در حالی که بیشتر توجه جهان به پیامدهای اختلال در صادرات نفت از تنگه هرمز معطوف شده است، مسدود شدن این آبراه میتواند در بلندمدت عرضه مواد غذایی در جهان را نیز با تهدیدی جدی روبهرو کند.
از زمان آغاز درگیریها در خلیج فارس در ۲۸ فوریه، دستکم ۱۰ کشتی در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتهاند. در تازهترین مورد، ایران به یک یدککش با پرچم امارات متحده عربی که برای کمک به یک کشتی کانتینربر اعزام شده بود حمله کرد.
آگهی
آگهی
در حالی که ایالات متحده پیشنهاد داده است ناوهای این کشور اسکورت نفتکشها را بر عهده بگیرند و برنامهای بیمهای به ارزش ۲۰ میلیارد دلار برای آنها ارائه کرده است، دادههای ردیابی دریایی نشان میدهد صدها کشتی در دو سوی این آبراه متوقف ماندهاند.
با افزایش نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در منطقه، امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه از اعزام دو ناوچه به دریای سرخ در قالب ماموریت دریایی اتحادیه اروپا موسوم به «آسپیدس» خبر داد.
او گفت که کشورش در حال بررسی ماموریتی با هدف بازگشایی تنگه هرمز است. او توضیح داد که این ماموریت «کاملا دفاعی» است و هدف آن اسکورت و حفاظت از کشتیها در این منطقه خواهد بود و باید با همکاری کشورهای اروپایی و غیر اروپایی طراحی و اجرا شود.
با وجود پیشنهاد آمریکا برای اسکورت نفتکشها و ارائه یک طرح بیمه ۲۰ میلیارد دلاری، دادههای ردیابی دریایی نشان میدهد صدها کشتی همچنان در دو سوی تنگه هرمز متوقف هستند.
افزایش شدید حق بیمه و هزینه حمل بار باعث شده بسیاری از شرکتهای کشتیرانی فعالیت خود را متوقف کنند.
تنگه هرمز علاوه بر انتقال نزدیک به ۳۰ درصد صادرات نفت جهان و حدود ۲۰ درصد عرضه گاز طبیعی، مسیر عبور حداکثر ۳۰ درصد صادرات جهانی کودهای شیمیایی نیز هست؛ مسیری که تنها راه دسترسی کشورهای حوزه خلیج فارس به آبهای آزاد محسوب میشود و نقش مهمی در تولید مواد غذایی جهان دارد.
بذرهای تورم
تنشها در تنگه هرمز از هماکنون نشانههایی از افزایش تورم را به همراه داشته است.
قیمت اوره، یکی از انواع کود شیمیایی، از ۴۵۰ دلار در هفته گذشته به بیش از ۶۰۰ دلار برای هر تن افزایش یافته است.
منلائوس ایدریوس، دبیرکل اتحادیه بینالمللی گاز با تاکید بر اینکه بیشترین تاثیر اختلالها بر بازار نفت و گاز خواهد بود خاطر نشان شد که این مسیر تنها برای صادرات نیست و حجم زیادی از کالاها نیز از همین مسیر وارد منطقه میشود.
او گفت: «مقدار قابل توجهی مواد غذایی از طریق این مسیر وارد منطقه میشود که اکنون با اختلال روبهرو شده است. این مواد غذایی فقط نیازهای منطقه را تامین نمیکنند، بلکه در برخی موارد دوباره به کشورهای دیگر صادر میشوند.»
او همچنین درباره پیامدهای این وضعیت برای صنایع دیگر هشدار داد.
به گفته او: «محصولات پتروشیمی برای تولید دارو، پلاستیک و بسیاری از کالاهای دیگر ضروری هستند. بنابراین باید این اختلال را به صورت کلی بررسی کنیم، نه صرفا به عنوان مسئلهای مرتبط با نفت و گاز. در واقع پیامدهای آن بسیار گستردهتر است.»
موتور تغذیه جهان
کشورهای حوزه خلیج فارس یکی از موتورهای اصلی تولید مواد غذایی در جهان به شمار میروند، زیرا از بزرگترین صادرکنندگان کودهای نیتروژنی هستند.
بر اساس دادههای مؤسسه بینالمللی پژوهشهای سیاست غذایی، کشورهای قطر، عربستان سعودی، بحرین و عمان در مجموع سالانه حدود ۱۵ میلیون تُن اوره، دیآمونیوم فسفات و آمونیاک بدون آب تولید میکنند.
کشورهایی مانند هند، ایالات متحده، برزیل و استرالیا برای حفظ میزان تولیدات کشاورزی خود به این صادرات وابستگی زیادی دارند.
از سوی دیگر، ارتباط نزدیکی میان قیمت گاز طبیعی و تولید کودهای شیمیایی وجود دارد. حدود ۷۰ درصد هزینه تولید کودهای نیتروژنی به گاز طبیعی مربوط میشود؛ بنابراین افزایش قیمت نفت و انرژی میتواند مستقیما قیمت کودها را نیز بالا ببرد.
با این حال، در حالی که ذخایر و انبارهای نفت میتوانند تا حدی شوکهای کوتاهمدت بازار را جذب کنند، بازار کودهای شیمیایی چنین حاشیه امنی ندارد.
جوزف گلاوبر، پژوهشگر ارشد مؤسسه بینالمللی پژوهشهای سیاست غذایی، میگوید بسیاری از انواع کودهای شیمیایی قابلیت ذخیرهسازی دارند اما نگهداری طولانیمدت آنها از نظر اقتصادی چندان بهصرفه نیست.
به همین دلیل، خرید کودها معمولا بر اساس نیاز و برای تحویل فوری انجام میشود.
او توضیح میدهد که سفارشها به تقاضای فصلی وابستهاند؛ تقاضایی که با چرخههای کشت و شرایط آبوهوایی هماهنگ است. در نتیجه، موجودی کودهای شیمیایی اغلب به صورت سفارشی تولید شده و بلافاصله ارسال میشود.
به گفته او، در ایالات متحده کشاورزان معمولا در فصل پاییز کودها و مواد شیمیایی کشاورزی را خریداری میکنند تا برای فصل کشت ذخایر کافی در اختیار داشته باشند.
اگر درگیریها در تنگه هرمز ادامهدار شود، کدام مواد غذایی ممکن است گرانتر شوند؟
در صورت تداوم اختلال در این مسیر راهبردی، احتمال دارد در نهایت قیمت کالاهای اساسی مانند گندم، ذرت، نان، ماکارونی و سیبزمینی در فروشگاهها افزایش یابد.
محصولات فاسدشدنی مانند لبنیات و غذاهای دریایی نیز ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرند. همچنین افزایش قیمت روغن سویا و خوراک دام میتواند کشاورزان را مجبور کند برنامههای تولید خود را تغییر دهند.
با این حال، کارشناسان میگویند در کوتاهمدت جای نگرانی جدی وجود ندارد. به گفته جوزف گلاوبر، عامل تعیینکنندهتر در این میان قیمت نفت است.
او میگوید افزایش قیمت نفت و انرژی میتواند هزینههای خردهفروشی را بالا ببرد، زیرا هزینه حملونقل و فرآوری محصولات غذایی پس از مرحله تولید افزایش مییابد؛ موضوعی که در بلندمدت میتواند دوباره به تورم قیمت مواد غذایی دامن بزند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در مورد امنیت غذایی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. در خارج از منطقه خلیج فارس، نگرانیها درباره ناامنی غذایی هنوز چندان جدی نیست اما اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی مسدود بماند، وضعیت میتواند تغییر کند.