حدود 0.8 درصد کند میشود و بازگشت تورم به هدف 2 درصدی بانک مرکزی اروپا احتمالا تا اوایل 2027 به تعویق میافتد.
سناریوی سوم به اختلالی طولانیمدت مربوط است؛ حتی اگر نفت در حدود 80 دلار ثابت بماند، شوک چهارماهه در بازار انرژی میتواند تورم سالانه را به حدود 2.2 درصد برساند، میانگین تورم در سهماهه دوم را روی 2.5 درصد نگه دارد و رشد تولید ناخالص داخلی منطقه یورو را به حدود 0.9 درصد کاهش دهد، با خطر وقوع یک دوره کوتاه رکود.
اگر قیمتهای انرژی بالا بماند، سگورا-کایولا برآورد میکند بانک مرکزی اروپا احتمالا ناچار خواهد بود در مجموع 50 تا 75 واحد پایه دیگر نرخها را افزایش دهد، احتمالا تا ماه سپتامبر.
او گفت: «اگر قیمتهای انرژی تا ژوئن عادی نشود، ممکن است بانک مرکزی اروپا نرخها را بالا ببرد».
او افزود: «بازارها این خطر را در قیمتها منعکس کردهاند».
آکسفورد اکونومیکس: رویکرد قدیمی «چشمپوشی» دیگر کارایی ندارد
به گفته مایکل ساندرز، مشاور ارشد اقتصادی در آکسفورد اکونومیکس، تهدید تنها مربوط به سطح قیمت نفت نیست، بلکه این است که آیا بانکهای مرکزی هنوز اعتبار لازم را دارند تا بدون واکنش، این شوک را جذب کنند یا نه.
ساندرز در یادداشتی اخیر استدلال کرد فرض قدیمی مبنی بر اینکه بانکهای مرکزی میتوانند به سادگی از موج تورمی ناشی از انرژی چشمپوشی کنند دیگر معتبر نیست. او گفت رویکرد جدید این است که در برابر خطر سرایت شوک قیمت انرژی به انتظارات گستردهتر تورمی، به موقع واکنش نشان داده شود.
با استفاده از مدل اقتصاد جهانی آکسفورد اکونومیکس، ساندرز برآورد کرد مفروضات فعلی درباره قیمت انرژی به این معناست که تورم منطقه یورو در سهماهه چهارم 2026 حدود 0.5 تا 0.6 واحد درصد بالاتر از پیشبینی قبلی خواهد بود؛ اثری بزرگتر از بیشتر اقتصادهای بزرگ دیگر که بازتابدهنده وابستگی ساختاری اروپا به واردات انرژی است.
ساندرز افزود احتمالا بانک مرکزی اروپا در کوتاهمدت نرخها را بدون تغییر نگه میدارد، اما از آنجا که نرخها در حال حاضر کمابیش در سطح خنثی قرار دارد، اگر جهش قیمت انرژی ادامه یابد ممکن است در همین سال سیاست پولی را دوباره سختتر کند.
بازارهای پیشبینی احتمال افزایش نرخ بهره از سوی بانک مرکزی اروپا را 42 درصد میدانند
پلتفرم مالی پیشبینی «پالیمارکت» اکنون احتمال افزایش نرخ بهره از سوی بانک مرکزی اروپا در سال 2026 را 42 درصد نشان میدهد؛ رقمی که پیش از آغاز درگیری با ایران، کمتر از دو هفته پیش، تنها 12 درصد بود.
این تقریبا سه برابر شدن احتمال ضمنی نشان میدهد بازارها تا چه حد برداشت خود را از چگونگی واکنش بانک مرکزی اروپا تغییر دادهاند.
پیش از کارزار دولت ترامپ علیه ایران، اجماع در اقتصادهای توسعهیافته به روشنی به سود کاهش نرخهای بهره بود.
اکنون و در حالی که تورم ناشی از انرژی در ماههای پیش رو تهدید میکند تورم شاخص کل منطقه یورو را دوباره به بالای 3 درصد برساند، سرمایهگذاران بیش از پیش خود را در برابر این احتمال بیمه میکنند که بانک مرکزی اروپا ناچار شود بار دیگر سیاست پولی را انقباضی کند.