ایران چگونه با وجود تحریم‌های غرب و محاصره دریایی آمریکا، زرادخانه موشکی و پهپادی خود را تجهیز می‌کند؟ تحقیقات اختصاصی رویترز از شبکه‌ای پنهان متشکل از بیش از پنج هزار نهاد مرتبط با وزارت دفاع پرده برداشته که میلیاردها دلار تجهیزات و مواد مورد نیاز صنایع نظامی را وارد ایران کرده‌اند.
تحقیقات اختصاصی خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی با استفاده از شبکه‌ای پنهان و گسترده از نهادهای وابسته به وزارت دفاع، توانسته است با وجود تحریم‌های غرب و محاصره دریایی آمریکا، میلیاردها دلار تجهیزات، مواد منفجره و قطعات مورد نیاز صنایع نظامی را وارد کشور کند.
آگهی
آگهی
بر اساس این تحقیقات که روز پنجشنبه ۲۹ اکتبر منتشر شد، شبکه یادشده بیش از پنج هزار نهاد را در بر می‌گیرد که در ظاهر با نام‌ها و شماره‌های جداگانه فعالیت می‌کنند، اما همگی به ساختار وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مرتبط هستند.
رویترز گزارش داده است که ایران از ژانویه ۲۰۲۵ تاکنون از این شبکه برای واردات دست‌کم دو میلیارد دلار کالا و تجهیزات استفاده کرده است؛ وارداتی که حتی پس از آغاز جنگ و در شرایط محاصره دریایی آمریکا نیز ادامه داشته است.
این تحقیقات به یکی از پرسش‌های مهم درباره توان نظامی جمهوری اسلامی پاسخ می‌دهد: سپاه پاسداران چگونه با وجود شلیک هزاران موشک و پهپاد در جریان جنگ، همچنان قادر به تامین قطعات و مواد مورد نیاز برای ساخت تسلیحات جدید است؟
شبکه‌ای با پنج هزار نام و یک نشانی مشترک
بر اساس اسناد بررسی‌شده توسط رویترز، نام بیش از پنج هزار نهاد شناسایی‌شده در این شبکه با حروف انگلیسی «MOD»، مخفف وزارت دفاع، آغاز می‌شود و پس از آن شماره‌ای اختصاصی قرار می‌گیرد.
تمامی این نهادها در اسناد رسمی، نشانی مشترکی با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در تهران دارند.
نکته جالب توجه این است که تاریخ ثبت رسمی همه آن‌ها ۱۱ فوریه ۱۹۷۹، برابر با ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ و روز پیروزی انقلاب اسلامی، درج شده است. بااین‌حال، اسناد نشان می‌دهند که بیشتر این نهادها در سال ۲۰۱۳ تأسیس شده‌اند؛ زمانی که تشدید تحریم‌های بین‌المللی، صادرات نفت ایران را کاهش داده و ارزش پول ملی را به‌شدت تحت فشار قرار داده بود.
رویترز با همکاری شرکت مشاوره ریسک «۲۴۰ آنالیتیکس» و با بررسی هزاران سند بانکی و دولتی ایران، اطلاعات ثبت شرکت‌ها و داده‌های گمرکی و حمل‌ونقل، برای نخستین بار ابعاد این شبکه را شناسایی کرده است.
برخی از این نهادها با سپاه پاسداران و مجموعه‌های اقتصادی بزرگی موسوم به «بنیادها» ارتباط دارند؛ مجموعه‌هایی که در کنترل چهره‌های بانفوذ جمهوری اسلامی قرار دارند.
واردات ۲.۳ میلیارد دلار تجهیزات تنها از طریق یک نهاد
یکی از مهم‌ترین یافته‌های تحقیق رویترز به نهادی با شماره «MOD 346428» مربوط می‌شود.
بررسی داده‌های وارداتی نشان می‌دهد که این نهاد به‌تنهایی در فاصله ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶، حدود ۲.۳ میلیارد دلار تجهیزات و کالاهای مرتبط با صنایع نظامی وارد ایران کرده است.
این دوره ۱۸ ماهه، چهار ماه نخست جنگی را نیز در بر می‌گیرد که در فوریه امسال آغاز شد.
محموله‌های واردشده شامل مواد مورد نیاز برای تولید سوخت موشک، مواد منفجره، قطعات حساس مورد استفاده در ساخت موشک و پهپاد و کامیون‌های سنگینی بوده‌اند که قابلیت استفاده به‌عنوان پرتابگر متحرک موشک را دارند.
بر اساس اسناد حمل‌ونقل، بخش قابل توجهی از این کالاها از چین، روسیه و آلمان تامین شده و از مسیرهای زمینی، دریایی و هوایی به ایران رسیده‌اند.
رویترز در گزارش خود همچنین به واردات تجهیزات صنعتی پیشرفته‌ای اشاره کرده که می‌توانند در تولید قطعات موشک و پهپاد به کار گرفته شوند.
بااین‌حال، کارشناسان تاکید کرده‌اند که بسیاری از این کالاها کاربرد دوگانه دارند؛ به این معنا که می‌توان از آن‌ها هم در صنایع غیرنظامی و هم در تولید تجهیزات نظامی استفاده کرد.
پول فروش نفت چگونه به تجهیزات نظامی تبدیل می‌شود؟
تحقیقات رویترز نشان می‌دهد که این شبکه تنها برای خرید و واردات کالا ایجاد نشده، بلکه بخشی از یک سازوکار مالی گسترده برای دور زدن تحریم‌هاست.
نهادهای وابسته به این شبکه با استفاده از واسطه‌ها و شرکت‌های صوری در خارج از کشور، درآمد حاصل از فروش نفت خارج از چارچوب تحریم‌ها را برای خرید کالاهای مورد نیاز جمهوری اسلامی هزینه می‌کنند.
به این ترتیب، ایران می‌تواند بدون آنکه لزوما پولی از طریق شبکه بانکی رسمی بین‌المللی جابه‌جا شود، هزینه خرید تجهیزات را در خارج از کشور پرداخت کند.
بررسی رویترز نشان می‌دهد که در ۹۷ درصد محموله‌های بررسی‌شده، تسویه معاملات بدون انتقال ارز میان کشورها ثبت شده است؛ روشی که شناسایی تراکنش‌ها از سوی نهادهای ناظر بر اجرای تحریم‌ها را دشوارتر می‌کند.
میاد ملکی، مقام ارشد پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا که در طراحی تحریم‌های ایران نقش داشته، در گفت‌وگو با رویترز این شبکه را شریان حیاتی فعالیت‌های نظامی جمهوری اسلامی توصیف کرده است.
او گفت: «آنچه در اینجا می‌بینید، شریان حیاتی نظامی حکومت در جریان این درگیری و سال‌های پیش از آن است. این تمام اکوسیستم تجارت نظامی ایران است.»
رد پای سپاه پاسداران در شبکه پنهان واردات
اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهند که شماری از فرماندهان ارشد نظامی مرتبط با برنامه‌های موشکی و پهپادی ایران از این شبکه استفاده می‌کنند.
رویترز دریافته است که شماره تلفن‌های ثبت‌شده برای ۹۱ نهاد از این مجموعه، در سوابق بانک سپه مربوط به کارکنان سپاه پاسداران نیز دیده می‌شوند.
در میان افراد مرتبط با این سوابق، دست‌کم دو فرمانده حضور دارند که دولت آمریکا آن‌ها را به مشارکت در سرکوب معترضان غیرنظامی متهم کرده است.
بخشی از نهادهای شناسایی‌شده همچنین با مجموعه‌های اقتصادی بزرگ و شرکت‌های واسطه‌ای ارتباط دارند که در تأمین مالی و تهیه تجهیزات برای ساختار نظامی جمهوری اسلامی نقش ایفا می‌کنند.
این ارتباطات نشان می‌دهد که شبکه شناسایی‌شده صرفا مجموعه‌ای از شرکت‌های واردکننده نیست، بلکه به گفته کارشناسان، بخشی از ساختار گسترده تامین مالی و تدارکات نظامی جمهوری اسلامی به شمار می‌رود.
شبکه‌ای که از فهرست تحریم‌های غرب دور مانده است
یکی از یافته‌های قابل توجه گزارش رویترز این است که با وجود دهه‌ها تحریم آمریکا علیه بخش‌های مختلف ساختار نظامی جمهوری اسلامی، هیچ نشانه‌ای پیدا نشده که نشان دهد نهادهای شماره‌گذاری‌شده این شبکه به‌طور مشخص از سوی دولت‌های غربی تحریم شده‌اند.
این در حالی است که برخی از این نهادها با مجموعه‌ها و افرادی ارتباط دارند که پیش‌تر در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار گرفته‌اند.
به نوشته رویترز، این شبکه با استفاده از شرکت‌های پوششی، واسطه‌های خارجی و روش‌های مالی خارج از مسیرهای معمول بانکی، امکان تامین تجهیزات مورد نیاز نیروهای مسلح ایران را حتی در شرایط تشدید تحریم‌ها و جنگ فراهم کرده است.
یافته‌های این تحقیق اختصاصی نشان می‌دهد که در کنار حملات نظامی به تاسیسات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی، شبکه پنهان تأمین قطعات و مواد اولیه همچنان یکی از عوامل مهم در حفظ توان تولید و بازسازی زرادخانه تسلیحاتی ایران است.