خستگی خلبانان همچنان یکی از نگرانی‌های جدی هوانوردی است؛ بسیاری می‌گویند به‌جای اعلام ناتوانی برای پرواز، وسط پرواز خوابشان می‌برد.
بر اساس یک نظرسنجی جدید انجمن اروپایی کابین خلبان (ECA)، ترس از پیامدهای منفی و بیاعتمادی به سامانه‌های گزارش‌دهی از جمله موانعی هستند که مانع میشود خلبانان به دلیل خستگی اعلام کنند برای پرواز مناسب نیستند.
آگهی
آگهی
ECA نشانه‌های خستگی در کابین پرواز را شامل افتادن سر، دشواری در بازنگهداشتن چشم‌ها، کاهش هوشیاری و میکروخواب‌ها، یعنی دوره‌های کوتاه و غیرارادی خواب، دانسته است.
بیش از نیمی از خلبانان شرکت‌کننده گفته‌اند در حالی پرواز کرده‌اند که خسته بوده‌اند و بیش از ۷۶ درصد گزارش کرده‌اند در چهار هفته گذشته دستکم یک بار در کابین پرواز دچار میکروخواب شده‌اند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره مدیریت خستگی در هوانوردی را برجسته میکند.
این نظرسنجی (منبع به زبان انگلیسی) که توسط شرکت مشاوره هوانوردی بینز سیمونز انجام شده، پاسخ‌های ۷۲۰۰ خلبان از ۳۲ کشور را گردآوری کرده است.
بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان گزارش کرده‌اند که در سه ماه گذشته دستکم یک بار، پیش از آنکه بعدا متوجه شوند باید به دلیل خستگی خود را برای پرواز نامناسب اعلام میکردند، یک پرواز را انجام داده‌اند.
رایج‌ترین مانع، نگرانی از واکنش مدیریت بود که ۴۷ درصد خلبانان به آن اشاره کرده‌اند. ۴۴ درصد دیگر گفته‌اند نمیخواستند توجه‌ها را به خود جلب کنند و ۳۵ درصد نیز تمایلی نداشتند برای کارفرمای خود دردسر ایجاد کنند.
کاپیتان کوئن جرج، عضو هیات مدیره انجمن اروپایی کابین خلبان، گفت: «وقتی خلبانان از پیامدهای شغلی میترسند، خستگی گزارش نمیشود و خطر دوباره به کابین خلبان برمیگردد.»
خستگی میتواند نتیجه کمبود شدید خواب، دوره‌های طولانی یا سخت وظیفه پروازی، یا تکرار فاصله بازیابی ناکافی میان شیفت‌ها باشد.
این گزارش بر خطرهای خاص خستگی‌تجمعی تاکید میکند؛ حالتی که به مرور زمان انباشته میشود و خلبانان ممکن است تشخیص کاهش توانایی ناشی از آن را از پیش دشوارتر از اثرات کم‌خوابی کوتاه‌مدت بدانند.
با وجود آگاهی گسترده از خطرهای خستگی، این مشکل در صنعت هوانوردی همچنان کمتر از واقع گزارش میشود.
در حالی که ۸۲ درصد خلبانان میدانستند چگونه باید گزارش خستگی ثبت کنند، تنها ۱۲ درصد گفتند به سامانه گزارش‌دهی اعتماد دارند و فقط ۱۱ درصد اعلام کردند گزارش‌های خستگی به تغییرهای عملیاتی برای بهبود ایمنی منجر شده است.
نیمی از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند خطرهای خستگی در شرکت هواپیمایی آنها یا ضعیف مدیریت میشود یا اصلا مدیریت نمیشود.
خستگی مشکلی شناخته‌شده است
خستگی در میان خدمه پرواز موضوعی تازه نیست. در گزارش آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا (ایاسا) که ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، خستگی خدمه پرواز یکی از پایدارترین و برجسته‌ترین نگرانی‌های ایمنی عنوان شده است.
این گزارش، خستگی را به چند عامل عملیاتی و اجتماعی‌اقتصادی از جمله برنامه‌ریزی پرواز، تغییرهای کوتاه‌مهلت در برنامه شیفت‌ها و استفاده از اختیار فرمانده برای تمدید دوره‌های وظیفه پروازی فراتر از حدود برنامه‌ریزی‌شده مرتبط دانست.
ایاسا بر نیاز به ابتکارهای هدفمند ایمنی برای بهبود کیفیت و آگاهی از گزارش‌دهی و تقویت فرهنگی در محیط کار تاکید کرده است که در آن کارکنان بتوانند بدون ترس از توبیخ اعلام کنند خسته هستند.