انسانهای مدرن باید از نئاندرتالها بابت یک گونهٔ رایج ژنتیکی که لوب پسسری مغز را تحت تأثیر قرار میدهد، تشکر کنند.
یک جهش ژنی که از نئاندرتالها به ارث رسیده است ممکن است خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را نزدیک به ۱۰ درصد کاهش دهد؛ بر اساس یک مطالعه جدید.
نئاندرتالها خویشاوندان تکاملی نزدیک انسانهای امروزی بودند، اما حدود ۴۰ هزار سال پیش منقرض شدند. به دلیل آمیزش میان گونهها، انسانهای امروزیِ خارج از آفریقا تا ۱ تا ۴ درصد دیانای نئاندرتالی دارند، در حالیکه گمان میرود انسانهای آفریقای زیر صحرا دیانای نئاندرتالی بسیار کمتری داشته باشند.
این مطالعه نشان داد که نئاندرتالها یک واریانت ژنتیکی رایج را منتقل کردهاند که بر لوب پسسری، واقع در پشت مغز، اثر میگذارد. لوب پسسری محل قشر بینایی مغز است و در بینایی، تجسم ذهنی و خواندن نقش دارد.
گمان میرود که نئاندرتالها لوبهای پسسری بزرگتری نسبت به انسانهای امروزی داشتهاند. با این حال، انسانهای امروزی که این واریانت ژنتیکی را دارند، لوبهای پسسری کوچکتری دارند؛ به گفته این مطالعه که در نشریه گزارشهای آکادمی ملی علوم (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شد، اندازه این ناحیه در هر نسخه ژن حدود ۰.۸۵ سانتیمتر مکعب کاهش مییابد.
این واریانت در نزدیکی DAAM1، یک ژن کدکننده پروتئین که در رشد مغز نقش دارد، قرار دارد.
در افرادی که دو نسخه از این واریانت ژنی را دارند، این تغییر با کاهش نزدیک به ۱۰ درصدی خطر ابتلا به اسکیزوفرنی نیز مرتبط است، اما به نظر نمیرسد که بر هوش یا سایر اختلالهای عمده روانپزشکی اثر بگذارد.
نویسندگان این مطالعه و متخصصان ژنتیک تکاملی، هوگو زبرگ و سوآنته پابو، نوشتند: «این نسخه ژنتیکیِ برگرفته از نئاندرتالها با تغییر شکل آناتومی مغز در انسانهای امروزی و کاهش خطر اسکیزوفرنی مرتبط است، در حالیکه ارتباط بسیار اندک یا ناچیزی با توانایی شناختی عمومی دارد.»
آنها افزودند: «این یافتهها هشداری است که نباید اندازه یک ناحیه مغز را با تواناییهای شناختی یکی دانست.»
زبرگ، از مؤسسه کارولینسکا در سوئد، و پابو، برنده جایزه نوبل سال ۲۰۲۲ میلادی از مؤسسه ماکس پلانک برای انسانشناسی تکاملی در آلمان، سالها است که با هم کار میکنند تا مشخص کنند ژنهای نئاندرتالی امروز چگونه بر سلامت انسان اثر میگذارند.
آنها پیشتر دریافته بودند که یک خوشه بزرگ ژنیِ بهارثرسیده از نئاندرتالها روی کروموزوم ۳، خطر ابتلا (منبع به زبان انگلیسی) به نوع شدید کووید ۱۹ را افزایش میدهد. پژوهشهای بعدی نشان داد که همان واریانت (منبع به زبان انگلیسی) در برابر اچآیوی محافظت ایجاد میکند.
در سال ۲۰۲۱،یک گروه پژوهشی دیگر (منبع به زبان انگلیسی)گزارش کردند که احتمال دارد تبار نئاندرتالی، مجموعه ژنی را به شکلی تغییر دهد که بر خطر اسکیزوفرنی اثر میگذارد.
اما به گفته زبرگ و پابو، هرگونه «اثر حفاظتی» به نظر میرسد که مشخصا به همین واریانت ژنیِ تازهشناساییشده مربوط باشد.