پلاستیکهای تجهیزات صید خرچنگ دریایی از بخشهایی از اقیانوس اطلس عبور کرده و به جزایر فایال و پیکو، بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر دورتر، رسیدهاند. قدیمیترین آنها مربوط به سال ۱۹۸۳ است.
از سال ۲۰۱۰ پژوهشگران دانشگاه آزور (منبع به زبان پرتغالی) در حال پایش زبالهای هستند که از دریا به ساحل میرسد تا این که متوجه شدند برخی اشیا به طور مکرر ظاهر میشوند.
آگهی
آگهی
کریستوفر فام، پژوهشگر و مسئول گروه تحقیقاتی زباله دریایی در دانشگاه آزور، توضیح میدهد: «کمکم فهمیدیم این اقلام که در ابتدا نمیدانستیم از کجا میآیند، چند شماره همراه خود دارند. و وقتی تعدادشان زیاد شد، شروع کردیم واقعا جستوجو کنیم ببینیم این شمارهها چه معنایی دارند.»
در نهایت مشخص شد این اشیا از صید لابستر میآیند؛ بخشی از صنعت شیلات که در سواحل اقیانوس اطلسِ آمریکای شمالی وزن اقتصادی زیادی دارد. آنها همچنین متوجه شدند که شمارههای درجشده روی بخشی از این پلاستیکها، برچسبهای اجباری هستند که امکان شناسایی محل و تاریخ مبدا را فراهم میکنند.
به این ترتیب، پژوهشی آغاز شد که هم دانشمندان و هم داوطلبان را درگیر کرد.
کریستوفر فام میگوید: «از مردم و دیگر همکاران خواستیم اگر به ساحل میروند و این اقلام را پیدا میکنند، آنها را برای ما بیاورند. دستکم ده نفر بودند که خیلی علاقهمند شدند و واقعا هر ماه برای ما مواد پیدا شده را میفرستادند.»
بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵، آنها بیش از ۱۵۰۰ قلم شی در سواحل فایال و پیکو پیدا کردند.
این دو جزیره بخشی از مجمعالجزایر پرتغالی آزور (منبع به زبان پرتغالی) هستند که در میانه اقیانوس اطلس و حدود ۱۶۰۰ کیلومتری قاره اروپا قرار دارد.
سفر بیش از ۳۰۰۰ کیلومتری زبالهها
این اقلام، اشیا یا تکههایی از اشیا هستند که برای صید لابستر در دریا قرار داده میشوند؛ مثل گوشهها و قفلهای قفسها (تلههای قفسمانند)، قیفها یا برچسبها.
برچسبهایی که نوشتههایشان قابل خواندن بود منشا آمریکایی (۶۳ درصد) و کانادایی (۳۷ درصد) داشتند. در میان برچسبهای آمریکایی، بیشتر آنها به ایالت مین (۸۰ درصد) و ماساچوست (۱۱ درصد) مربوط میشد. برچسبهای کانادایی نیز به استان نیوفاندلند و لابرادور اشاره داشتند.
این مطالعه که تابستان امسال منتشر شد (منبع به زبان پرتغالی) میگوید نمونهای است «از این که چگونه یک مجمعالجزایر اقیانوسیِ دورافتاده به طور مستقیم در معرض زبالههای پلاستیکی ناشی از یک شیلات ساحلی قرار میگیرد که بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر آنسوتر فعالیت میکند».
برای پژوهشگران، این که زبالهها بتوانند از سواحل آمریکای شمالی تا این جزایر در اقیانوس اطلس سفر کنند، چندان غافلگیرکننده نبود؛ بیشتر یک تایید دوباره بود. این جابهجایی زبالهها پیشتر در مدلهایی پیشنهاد شده بود که حرکت جریانها، بادها و امواج را نشان میدهند.
کریستوفر فام با توضیح این که این مطالعه آن مدلها را تایید میکند، میگوید: «ما میدانیم چنین پیوند مستقیمی وجود دارد و انتظار داشتیم ذراتی از این منطقه اطلس دریافت کنیم، چون جریانها واقعا در یک گردش ساعتگرد، از غرب به شرق حرکت میکنند.»
بهرغم این که این پژوهش فقط به جزایر پیکو و فایال محدود شده، این زبالهها میتوانند بسیار دورتر بروند، حتی تا سواحل قاره اروپا.
این پژوهشگر میافزاید: «این اقلام مربوط به صید لابستر در سواحل پرتغال و حتی در انگلستان و ایرلند هم بسیار رایجاند.»
بیش از ۴۰ سال در دل طبیعت
پژوهشگران توانستند سن بخشی از این زبالهها را هم مشخص کنند، چون میان آنها برچسبهایی با سال ثبت وجود داشت.
بیشتر برچسبها بین ۱۳ تا ۷ سال عمر داشتند. جدیدترینشان مربوط به سال ۲۰۲۳ و قدیمیترین برچسب به سال ۱۹۸۳ برمیگردد؛ یعنی بیش از ۴۰ سال پیش به دریا افتاده است. این یعنی این پلاستیکها میتوانند ظرف فقط دو سال به آزور برسند و سپس دههها در محیط باقی بمانند، بدون آن که خرد شوند.
فام میگوید: «بیشتر این اقلام سالها پیش وارد دریا شدهاند. این نکته مهم است، چون نشان میدهد که پلاستیک پایداری بسیار زیادی در محیط دارد.»
او ادامه میدهد: «بسیار محتمل است که اگر به جستوجو ادامه دهیم، بتوانیم چیزهایی حتی قدیمیتر پیدا کنیم، چون این برچسبها از پلاستیک با کیفیت بسیار بالا ساخته شدهاند.»
دسترسی به این اطلاعات به این دلیل ممکن شد که در صنعت شیلاتِ شمال آمریکا برچسبگذاری این تجهیزات اجباری است؛ هرچند قواعد در آمریکا و کانادا، برای مثال از نظر نوع اطلاعات و مدت اعتبار، با هم تفاوت دارند.
زباله در سواحل آزور به این محدود نمیشود
صید لابستر از نظر اقتصادی مهمترین فعالیت شیلاتی در ایالات متحده و کانادا است. در سال ۲۰۲۰، صادرات لابستر از این دو کشور حدود ۱٫۷۴ میلیارد یورو ارزش داشت.
برآوردها نشان میدهد (منبع به زبان پرتغالی) که هر سال سه میلیون قفس (تله) در سواحل ایالات متحده و دو میلیون قفس در کانادا برای صید این سختپوستان در دریا کار گذاشته میشود.
اما سواحل آزور فقط از صید لابستر آلوده نمیشوند. در این سواحل در میانه اطلس زبالههای دیگری هم از فعالیتهای صید پیدا میشود، اما تعدادشان کمتر است و نمیتوان مبدا آنها را مشخص کرد.
کریستوفر فام توضیح میدهد: «ما تورهای کفروب پیدا کردیم، اما تور کفروب هم میتواند در گرینلند استفاده شده باشد و هم در برزیل، دیگر نمیدانیم از کجا آمده است.»
او میگوید: «گاهی تلههایی پیدا میکنیم که مخصوص صید اختاپوس است، اما این تلهها از اسپانیا تا مراکش استفاده میشوند و مثل مورد لابستر آنقدر خاص و قابل ردیابی نیستند.»
به این سواحل انواع دیگری از زباله هم میرسد که میتواند از هر نقطهای آمده باشد.
کریستوفر میگوید: «تقریبا هیچوقت نمیتوانیم محل جغرافیایی را آنقدر دقیق مشخص کنیم. گاهی بطریهای چینی پیدا میکنیم، اما نمیدانیم واقعا از چین آمدهاند یا نه؛ احتمالا از یک کشتی چینی بودهاند که در آبهای آزاد بطری را به دریا انداخته است.»
علاوه بر بطریها، تهسیگار، کفشهای کهنه و فندک هم پیدا میشود. اما رایجترین زبالهها، تکههای کوچک پلاستیکی، «یک تکه پلاستیک سفیدِ دو سانتیمتری» هستند؛ بخشهایی از اشیایی که دیگر قابل شناسایی نیستند.
کریستوفر فام میگوید: «همه این شهرهایی که حجم زیادی پلاستیک را از طریق رودخانهها به دریا میریزند باعث این وضع میشوند. این پلاستیکها زیر نور خورشید و بر اثر عمل امواج دریا شروع به خرد شدن میکنند و در نهایت یک سوپ از خردهپلاستیک میسازند که سالها پیش وارد دریا شده، اما دیگر نمیتوان شکل اولیه آن را تشخیص داد.»
حل مسئله از مبدا
فقط با دانستن مبدا این اشیاست که میتوان اقداماتی در سرچشمه برای حل مشکل انجام داد و به همین دلیل، برچسبگذاری ابزار صید، همانطور که در صنعت لابستر انجام میشود، تا این حد اهمیت دارد.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) (منبع به زبان پرتغالی) توصیه میکند که تجهیزات مورد استفاده در صید قابل شناسایی باشند. دانشمندان دانشگاه آزور بر اهمیت بهکارگیری این رویه تاکید میکنند.
تیم مسئول این مطالعه همچنین توصیههای مشخصی برای صنعت شیلات در شمال آمریکا دارد؛ از جمله مدیریت بهتر تجهیزات، ایجاد مشوق برای تحویل ابزارهای فرسوده و راهاندازی نقاط جمعآوری این مواد.
به گفته این پژوهشگران، برنامه بعدی آنها انجام تحلیلی نظاممندتر از نظر چگالی و حجم زبالههای ناشی از صید لابستر است.
کریستوفر فام توضیح میدهد: «میخواهیم بفهمیم آیا حجم این زبالهها رو به افزایش است یا کاهش، و در تصویر کلی آلودگی پلاستیکی، سهم این نوع اقلام دقیقا چقدر است.»
اما آنها بر این باورند که مهمترین بخش کار انجام شده است: هشدار دادن به مقامهای ایالات متحده و کانادا تا دست به اقدام بزنند.
کریستوفر فام در پایان میگوید: «این که شما اقداماتی برای کاهش ورود پلاستیک به دریا انجام دهید مهم است، چون مردمی که هیچ نقشی در ایجاد آلودگی ندارند، قربانی این وضعیت میشوند.»