همزمان با جانب‌داری ترامپ از پوتین، اروپایی‌ها بیش از گذشته آماده گفت‌وگوی مستقیم با روسیه شده‌اند؛ اقدامی که تاکنون از آن خودداری می‌کردند.
پس از ماه‌ها تعلل و کشمکش، اروپا اکنون قوی‌ترین نشانه‌ها را ارسال می‌کند که آماده است برای پایان دادن به تهاجم تمام‌عیار به اوکراین و تصمیم‌گیری درباره آینده معماری امنیتی قاره، مستقیما با روسیه گفت‌وگو کند.
آگهی
آگهی
رئیس‌جمهور فنلاند، الکساندر استوب، و نخست‌وزیر نروژ، یوناس گار استوره، پیش‌قدم شدند و با رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین تماس تلفنی برقرار کردند (منبع به زبان انگلیسی)تا درباره ازسرگیری قریب‌الوقوع روند صلح گفت‌وگو کنند.
هرچند استوب و استوره اختیار رسمی برای سخن گفتن از جانب اروپا نداشتند و به عنوان «رهبران کشورهای خود» وارد عمل شدند، ابتکار روز سه‌شنبه آنها بلافاصله این دو رهبر شمال اروپا را به بازیگران اصلی گفت‌وگوها تبدیل کرد.
کرملین در جمع‌بندی تماس اعلام کرد سه رهبر «توافق کردند در آینده تماس مستقیم تلفنی را حفظ کنند».
در همین حال، کمیسیون اروپا و شورای اروپا در حال آماده‌سازی تیم مشترکی از مقام‌های ارشد هستند تا به دور بعدی مذاکرات اعزام شوند؛ مذاکراتی که انتظار می‌رود اوایل نوامبر در ابوظبی برگزار شود. تاریخ دقیق هنوز اعلام نشده است.
بیورن زیبرت، رئیس دفتر قدرتمند رئیس کمیسیون اروپا، اورسولا فون در لاین، گزینه اصلی برای سرپرستی این هیات تلقی می‌شود.
سخنگوی کمیسیون اروپا گفت: «ما قاطعانه متعهدیم نه فقط به پایان دادن به جنگ، بلکه به دستیابی به صلحی عادلانه و پایدار. این هدف ماست و موضعی است که در گفت‌وگوهای جاری از آن دفاع می‌کنیم.»
این نکته قابل توجه است که بروکسل اکنون به طور علنی اعلام می‌کندکه قصد دارد دور بعدی مذاکرات را در قالب چندجانبه برگزار کند؛ قالبی که به معنای حضور همزمان اروپایی‌ها، اوکراینی‌ها، آمریکایی‌ها و روس‌ها بر سر یک میز است.
چنین وضعیتی تا کنون در روند صلح سابقه نداشته است. تا امروز عمدتا ایالات متحده با روسیه گفت‌وگو می‌کرد و گاه‌وبی‌گاه نشست‌های سه‌جانبه‌ای با حضور اوکراین نیز برگزار می‌شد. (کی‌یف و مسکو در یک مسیر جداگانه برای آزادی اسرای جنگی مذاکره می‌کنند.)
حتی مهم‌تر این که روسیه، برخلاف گذشته، مشارکت اروپا را یکسره رد نکرده است؛ رویکردی که بارها تکرار شده بود. این بار به نظر می‌رسد مسکو خواهان حضور اروپا است.
یوری اوشاکوف، مشاور نزدیک پوتین، هفته گذشته گفت: «گفت‌وگو فقط با کی‌یف کافی نیست. باید با سراسر اروپا صحبت کنیم؛ اروپایی که کاملا از کی‌یف حمایت می‌کند.»
اجماع دست‌نیافتنی
این که آیا باید انزوای دیپلماتیکی را که از فوریه ۲۰۲۲ اعمال شده بشکنند و مستقیما با روسیه وارد گفت‌وگو شوند، مدت‌ها موضوعی مناقشه‌برانگیز میان رهبران اروپایی بوده است.
این بحث اوایل امسال زمانی به اوج رسید که رئیس‌جمهور فرانسه، امانوئل مکرون، و نخست‌وزیر ایتالیا، جورجا ملونی، یکی پس از دیگری از چنین رویکردی حمایت کردند. طرح تعیین نماینده ویژه اروپایی موجی از گمانه‌زنی درباره اسامی احتمالی به راه انداخت.
اتریش، بلژیک، بلغارستان، جمهوری چک، لوکزامبورگ و اسلواکی به تدریج این راهبرد را تایید کردند و استدلال داشتند که اهمیت موضوع آن قدر بالاست که اروپا نمی‌تواند غایب باشد.
در مقابل، آلمان، لهستان، سوئد، دانمارک و کشورهای بالتیک با آن مخالفت کردند و هشدار دادند مواضع روسیه همچنان به اندازه روز اول جنگ حداکثری است.
نبود اجماع در ماه ژوئن آشکار شد؛ زمانی که رئیس شورای اروپا، آنتونیو کوستا، به طور غیرمنتظره‌ای کانال ارتباطی با کرملین گشود. تصمیم کوستا واکنش سیاسی تندی برانگیخت و بی‌سر و صدا معلق شد.
تماس استوب و استوره با پوتین همچنین در برخی محافل متعجب‌کننده تلقی شد.
نخست‌وزیر دانمارک، مته فردریکسن، گفت: «من نسبت به این ابتکار مستقل از سوی نروژ و فنلاند بسیار بدبین هستم.»
او افزود: «صادقانه نمی‌دانم فکر می‌کنند با این کار چه چیزی می‌توان به دست آورد.»
دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، به استوب و استوره توصیه کرد در این تعامل تازه با پوتین «هوشیار» باشند و با احتیاط پیش بروند.
توسک گفت: «دستور کار و منافع روسیه کاملا روشن تعریف شده است و نباید هیچ توهمی درباره امکان دستیابی به توافق داشت.»
هشدارهای آنها نکته روشنی در بر داشت. متن کرملین، با ارجاع‌های همیشگی به «ریشه‌های جنگ» و «سیاست‌های تقابلی اروپا»، تردیدی باقی نگذاشت که مطالبات حداکثری روسیه همچنان دست‌نخورده است.
چرخشی به سمت بدتر شدن اوضاع
اما شرایط دیگر مانند ژوئن، زمانی که کوستا مورد انتقاد قرار گرفت، نیست.
آن زمان، متحدان اروپایی به‌تازگی از یک نشست موفق گروه هفت در فرانسه بازگشته بودند؛ نشستی که در آن دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، وعده داد تحریم نفت روسیه را دوباره اعمال کند و درباره مجوزهای سامانه موشکی پاتریوت با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت‌وگو کرد.
اکنون آنها در شوک هستند؛ چرا که ترامپ با پوتین بر سر صادرات گازوییل به توافق رسیده، تحریم‌های دیرینه علیه روسیه را لغو کرده، زلنسکی را آماج انتقاد قرار داده و خواستار برگزاری انتخابات جدید در اوکراین شده است.
محدودیت‌های ناگهانی بر استفاده کی‌یف از فناوری استارلینک و سامانه هشدار زودهنگام، که هر دو برای دفاع این کشور حیاتی هستند، زنگ خطر را به صدا درآورد. در عرض یک شب، سناریوی هولناک و ملموس شد که ترامپ اوکراین را به پذیرش یک توافق تحمیلی، در قالب «یا بپذیر یا از دست بده»، وادار خواهد کرد.
این وخامت سریع اوضاع باعث شد استوب و استوره به سرعت دور تازه‌ای از گفت‌وگوها را در اسلو سازمان‌دهی کنند. پس از نشست، زلنسکی با لحنی آرام‌تر ظاهر شد. سرعت استارلینک و سامانه هشدار زودهنگام پس از آن دوباره به حالت قبل بازگشت.
با این حال، نگرانی از چرخش ترامپ به سمت پوتین همچنان به‌طور ملموس بالا است.
مقام‌های اروپایی دریافته‌اند تماس‌ها میان واشنگتن و مسکو بسیار گسترده‌تر از آن چیزی است که پیشتر تصور می‌کردند.
گزارش شده است دو طرف در حال مذاکره برای توافق‌های بیشتری بر سر دارایی‌های لوک‌اویل، فناوری هسته‌ای، ال‌ان‌جی قطب شمال و، بحث‌برانگیزتر از همه، ازسرگیری خط لوله نورد استریم و آزادی دارایی‌های روسی بلوکه‌شده هستند.
از دید اروپایی‌ها، رویکرد آمریکا از اساس معیوب است؛ زیرا نادیده می‌گیرد که تمرکز پوتین بر فتح سرزمین، دلیل اصلی آغاز تهاجم بود. به گفته آنها، هیچ توافقی، هر قدر هم سودآور، در ذهن پوتین جایگزین نابودی اوکراین نمی‌شود.
بن‌بست در دریای سیاه که زنجیره‌های تامین جهانی را مختل کرده، و زمستان پیش‌روی اوکراین، که روسیه قصد دارد آن را غیرقابل تحمل کند، بر احساس فوریت می‌افزاید. این دو بحران تهدید می‌کند موج تازه‌ای از مهاجرت به سمت اروپا به راه بیفتد.
نیاز به دستیابی به آتش‌بس، حتی اگر فقط در دریای سیاه و تاسیسات انرژی اعمال شود، از فوریه ۲۰۲۲ هرگز تا این حد فوری نبوده است. پوتین به طور قطع در برابر هر چیزی که آن را امتیاز تلقی کند، خواستار لغو بیشتر تحریم‌ها خواهد شد.
این وضعیت توضیح می‌دهد چرا اروپا پس از ماه‌ها تردید اکنون آماده است نقش خود را پررنگ‌تر کند و مستقیما با روسیه وارد گفت‌وگو شود: حضور بر سر میز برای دفاع از موضع اوکراین، که هر روز شکننده‌تر می‌شود؛ مقابله با رویکرد آمریکا، که هر روز جسورتر می‌شود؛ و حفاظت از منافع اروپا، که هر روز بیشتر به حاشیه رانده می‌شود، به امری اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.
استوره در دفاع از تماس خود با پوتین همین نکته را مطرح کرد.
استوره گفت: «اگر فرض بر این باشد که وضعیت کنونی، که در آن ارتباط دولت آمریکا با مسکو تنها کانال بحث درباره اوکراین خارج از خود اوکراین است، تنها راه ممکن است، در آن صورت هرکس حق دارد چنین نظری داشته باشد.»
او افزود: «من معتقدم مهم است که صدای دیگری هم شنیده شود.»