سازمان ملل هشدار میدهد مواد شیمیایی مختلکننده هورمون که در محصولات روزمره یافت میشوند، در حالی که مقررات برای مقابله با آنها ناکافی است، خطر فزایندهای برای سلامت انسان و محیطزیست ایجاد میکنند.
سازمان ملل روز سهشنبه اعلام کرد که مواد شیمیایی موجود در بسیاری از اقلام روزمره که با هورمونهای بدن تداخل ایجاد میکنند، به تهدیدی رو به رشد برای سلامت انسان و محیط زیست تبدیل شدهاند و دانشمندان اکنون بهتر درک میکنند که این مواد چه آسیبهایی میتوانند وارد کنند.
این مواد که میتوانند در سامانه هورمونی بدن اختلال ایجاد کنند، در شیر مادر و خون بند ناف شناسایی شدهاند. قرار گرفتن زودهنگام در معرض آنها، گاهی حتی پیش از تولد نوزادان، میتواند فعالیت هورمونها را مختل کند و اثرات ماندگاری بر رشد مغز، رشد جسمی و سلامت تولیدمثل بر جای بگذارد. سازمان ملل هشدار داد.
در گزارشی تازه، دو نهاد وابسته به سازمان ملل خواستار اقدام فوری و هماهنگ بینالمللی (منبع به زبان انگلیسی) برای حفاظت از سلامت انسان و محیط زیست شدند و هشدار دادند که سیاستها و مقرراتی که هدفشان دگرگون کردن محصولات و بخشهای مسئولِ این میزان گسترده از تماس است، همچنان «پراکنده و ناکافی» باقی مانده است.
شیلا اگرولخان، مدیر بخش صنعت و اقتصاد برنامه محیط زیست ملل متحد (United Nations Environment Programme - UNEP)، گفت: «آنچه مواد شیمیایی مختلکننده غدد درونریز را بهطور ویژه نگرانکننده میکند این است که میتوانند هورمونهایی را برهم بزنند که بسیاری از کارکردهای اساسی را در انسان و حیاتوحش تنظیم میکنند؛ از رشد و تولیدمثل گرفته تا سوختوساز و رفتار. این اثرها میتواند پایدار باشد و در برخی موارد غیرقابل برگشت.»
مواد شیمیایی مختلکننده غدد درونریز در بسیاری از اقلام پلاستیکی، محصولات مراقبت شخصی، داروها، اسباببازیها، لوازم خانگی، وسایل الکترونیکی و آفتکشها یافت میشوند.
گزارش میگوید این مواد با مشکلاتی مرتبط دانسته شدهاند که بر باروری و رشد دستگاه تولیدمثل، رشد مغز و کارکردهای عصبی، تنظیم هورمونهای تیروئید و دیگر هورمونها، سوختوساز، دستگاه ایمنی و سلامت قلب و عروق اثر میگذارند.
دو نهاد سازمان ملل در این گزارش نوشتند: «این گزارش گامی مهم به سوی جهانی امنتر، عاری از تماس با مواد مختلکننده غدد درونریز است.»
آنها افزودند: «راهحلهایی وجود دارد. برخی جایگزینهای ایمنتر در دسترس هستند. وظیفه سیاستگذاران این است که تضمین کنند این راهحلها و جایگزینها به کار گرفته شوند؛ برای حفاظت از سلامت انسان، حیوان و سیاره و صرفهجویی در تریلیونها دلار در هر سال.»
هرچند شواهد علمی از زمان ارزیابی قبلی در سال ۲۰۱۲ میلادی (منبع به زبان انگلیسی) بهطور قابل توجهی پیشرفت کرده است، کارشناسان هشدار میدهند که مقررات با سرعت بسیار کمتری این دانش را به اقدام تبدیل کردهاند.
مواد شیمیایی مختلکننده غدد درونریز در اروپا چگونه مقرراتگذاری میشوند؟
در اتحادیه اروپا، مواد مختلکننده غدد درونریز از طریق چندین قانون تنظیم میشوند؛ از جمله قوانین عمومی مواد شیمیایی و قوانین بخشی خاص که حوزههایی مانند بستهبندی، آفتکشها و فرآوردههای بیوسیدی را در بر میگیرد.
با این حال، منتقدان میگویند چارچوب قانونی کنونی در حفاظت کافی از مردم و محیط زیست در برابر تماس با این مواد ناکام مانده است.
مایکل وارهرست، مدیر اجرایی سازمان غیردولتی محیط زیستی کم تراست (CHEM Trust)، گفت: «با وجود پیشرفتهایی در اتحادیه اروپا، از جمله معرفی طبقات جدید خطر برای شناسایی مواد مختلکننده غدد درونریز، شهروندان اتحادیه اروپا و حیاتوحش همچنان در معرض ترکیبی از این مواد شیمیایی مضر هستند.»
در اتحادیه اروپا، ۲۳۱ ماده رسما بهعنوان مواد مختلکننده غدد درونریز (منبع به زبان انگلیسی) شناسایی شدهاند و ۱۲۱ ماده دیگر نیز در حال ارزیابی هستند.
این چالش فراتر از اروپا میرود. بیش از ۳۵۰ هزار ماده شیمیایی و مخلوطهای شیمیایی برای تولید و استفاده در سطح جهان ثبت شدهاند، اما گزارش هشدار میدهد که بخش عمده آنها هرگز از نظر ویژگیهای مختلکننده غدد درونریز ارزیابی نشدهاند.
در سالهای اخیر تلاشهای بیشتری برای تدوین برنامههای آزمون انجام شده است. با این حال، لورا وندنبرگ، یکی از نویسندگان اصلی گزارش، گفت که بیشتر این آزمونها به اقدام برای تنظیمگری این مواد شیمیایی و کنترل میزان تماس منجر نشده است.
او توضیح داد که مواد شیمیایی زمانی از محصولات حذف شدهاند که مردم آگاه شده و خرید محصولات حاوی یک ماده خاص، مانند بیسفنول آ که برای ساخت ظروف پلاستیکی نگهداری مواد غذایی و نوشیدنیها استفاده میشد، را متوقف کردهاند.
او افزود: «اما این میتواند به یک مشکل "whack-a-mole" منجر شود، جایی که یک ماده با ماده دیگری جایگزین میشود که از نظر ساختاری مشابه است یا به اندازه کافی آزمایش نشده است.»
گامهای بعدی چیست؟
سازمان ملل گفت که تنظیمگران باید هدف خود را حفاظت از گروههای آسیبپذیر در برابر تماس، بهویژه در دوران بارداری، نوزادی و کودکی قرار دهند؛ پایش و درکِ میزان تماس با این مواد را بهبود بخشند؛ شناسایی و آزمون آنها را پیش ببرند؛ هزینههای ناشی از تماس را در نظر بگیرند؛ و مقررات را تقویت کنند.
بتنی کارنی المروث، استاد اکوتوکسیولوژی در دانشگاه گوتنبرگ سوئد و گزارشگر ویژه سازمان ملل در حوزه مواد سمی و حقوق بشر، گفت: «این گزارش روشن میکند که به مقررات تازه نیاز است و باید الگوهای جدید آزمون پذیرفته شود.»
او افزود: «باید رویکردها را از واکنشی به پیشگیرانه تغییر دهیم. باید از بروز آسیب جلوگیری کنیم، نه اینکه فقط پس از وقوع، آن را مستند و درمان کنیم.»
الون مارتین، نویسنده یکی از فصلهای گزارش، گفت که درک علمی از اینکه این مواد چگونه سامانه غدد درونریز را مختل میکنند رو به افزایش است و به نظر میرسد در دامنه گستردهتری از بیماریها نسبت به گذشته نقش داشته باشند.
مارتین گفت: «آنچه بیش از همه مرا نگران میکند این است که مقررات هنوز بیشتر مواد را یکییکی ارزیابی میکند. این شبیه آن است که با تغییرات اقلیمی به این شکل برخورد کنیم که هر گاز گلخانهای را جداگانه بررسی کنیم و اثر ترکیبی آنها را نادیده بگیریم.»