«بوی پیری» اصطلاحی رایج برای توصیف بوی خاصی است که ممکن است با افزایش سن در بدن ایجاد شود؛ اما برخلاف تصور عمومی، این بو ارتباطی با کثیف بودن یا رعایت نکردن بهداشت ندارد. پژوهشها نشان میدهند تغییر ترکیب چربیهای طبیعی پوست میتواند یکی از عوامل اصلی ایجاد این بو باشد.
حس کردن بویی خاص و شبیه به بوی کهنگی یا نا بر روی لباسها و ملحفهها با ورود به سنین میانسالی، تجربیهای رایج است که در فرهنگ عامه از آن با عنوان «بوی پیری» یاد میشود.
آگهی
آگهی
بر خلاف باورهای نادرست عمومی، این پدیده هیچ ارتباطی با کثیف بودن یا عدم رعایت بهداشت ندارد، بلکه نتیجه مستقیم یک فرآیند طبیعی و زیستشناختی در پوست انسان است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
ریشه اصلی این تغییر رایحه، ترکیبی شیمیایی به نام «۲-نوننال» (2-nonenal) است. پوست ما بهطور طبیعی لایهای نازک از چربیها دارد که وظیفه نرمی و محافظت از آن را بر عهده دارند. با افزایش سن، ترکیب اسیدهای چرب این لایه تغییر کرده و توانایی پوست برای مقابله با فرسایش و اکسیداسیون کاهش مییابد. در اثر تجزیه و اکسید شدن این چربیها در مجاورت هوا، ماده ۲-نوننال آزاد میشود.
دکتر رویا جاوید، متخصص پوست، این تغییر را به اکسید شدن فلز در مجاورت هوا تشبیه میکند و میافزاید: «این اتفاق صرفا تغییر طبیعی چربیهای پوست با گذشت زمان است؛ همانطور که قد میکشیم یا موهایمان سفید میشود، بوی بدن نیز تغییر میکند.»
برخلاف تصور عمومی، این فرایند اصلا از دوران کهنسالی شروع نمیشود. نتایج پژوهشی در ژاپن نشان میدهد ماده ۲-نوننال از حدود ۴۰ سالگی در پوست قابل شناسایی است. البته به گفته دکتر ارشد راتِر، متخصص سالمندان در لندن، این تغییر یکباره اتفاق نمیافتد: «اینطور نیست که با ورود به ۴۰ سالگی ناگهان کلیدی زده شود؛ بلکه مثل چرخاندن تدریجی پیچ ولوم است که با گذشت زمان، بهآرامی و گامبهگام بالا میرود.»
علاوه بر سن، عواملی چون ژنتیک، میکروبیوم پوست، وضعیت سلامت، سبک زندگی و محیط نیز در میزان و شدت تولید این بو نقش دارند.
با این حال، ذهنیت منفی درباره این رایحه بیشتر ریشه در کلیشههای اجتماعی دارد تا واقعیت. در یک مطالعه، وقتی از شرکتکنندگان در آزمایش خواسته شد بدون آنکه سن افراد را بدانند بوی لباس آنها را ارزیابی کنند، بوی بدن افراد ۷۵ تا ۹۵ ساله در مقایسه با جوانان، «کمشدتتر و کمتر ناخوشایند» توصیف شد.
دکتر یوهان لوندستروم، استاد روانشناسی مؤسسه کارولینسکا، تأکید میکند که بوی بدن سالمندان ویژگی کاملا متمایزی دارد، اما الزاما آزاردهنده یا بد نیست.
از آنجا که ۲-نوننال بهطور مداوم زیر پوست تولید میشود، شستوشوی معمولی یا دئودورانتها نمیتوانند آن را به کلی ریشهکن کنند. حتی درباره شویندههای خاص مانند صابون خرمالو نیز شواهد علمی کافی وجود ندارد.
با این حال، شستوشوی مرتب ملحفهها، تهویه خانه، کاهش استرس اکسیداتیو از طریق مصرف خوراکیهای سرشار از آنتیاکسیدان (ویتامین C و E)، پرهیز از سیگار و محافظت از پوست در برابر خورشید به کنترل آن کمک میکند.
در نهایت، پزشکان تاکید میکنند این تغییر بخشی طبیعی از رشد انسان است و هیچ نیازی به صرف هزینههای سنگین یا احساس شرمساری ندارد.