بر اساس گزارشی که رویترز در اکتبر منتشر کرد و به تحلیل‌های سین‌مکس و تصاویر ماهواره‌ای استناد داشت، انتقال سوخت جت از ایران به میانمار در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است.
به گزارش رویترز، نفتکشی که در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار دارد، با نام ریف «Reef» در دسامبر ۲۰۲۵ با حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت وارد آب‌های میانمار شد؛ محموله‌ای که اسناد آن به‌گونه‌ای تنظیم شده بود تا منشأ و ماهیت واقعی سوخت پنهان بماند.
آگهی
آگهی
بر اساس این گزارش، شرکت واسطه‌گری انرژی «داینامیک ویو» مستقر در میانمار، محموله‌ای را با حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت، از شرکت تایلندی «تاوان اویل تریدینگ/Tawan-Oil Trading» خریداری کرده بود. در قرارداد ۱۵.۸ میلیون دلاری دو شرکت، محموله به‌عنوان گازوئیل وارداتی از آفریقای جنوبی معرفی شده بود. اما داده‌های سازمان ملل و شرکت «ورتکسا/Vortexa»، که اطلاعات مربوط به بازار انرژی و حمل‌ونقل دریایی را ارائه می‌کند، نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۵ هیچ تجارتی از این نوع میان آفریقای جنوبی و میانمار انجام نشده بود.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
در واقع، بر اساس سوابق محموله‌های سوخت ارسالی به میانمار و همچنین تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل شرکت «سین‌مکس اینتلیجنس/SynMax Intelligence»، نفتکش ریف سوخت جت را از ایران به میانمار حمل کرده بود. این شرکت مسیر نفتکش را از بندرعباس در ایران تا جنوب شرق آسیا ردیابی کرده بود.
این فریب‌کاری ضروری بود، زیرا آمریکا در سال ۲۰۲۳ تحریم‌های هدفمندی را علیه صنعت سوخت جت میانمار اعمال کرده بود. واشنگتن این تحریم‌ها را در واکنش به بمباران‌های مرگبار ارتش میانمار علیه اهداف غیرنظامی اعمال کرد؛ حملاتی که بخشی از عملیات حکومت نظامی برای سرکوب شورش مسلحانه در این کشور بود. تمام خریداران نفت و سوخت ایران نیز در معرض تحریم‌های گسترده آمریکا قرار دارند.
رویترز در این گزارش برای نخستین بار جزئیات سازوکار پنهان‌سازی واردات سوخت جت ایران به میانمار و نقش نهادهای دخیل در این معاملات را فاش می‌کند.
نقش حکومت نظامی میانمار در پنهان‌کاری
اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد حکومت نظامی میانمار نیز در این طرح نقش داشته است. چند روز پیش از ورود نفتکش ریف، نهاد ناظر بر معاملات ارزی میانمار در نامه‌ای به مشتری داینامیک ویو اعلام کرده بود که مدارک واردات را به شکلی صادر می‌کند که محموله به‌جای سوخت جت، «گازوئیل» ثبت شود.
این نامه که تاریخ ۳۰ نوامبر را دارد، در اختیار رویترز قرار گرفته است. گروه فعالان «جاستیس فور میانمار» این سند را به خبرگزاری داده بود. در نامه توضیحی درباره علت ثبت نادرست نوع سوخت ارائه نشده است.
نهاد ناظر بر ارز خارجی همچنین به داینامیک ویو و مشتری آن، شرکت «نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز»، اجازه داده بود هزینه محموله را به شرکت «تاوان اویل» پرداخت کنند. بخشی از مالکیت این مشتری در اختیار دولتی است که از حمایت ارتش میانمار برخوردار است.
داینامیک ویو و شرکت نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز به پرسش‌های رویترز درباره این محموله پاسخ ندادند. سخنگویان حکومت نظامی میانمار و نهاد ناظر ارزی این کشور، همچنین وزارت امور خارجه ایران نیز به درخواست‌های اظهارنظر پاسخ ندادند.
گزارش پیشین رویترز که در ژانویه منتشر شد، نشان می‌داد ایران از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ تأمین‌کننده اصلی سوخت جت میانمار بوده است. بخش بزرگی از این محموله‌ها با دو نفتکش ریف که اکنون ماریس نام دارد و نیز نوبل منتقل شده بود.
این پرونده تصویری دوگانه از توان تحریمی آمریکا ارائه می‌دهد: از یک سو، تلاش‌های گسترده برای مخفی نگه داشتن معاملات نشان می‌دهد تحریم‌ها هزینه و فشار ایجاد کرده‌اند؛ از سوی دیگر، صادرات سوخت جت ایران ادامه یافته است. این تجارت برای تهران ارز خارجی ارزشمندی به همراه دارد و به میانمار امکان می‌دهد هم پروازهای تجاری خود را انجام دهد و هم حملات هوایی ارتش را ادامه دهد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا به پرسش‌های رویترز درباره انتقال سوخت جت میان ایران و میانمار پاسخ نداد.
سوخت جت و حملات مرگبار ارتش میانمار
ارتش میانمار در سال ۲۰۲۱ با کودتا دولت منتخب آنگ سان سوچی را سرنگون کرد. این اقدام به جنگ داخلی انجامید. سازمان ملل در ماه اوت اعلام کرد که ارتش میانمار در جریان این درگیری‌ها، با حملات هوایی هزاران نفر، از جمله شمار زیادی غیرنظامی را کشته است.
وزارت امور خارجه میانمار در واکنش به این اتهام‌ها اعلام کرد ارتش برای جلوگیری از آسیب رسیدن به غیرنظامیان «حداکثر خویشتن‌داری» را به خرج می‌دهد.
گروه جاستیس فور میانمار، که نسخه‌ای از قرارداد فروش سوخت را نیز در اختیار رویترز گذاشته بود، روز دوشنبه گزارشی منتشر کرد و نتیجه گرفت که حکومت نظامی این کشور سوخت جت وارد می‌کند، اما آن را در اسناد به‌عنوان گازوئیل ثبت می‌کند.
این سازمان که خواستار تشدید تحریم‌ها علیه واردات سوخت جت میانمار است، اعلام کرد اسناد را از سروری متعلق به حکومت نظامی به دست آورده که برای مدتی کوتاه به‌صورت عمومی قابل دسترسی بوده است.
رویترز در موتور جست‌وجوی« داک‌داک‌گو» پیوندی غیرفعال به یکی از این اسناد پیدا کرد؛ نشانه‌ای که حاکی از آن بود سند پیش‌تر روی همان سرور قرار داشته است. تاریخ تحویل و حجم سوخت درج‌شده در اسناد نیز با سوابق محموله‌های سوخت جت ایران که رویترز مستقلاً بررسی کرده بود، مطابقت داشت.
نقش یک بانک تایلندی در پرداخت‌ها
طبق قرارداد خرید سوخت «داینامیک ویو»، پول محموله باید به حساب شرکت تاوان در بانک «سیام کامرشال»، قدیمی‌ترین بانک تایلند، واریز می‌شد.
کارشناسان سازمان ملل در گزارشی در سال ۲۰۲۴، شرکت تاوان را یکی از تأمین‌کنندگان سوخت جت ارتش میانمار معرفی کرده بودند. این شرکت تاکنون به این اتهام‌ها واکنشی نشان نداده است. در همان گزارش، از بانک «سیام کامرشال» نیز به‌عنوان یکی از تسهیل‌کنندگان مهم تدارکات نظامی میانمار نام برده شده بود.
این بانک پس از انتشار گزارش اعلام کرد که قوانین مبارزه با پول‌شویی را رعایت می‌کند و معاملات مرتبط با میانمار قانونی بوده و ارتباطی با تجارت تسلیحات نداشته‌اند.
با این حال، رویترز نتوانسته است مشخص کند که آیا بانک از ماهیت فعالیت‌های تجاری شرکت تاوان اطلاع داشته است یا نه.
نهادهای ناظر تایلند در سال ۲۰۲۴ از بانک‌ها خواسته بودند معاملات مرتبط با میانمار را با دقت بیشتری بررسی کنند تا از رعایت تحریم‌ها و قوانین مبارزه با پول‌شویی اطمینان حاصل شود.
بانک سیام کامرشال با وجود درخواست‌های مکرر رویترز درباره رابطه تجاری‌اش با تاوان توضیحی ارائه نکرد. شرکت تاوان و بانک مرکزی تایلند، نهاد ناظر بر صنعت مالی این کشور، نیز به پرسش‌های خبرگزاری پاسخ ندادند.
سابقه تکرار این روش در ۲۰۲۵
محموله دسامبر تنها موردی نبود که در آن سوخت جت با عنوان گازوئیل وارد میانمار شده باشد.
داینامیک ویو در ماه مه ۲۰۲۵ قراردادی برای خرید ۲۰۲ هزار بشکه سوخت از شرکت تاوان امضا کرده بود. در این قرارداد، که آن هم از سرور حکومت نظامی به دست آمده بود، محموله گازوئیل وارداتی از آفریقای جنوبی معرفی شده بود. بر اساس توافق، سوخت باید ظرف یک ماه به یانگون می‌رسید و داینامیک ویو نیز باید ۲۶ میلیون دلار به حساب تاوان در بانک سیام کامرشال واریز می‌کرد.
اما فاکتور این معامله مغایرت‌هایی داشت که احتمال می‌داد محموله در واقع سوخت جت باشد، نه گازوئیل.
جاشوا هاین، متخصص سوخت جت در دانشگاه ایالتی واشنگتن، با بررسی چگالی سوخت درج‌شده در سند به این نتیجه رسید که مشخصات آن با سوخت جت مطابقت دارد، نه گازوئیل رایج در بازار جنوب شرق آسیا. داده‌های شرکت پلتس، ارائه‌دهنده اطلاعات صنعت انرژی، نیز این ارزیابی را تأیید می‌کرد. علاوه بر این، قیمت محموله بیش از ۵۰ درصد بالاتر از شاخص جهانی قیمت گازوئیل بود.
سوابق حمل‌ونقل نشان می‌دهد نفتکش نوبل در ۱۷ ژوئن با اندکی کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه سوخت جت، که برای داینامیک ویو در نظر گرفته شده بود، به یانگون رسید.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
تحلیل تصاویر ماهواره‌ای سین‌مکس نشان می‌دهد این محموله نیز مانند محموله دسامبر نفتکش ریف، در بندرعباس بارگیری شده بود. بر اساس این تحلیل، نوبل در مسیر حرکت به سوی یانگون سیگنال‌هایی از موقعیت خود ارسال می‌کرد که چنین به نظر می‌رسید مقصدش بندر چیتاگونگ در بنگلادش باشد.
مدیر دو نفتکش ریف و نوبل به پرسش‌هایی که از طریق وب‌سایت اعلام‌شده خود دریافت کرده بود، پاسخ نداد.