آژانس بینالمللی انرژی متشکل از ۳۲ عضو به طور اجماعی با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی جهانی برای جلوگیری از اختلال در عرضه و کاهش نگرانی بازار ناشی از کمبودهای جنگ ایران موافقت کرد.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) روز چهارشنبه اعلام کرد کشورهای عضو آن توافق کردهاند در واکنش به جنگ ایران ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر خود روانه بازار کنند؛ اقدامی که بزرگترین عرضه اضطراری در تاریخ به شمار میرود و بیش از دو برابر حجمی است که پس از یورش روسیه به اوکراین آزاد شد.
آگهی
آگهی
فاتح بیرول مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی گفت: «چالشهای پیش روی بازار نفت از نظر ابعاد بیسابقه است، به همین دلیل بسیار خرسندم که کشورهای عضو آژانس با اقدامی جمعی و اضطراری در ابعادی بیسابقه پاسخ دادهاند.»
او افزود: «بازارهای نفت جهانی هستند، بنابراین پاسخ به اختلالهای بزرگ نیز باید جهانی باشد. امنیت انرژی ماموریت بنیادین آژانس بینالمللی انرژی است و خوشحالم که اعضای آژانس با همبستگی قوی در حال اتخاذ اقداماتی قاطع به صورت جمعی هستند.»
این تصمیم تلاشی است برای پایین آوردن قیمت نفت، زیرا بحران ایران و اختلال در ارسال محمولهها از تنگه هرمز همچنان آشفتگی گستردهای در بازارهای انرژی ایجاد کرده است.
بازه زمانی آزادسازی برای هر کشور عضو بسته به شرایط ملی آن متفاوت خواهد بود و جزئیات اجرایی بعدی اعلام میشود.
مقدار مورد توافق تقریبا معادل ۲۰ روز جریان نفت از تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که به طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند.
جبهه واحد گروه هفت
پیش از اعلام این تصمیم، آلمان و اتریش در پی درخواست آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده بودند بخشی از ذخایر نفتی خود را آزاد میکنند.
ژاپن نیز اعلام کرده است از دوشنبه آینده بخشی از ذخایر خود را روانه بازار خواهد کرد.
آلمان و ژاپن عضو گروه هفت یا همان G7 هستند؛ مجمع اقتصادی بیندولتی که آمریکا، بریتانیا، ایتالیا، کانادا و فرانسه را نیز در بر میگیرد و طی دو روز گذشته برای بررسی جهش قیمت نفت نشستهای اضطراری برگزار کرده است.
اما گروه هفت در همان ابتدا با آزادسازی ذخایر خود موافقت نکرد.
در عوض، این گروه از آژانس بینالمللی انرژی خواست وضعیت را ارزیابی و گزینههایی برای آزادسازی هماهنگ ذخایر راهبردی تهیه کند.
آژانس سپس نشست فوقالعادهای با حضور نمایندگان ۳۲ دولت عضو خود تشکیل داد تا درباره اقدام احتمالی تصمیمگیری کند.
همین نشست که انتظار میرفت روز چهارشنبه به پایان برسد، به پیشنهاد آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت منجر شده است.
نقش گروه هفت در این روند بیشتر جنبه سیاسی داشت، یعنی تعیین جهتگیری و درخواست تدوین طرح؛ در مقابل، نقش آژانس بینالمللی انرژی فنی است و شامل تصویب رسمی و هماهنگی آزادسازی ذخایری میشود که عملا نفت را به بازار سرازیر میکند.
این اعلام در حالی صورت گرفت که بهای نفت برنت، شاخص معیار بینالمللی، با وجود عقبنشینی محسوس از اوجهای روز دوشنبه، همچنان حدود ۲۰ درصد بالاتر از زمان آغاز جنگ است.
مصرفکنندگان در سراسر جهان هماکنون اثر آن را در قیمت بنزین و سوخت در جایگاهها حس میکنند.
بزرگترین آزادسازی جمعی پیشین ذخایر اضطراری توسط کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی ۱۸۲.۷ میلیون بشکه بود که پس از شوک انرژی ناشی از یورش همهجانبه روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ انجام شد.
اعضای آژانس در حال حاضر بیش از ۱.۲ میلیارد بشکه ذخایر دولتی نفت اضطراری در اختیار دارند و علاوه بر آن حدود ۶۰۰ میلیون بشکه ذخایر صنعتی نیز تحت الزام دولت نگهداری میشود.
وزیران انرژی گروه هفت روز سهشنبه اعلام کردند که در اصل از «اجرای اقدامات پیشگیرانه برای مدیریت وضعیت، از جمله استفاده از ذخایر راهبردی» حمایت میکنند؛ موضعی که زمینه را برای واکنش هماهنگ روز چهارشنبه از سوی برلین و وین فراهم کرد.
در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، ایران به کشتیهای تجاری در سراسر خلیج فارس حمله کرده و کارزاری را برای تحت فشار گذاشتن این منطقه نفتخیز تشدید کرده است، در حالی که نگرانیهای جهانی درباره امنیت انرژی رو به افزایش است.
ایران عملا تردد محمولهها از تنگه هرمز را متوقف کرده است؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم کل نفت جهان از خلیج فارس به سوی اقیانوس هند از آن حمل میشود.
ارتش آمریکا روز سهشنبه اعلام کرد ۱۶ شناور مینریز ایرانی را در نزدیکی این تنگه منهدم کرده است، اما دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا در پیامهایی در شبکههای اجتماعی گفت هیچ گزارش تایید شده ای از مینگذاری این آبراه توسط ایران وجود ندارد.
کارشناسان میگویند اگر این تنگه مینگذاری شود، پاکسازی آن پس از پایان درگیریها دستکم چند هفته زمان خواهد برد.
ناوگانهای تاریک؟
با وجود این اختلال، بخشی از رفتوآمد دریایی همچنان ادامه دارد.
شرکت امنیتی نپتون پی۲پی گروپ روز چهارشنبه اعلام کرد از ۸ مارس تاکنون هفت کشتی از این تنگه عبور کردهاند که پنج کشتی از آنها به ناوگان کشتیرانی مرتبط با ایران وابسته بوده است.
در شرایط عادی، این تنگه معمولا روزانه شاهد عبور بیش از ۱۰۰ کشتی است.
برخی نفتکشها در حال انجام عبورهای موسوم به «تاریک» هستند؛ آنها سامانه شناسایی خودکار (AIS) خود را خاموش میکنند، روشی که معمولا با کشتیهای حامل نفت خام مشمول تحریم ایران مرتبط است.
شرکت ردیابی محمولهها «کپلر» اعلام کرده است ایران در همین حال صادرات نفت خام از پایانه نفتی جاسک در دریای عمان را از سر گرفته و یک نفتکش روز ۷ مارس حدود ۲ میلیون بشکه در این پایانه بارگیری کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد تهران همچنان تا حدی توانایی انتقال نفت از مسیرهایی غیر از تنگه هرمز را حفظ کرده است.
تهران همچنین میدانهای نفتی و پالایشگاههای کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داده است تا با ایجاد فشار اقتصادی جهانی کافی، آمریکا و اسرائیل را وادار کند به حملات خود پایان دهند.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی، حجم صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی اکنون به کمتر از ۱۰ درصد سطح پیش از جنگ رسیده است.