باستانشناسان دانشگاه تهران در جریان کاوشهای خود در شمال شرق ایران، موفق به شناسایی یک پانل گچبری نفیس شدهاند که به باور پژوهشگران، تصویری از یزدگرد سوم، آخرین پادشاه سلسله ساسانی را در روزهای پایانی عمر و در آستانه سقوط این امپراتوری به نمایش میگذارد.
نتایج این کشف بزرگ باستانشناسی که تحت سرپرستی دکتر میثم لباف خانیکی، عضو هیأت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه تهران صورت گرفته، در قالب مقالهای علمی با عنوان «آخرین تصویر از آخرین پادشاه» در نشریه بینالمللی و معتبر «شرق و غرب» متعلق به مؤسسه «ایزمئو» در ایتالیا منتشر شده است.
آگهی
آگهی
رازهای مکتوم در پانل گچبری «بازه هور»
آتشکده باستانی «بازه هور» در ۷۰ کیلومتری جنوب مشهد، در مسیر یکی از کلیدیترین شاهراههای ارتباطی دنیای باستان واقع شده است؛ راهی که در گذشته فلات مرکزی ایران و خراسان را به سیستان و کرمان متصل میکرد.
دانشگاه تهران از سال ۱۳۹۲ تاکنون، ۸ فصل کاوش متوالی را در این محوطه کلیدی پیش برده که به کشف یک آتشکده بزرگ دوره ساسانی با آرایههای معماری چشمگیر، گچبریهای نفیس و نقاشیهای دیواری منجر شده است.
دکتر میثم لباف خانیکی در خصوص جزئیات این یافته جدید میگوید: «در کاوشهای اخیر، پانلی گچبری متعلق به اواخر دوره ساسانی در اتاق ورودی آتشکده کشف شد که هرچند تنها بخش پایینی آن سالم مانده، اما اطلاعات ارزشمندی را در خود جای داده است.»
وی افزود: «این پانل تصویر چهار شخصیت را نشان میدهد؛ یک فرد نشسته بر تخت در سمت راست و سه فرد ایستاده در مقابل او. ویژگیهای خاص کفش، شلوار و تزیینات فرد نشسته که کاملاً با پروتکلها و نشانههای پادشاهی ساسانی مطابقت دارد، او را از دیگران متمایز میکند.»
تلاقی باستانشناسی و متون تاریخی؛ پناهگاهی برای شاه فراری
آنچه این کشف را به یک خبر مهم در حوزه تاریخ ایران باستان تبدیل میکند، انطباق شواهد مادی با گزارشهای مکتوب تاریخی است.
پژوهشگران با کنار هم قرار دادن شواهد باستانشناختی، از جمله کشف قطعاتی از گچبری تاج پادشاهی، ناتمام ماندن کارِ گچبری پانل و پنهان کردن عمدی آن در پشت یک دیوار خشتی، به این نتیجه رسیدهاند که این اثر در شرایطی بحرانی خلق شده است.
این شواهد با گزارش کتاب تاریخی فتوحالبلدان درباره آخرین روزهای حیات یزدگرد سوم در پهنه خراسان همخوانی دارد.
این پژوهش این احتمال قوی را مطرح میکند که پادشاه رو به زوال ساسانی در جریان فرار به شرق، به این آتشکده بزرگ که احتمالا همان آذر برزینمهر اساطیری است پناه آورده و روزهای پایانی عمر و حکومت خود را در این مکان سپری کرده است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
از عصر اشکانی تا زلزله ویرانگر دوران اسلامی
بررسیهای ساختاری نشان میدهد که مجموعه معماری بازه هور در اواخر دوران اشکانیان پایهگذاری شده و به مدت چندین قرن تا سدههای نخستین اسلامی به حیات مذهبی خود ادامه داده است.
کشف تعداد زیادی دیوارنوشته به زبان فارسی میانه یا پهلوی در فضاهای داخلی بنا، نشاندهنده اهمیت بالای این مکان و تردد گسترده زائران و شخصیتهای برجسته به این آتشکده است.
با این حال، حیات این مرکز عبادی مهم در اواخر قرن سوم یا اوایل قرن چهارم هجری قمری بر اثر وقوع یک زمینلرزه سهمگین به پایان رسید و این بنا برای همیشه متروکه شد.