منتقدان میگویند بین اعتبار بین‌المللی مارک کارنی، نخست وزیر، به عنوان پیشگام اقلیم و تلاش داخلی او برای گسترش تولید نفت و گاز تضاد آشکاری وجود دارد.
ماه گذشته، رئیس کمیسیون اروپا اورسولا فون درلاین پیشنهادی غیرمنتظره به کانادا مطرح کرد: اینکه کانادا به نخستین «عضو وابسته» اتحادیه اروپا تبدیل شود.
آگهی
آگهی
پس از واکنش منفی کشورهای عضو، به‌ویژه آلمان، اتحادیه اروپا اکنون در تازه‌ترین پیش‌نویس اعلامیه مشترکی که قرار است در پایان نشست اتحادیه اروپا و کانادا که از امروز در مونترال آغاز میشود تصویب شود، بر «همکاری هرچه نزدیکتر» با کانادا تاکید میکند.
میان کشورهای عضو درباره گسترش همکاری با کانادا در حوزه‌هایی مانند دفاع، موادخام راهبردی، انرژی، تجارت و امنیت مرزی اجماع گسترده‌ای وجود دارد.
رئیس سیاستهای اقلیمی اتحادیه اروپا همین هفته به کشورهای عضو گفته است که باید برای افزایش رویدادهای آب‌وهوایی افراطی آماده شوند، نشانه‌ای از اینکه کمیسیون اتحادیه اروپا آمادگی اقلیمی را جدی گرفته است. اما وضعیت کانادا چگونه است؟
در این گزارش سیاستهای کانادا در زمینه نفت و گاز، گذار انرژی، قیمتگذاری کربن و پدیده «سبزشویی» بررسی میشود.
خط لوله نفتی پاسیفیک لینک چیست؟
از زمان آغاز به کار در سال ۲۰۲۵، نخست وزیر کانادا مارک کارنی بنا بر گزارش سازمانهای غیردولتی جهانی مانند کلایمت اکشن ترکر و اینوایرونمنتال دیفنس، شماری از سیاستهای کلیدی کاهش انتشار را کنار گذاشته است؛ از جمله صرف نظر از سقف برنامه‌ریزی‌شده برای انتشار بخش نفت و گاز و تضعیف نظام قیمتگذاری کربن در صنایع.
همزمان، دولت کارنی روند صدور مجوز برای پروژه‌های نفت و گاز را آسانتر کرده است. یکی از این پروژه‌ها خط لوله پیشنهادی پاسیفیک لینک (منبع به زبان انگلیسی) است که قرار است روزانه یک میلیون بشکه شنهای نفتی بیتومن را از استان آلبرتا به اقیانوس آرام در سواحل بریتیش کلمبیا منتقل کند، اقدامی که زیستگاه نهنگهای اورکای در معرض خطر (منبع به زبان انگلیسی) را تهدید میکند و میتواند انتشار گازهای گلخانه‌ای را تا ۱۸٫۷ میلیون تن افزایش دهد.
این تصمیمها فاصله چشمگیری با سوابق اقلیمیای دارد که کارنی در دوران ریاست بر بانک انگلستان و به عنوان فرستاده ویژه سازمان ملل در امور اقدام و تامین مالی اقلیمی برای خود ساخته بود.
همزمان این رویکرد این پرسش را مطرح میکند که آیا بلندپروازی او برای تبدیل کانادا به یک ابرقدرت انرژی جهانی به قیمت تضعیف تعهدات اقلیمی این کشور تمام خواهد شد و اینکه آیا عرضه بیشتر سوختهای فسیلی میتواند روند گذار به انرژی پاک در اروپا و آسیا را کند کند.
از قهرمان اقلیم تا توسعه سوختهای فسیلی
کارنی به عنوان سیاستمداری کارکشته و حامی دیرینه اقدام اقلیمی شناخته میشود؛ بخشی از این شهرت به هشدارهای سالهای گذشته او درباره خطرات مالی ناشی از تغییرات اقلیمی بازمیگردد.
او در سال ۲۰۱۵ و در دوران ریاست بر بانک انگلستان هشدار داد که پیامدهای گرم شدن زمین ممکن است زودتر از افق زمانی‌ای رخ دهد که بازارهای مالی و قانونگذاران در نظر میگیرند.
کارنی گفت: «پیامدهای فاجعه‌بار تغییرات اقلیمی فراتر از افقهای سنتی اغلب بازیگران احساس خواهد شد و هزینه‌ای بر دوش نسلهای آینده میگذارد که نسل کنونی انگیزه مستقیمی برای جبران آن ندارد».
او بعدها در بسیج نهادهای مالی پیرامون تعهدات خنثی‌سازی انتشار کربن نقش ایفا کرد.
منتقدان محیط زیست میگویند کارنی در مقام نخست وزیر کانادا اولویت را به تولید انرژی، سرمایه‌گذاری و رقابت‌پذیری داده است و نه به سیاستهای اقلیمیای که برای کاهش مصرف سوختهای فسیلی طراحی شده‌اند.
این تغییرات تنها به لغو نظام قیمتگذاری کربن برای مصرف‌کنندگان که خانوارها را مستقیما بابت انتشارشان ملزم به پرداخت میکرد محدود نمیشود.
دولت کارنی همچنین الزام تولید خودروهای برقی را لغو کرده، از طرح سقف انتشار بخش نفت و گاز صرف نظر کرده، قیمت ملی کربن برای صنایع را کاهش داده و مقررات ضد سبزشویی را شل کرده است. بودجه حمل‌ونقل عمومی نیز به طور چشمگیری کاهش یافته است.
به گفته فعالان اقلیمی، مجموعه این اقدامات هر دو ستون راهبرد کربن‌زدایی کانادا یعنی ایجاد انگیزه برای دور شدن از سوختهای فسیلی و سرمایه‌گذاری در گزینه‌های جایگزین را تضعیف میکند.
هرچند دولت کارنی همچنان در برخی پروژه‌های انرژی پاک سرمایه‌گذاری میکند، تمرکز آن بر توسعه تولید نفت و گاز تنشی میان تعهدات اقلیمی و راهبرد اقتصادی کشور ایجاد کرده است.
شتاب در مسیر پروژه‌های جدید نفت و گاز
روشنترین جلوه این تغییر جهت، تلاش دولت برای تسریع روند صدور مجوز برای طرحهای بزرگ زیرساختی است.
قانون «ساختن کانادا» مصوب ۲۰۲۵ سازوکاری ایجاد کرد که بر اساس آن میتوان برخی پروژه‌ها را در راستای منافع ملی اعلام و آنها را از شماری الزامات حقوقی معاف کرد.
این قانون به عنوان ابزاری برای سرعت بخشیدن به پروژه‌های راهبردی از جمله طرحهای مرتبط با مواد معدنی حیاتی، انرژیهای تجدیدپذیر، نیروی هسته‌ای، بنادر و نیروگاههای برق‌آبی معرفی شد.
با این حال پروژه‌های نفت و گاز جایگاه پررنگی در برنامه‌های دولت داشته‌اند.
در سپتامبر ۲۰۲۶ دولت کارنی لایحه‌ای ارائه کرد که به موجب آن میتوان پروژه‌ها را در مناطق مشخص‌شده به عنوان حوزه‌های دارای منافع ملی از پیش تایید کرد، دوره بررسی طرحهای بزرگ را به یک سال کاهش داد و اختیارات وزیر فدرال برای حذف شروط زیست‌محیطی از پروژه‌های پیشتر تصویب‌شده را افزایش داد.
گروههای محیط زیست میگویند این قانون سپرهای حفاظتی حیات‌وحش را تضعیف و نظارت عمومی بر پروژه‌ها را کم میکند.
گسترش ال‌ان‌جی و رقابت جهانی بر سر گاز
راهبرد انرژی کارنی همچنین شامل افزایش ظرفیت صادرات گازطبیعی مایع (ال‌ان‌جی) کانادا میشود.
دولت از طرحهایی حمایت کرده است که میتواند ظرفیت صادرات تاسیسات واقع در ساحل غربی کانادا را دو برابر کند. همچنین نسبت به توسعه صادرات گاز از استان نیوبرانزویک ابراز آمادگی کرده، مشروط بر اینکه این استان ممنوعیت فرکینگ را لغو و صنعتی برای تولید داخلی گاز ایجاد کند.
اتاوا استدلال میکند میتواند برای شرکای بین‌المللی‌ای که در پی تنوع‌بخشی به منابع انرژی خود هستند عرضه مطمئن فراهم کند. بنا بر سندی که یورونیوز رویت کرده است، قرار است اتحادیه اروپا و کانادا در آستانه نشست مشترک این هفته در مونترال، مطالعه امکانسنجی درباره صادرات بلندمدت ال‌ان‌جی به اروپا را منتشر کنند.
برای اروپا که در تلاش بوده وابستگی خود به سوختهای فسیلی روسیه را کاهش دهد، تامین اضافی از سوی تولیدکنندگان سیاسی باثبات میتواند امنیت انرژی را تقویت کند. بازارهای آسیایی نیز از مقاصد بالقوه برای ال‌ان‌جی کانادا به شمار میروند.
با این حال افزایش دسترسی به گاز الزاما به معنای شتاب گرفتن گذار انرژی نیست. ترمینالهای جدید ال‌ان‌جی و خطوط لوله به سرمایه‌گذاریهای سنگین نیاز دارند و میتوانند دهه‌ها فعال بمانند. اگر این زیرساختها مصرف بلندمدت گاز را تشویق کنند یا سرمایه‌ها را از برق‌سازی و انرژیهای تجدیدپذیر منحرف کنند، ممکن است روند فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی را کند کنند.
استر بولندورف، مسئول برنامه «بدون سوخت فسیلی» در سازمان غیردولتی شبکه اقدام اقلیمی (کان) اروپا، گفت کانادا نباید به تامین‌کننده بعدی گاز اتحادیه اروپا تبدیل شود بلکه باید به شریک این اتحادیه در ساخت آینده‌ای مقاوم و مقرون‌به‌صرفه در حوزه انرژی بدل شود.
این فعال محیط زیست افزود مطالعه امکانسنجی پیشنهادی درباره صادرات ال‌ان‌جی به اتحادیه اروپا «انحرافی خطرناک» از مسیر برق‌سازی مبتنی بر تجدیدپذیرها و بهره‌وری انرژی است.
بولندورف میگوید: «این طرح خطر تثبیت زیرساختهای سوخت فسیلی، داراییهای بلااستفاده و قبضهای بالاتر برای مصرف‌کنندگان در دو سوی اقیانوس اطلس را در پی دارد و در عین حال اهداف اقلیمی اروپا را تضعیف میکند».
فعالان سبز نگرانند که گسترش عرضه سوخت فسیلی بر گزینه‌های پیش روی کشورهای واردکننده اثر بگذارد و شاید ادامه مصرف گاز را جذابتر از سرمایه‌گذاری در جایگزینهایی مانند باد و خورشیدی کند.
ابرقدرت انرژی؛ اما به سود چه کسانی؟
کارنی توسعه سوختهای فسیلی را راهی برای تقویت استقلال اقتصادی کانادا و جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی معرفی کرده است. با این حال مالکیت صنعت انرژی این ادعا را که گسترش نفت و گاز لزوما به معنای افزایش کنترل اقتصادی کانادا است پیچیده میکند.
گزارش سازمان «کاناداییها برای عدالت مالیاتی» نشان میدهد چهار تولیدکننده بزرگ شنهای نفتی کانادا ۶۰ درصد در مالکیت شرکتهای آمریکایی هستند. ال‌ان‌جی کانادا نیز یک مشارکت مشترک میان شل، پتروناس، پترچاینا، میتسوبیشی و کوگاس است.
به این معنا که بخش قابل توجهی از سرمایه و منافع شرکتی پشت گسترش بخش انرژی کانادا از بیرون این کشور میآید.
کارنی استدلال میکند کانادا میتواند از منابع انرژی خود برای تقویت جایگاه اقتصادی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر فشارهای خارجی استفاده کند، اما اگر این صنعت به شدت متکی به سرمایه خارجی و حمایتهای دولتی باشد، پرسش درباره نحوه توزیع منافع و ریسکها به محور بحث تبدیل میشود.
اهداف اقلیمی هرچه دست‌نیافتنی‌تر
عقب‌نشینی از سیاستهای اقلیمی در حالی رخ میدهد که به نظر میرسد کانادا در عمل قادر به تحقق تعهدات خود برای کاهش انتشار نخواهد بود.
بر اساس ارزیابی کلایمت اکشن ترکر، سیاستهای برنامه‌ریزی‌شده کانادا تنها میتواند انتشار گازهای گلخانه‌ای را حدود ۱۴ درصد کاهش دهد؛ رقمی بسیار کمتر از هدف رسمی کاهش ۴۰ تا ۴۵ درصدی در همین بازه زمانی.
تحلیل دیگری از سوی موسسه اقلیم کانادا در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد این کشور به احتمال زیاد به هدف کاهش انتشار تا سال ۲۰۳۰ نخواهد رسید و این عقبماندگی ممکن است حتی تا دهه ۲۰۵۰ نیز ادامه یابد.