در حالی که دانشمندان اقلیم خواستار گذار به رژیم‌های غذایی سرشار از گیاهان هستند، آیا خیابان‌های اروپا تابلوهای تبلیغاتی همبرگرهای آبدار خود را از دست خواهند داد؟
اروپا در حالی وارد «دوران تازه بازاریابی سبز» می‌شود که شمار بیشتری از شهرها از تبلیغاتی که به اقلیم آسیب می‌زنند، روی‌گردان شده‌اند.
آگهی
آگهی
همه چیز از آمستردام آغاز شد؛ این شهر در سال جاری به نخستین پایتخت جهان تبدیل شد که از روز اول مه، پنج سال پس از آن که این قانون نخستین بار پیشنهاد شد، نصب تابلوهای تبلیغاتیِ سوخت‌های فسیلی و گوشت را ممنوع کرد.
این ممنوعیت بخشی از اهداف شهر برای دستیابی به بی‌طرفیِ کربنی تا سال ۲۰۵۰ و نصف کردن مصرف گوشت در همین بازه زمانی است. برخی شهرهای دیگر هلند، از جمله اوترخت، لاهه، زوله، دلفت و نیمیخن، از هم‌اکنون ممنوعیت‌های مشابهی را اجرا می‌کنند.
در بسیاری شهرهای دیگر، از جمله هلسینکی، استکهلم و بریستول، نیز ممنوعیت‌هایی برای تبلیغ سوخت‌های فسیلی یا سایر محصولات کربن‌بر مانند هواپیمایی، حمل‌ونقل دریایی، مُد سریع و ساخت‌وساز وضع شده است. با این حال، در بسیاری از این ممنوعیت‌ها گوشت گنجانده نشده است.
چرا شهرهای اروپایی تبلیغات گوشت را ممنوع می‌کنند؟
در حالی که تاثیرات اقلیمیِ سوزاندن سوخت‌های فسیلی به خوبی شناخته شده است، پیامدهای زیست‌محیطیِ دامپروری کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
گزارش اخیرِ سازمان غیردولتی اروپایی «چِینجینگ مارکتس» نشان داده است که شواهد فزاینده‌ای وجود دارد مبنی بر این که بخش‌هایی در سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، فائو، دارای «جانبداری به نفع بخش دام» هستند؛ در حالی که لابی‌گران می‌کوشند اقدامات اقلیمی را تضعیف کنند.
از جمله، اعضای بلندپایه فائو در «کنگره جهانی گوشت» سخنرانی کرده‌اند و شماری از دانشمندان وابسته به صنعت دامپروری تلاش کرده‌اند مطالعاتی را که رژیم‌های غذایی سرشار از گیاهان را ترویج می‌کنند، بی‌اعتبار جلوه دهند.
با این حال، واقعیت را نمی‌توان پنهان کرد که بخش غذا و کشاورزی مسئول یک‌سوم انتشار جهانیِ گازهای گلخانه‌ای است و پس از سوزاندن زغال‌سنگ، نفت و گاز در جایگاه دوم قرار می‌گیرد.
برآورد می‌شود که مواد غذاییِ حیوانی‌منش در اتحادیه اروپا نیز بین ۸۱ تا ۸۶ درصد از کل انتشار گازهای گلخانه‌ایِ ناشی از تولید غذا را تشکیل می‌دهند. با این حال، آن‌ها تنها حدود ۲۱ درصدِ کالری و ۶۴ درصدِ پروتئینِ تامین‌شده را فراهم می‌کنند.
در سال‌های اخیر، دانشمندان از کشورها، به‌ویژه در غرب که به جایگزین‌های گیاهی دسترسی دارند، خواسته‌اند برای مقابله با این وضعیت مصرف گوشت خود را کاهش دهند.
به‌ویژه، گزارش کمیسیون «ایت-لنست» ۲۰۲۵، که توسط ۷۰ کارشناس برجسته از ۳۵ کشور تهیه شد، نشان داد که اگر جهان به رژیم‌های غذایی عمدتاً گیاهی روی بیاورد، می‌توان هر ساله از حدود ۱۵ میلیون مورد مرگ جلوگیری کرد.
کارشناسان می‌گویند چنین تغییری می‌تواند انتشار گازهای گلخانه‌ایِ غیر دی‌اکسید کربن ناشی از کشاورزی، مانند متانِ دام‌ها و اکسید نیتروژنِ حاصل از کودها، را تا سال ۲۰۵۰ میلادی ۱۵ درصد کاهش دهد.
اگر کل چرخه عمر غذا نیز در نظر گرفته شود، از جمله کاهش جنگل‌زدایی، حمل‌ونقل و سردسازی و احیای طبیعت، کاهش مجموعِ انتشارها بسیار بیشتر خواهد بود.
نقش تبلیغات در شکل‌دادن به رفتار اروپایی‌ها
ممنوعیت گوشت در آمستردام بحث‌برانگیز شد؛ بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی این تصمیم را «مسخره» خواندند یا استدلال کردند که میزان مصرف گوشت آن‌ها ربطی به آن‌چه روی تابلوهای تبلیغاتی می‌بینند ندارد.
یکی از کاربران ردیت نوشت: «راستش یادم نمی‌آید آخرین باری که چیزی را مستقیماً به خاطر یک آگهی خریده باشم چه زمانی بوده.» او افزود: «احتمالاً وقتی نوجوان بودم.»
لیندا اسپی، متخصص روان‌شناسیِ اقلیم و عضو هیئت‌مدیره «اتحاد روان‌شناسی اقلیم»، به یورونیوز ارث می‌گوید که بخش بزرگی از قدرت تاثیرگذاریِ تبلیغات از «تکرار و القا» ناشی می‌شود.
او می‌گوید: «در یک مطالعه مشخص شد دیدن تصاویرِ مربوط به گوشت (در این مورد، یک بیگ‌مک (منبع به زبان انگلیسی)) میلِ افراد را به خوردن آن افزایش داد و حضور روزمره چنین تصاویری احتمالاً گوشت را به عنوان یک انتخاب عادی تقویت می‌کند.»
او افزود: «این موضوع ممکن است با هویت فرد، فرهنگ یا شیوه معیشتی که در آن خوردن گوشت صرفاً بخشی از زندگی است و تنشِ آگاهانه کمی به همراه دارد، تقویت شود.»
برای مثال، مصرف گوشت در هلند در حال کاهش بوده است. بر اساس «گزارش گوشت» مرکز پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی واخنینگن، مردم هلند در سال ۲۰۲۴ میلادی کمتر از هر زمان دیگری در ۲۰ سال گذشته گوشت، از جمله فرآورده‌های گوشتی، مصرف کرده‌اند.
اسپی توضیح می‌دهد: «برای برخی دیگر، کشمکشِ ناخوشایندی میان ارزش‌گذاری برای رفاه حیوانات یا محیط زیست و ادامه خوردن گوشت وجود دارد و تبلیغات ممکن است کنار گذاشتن این کشمکش را آسان‌تر کند.»
او می‌گوید: «آن‌چه شواهد نشان می‌دهد این است که تبلیغات معمولاً تعیین می‌کند چه چیزی برای بیشترِ ما عادی به نظر برسد، در درجات گوناگون، و این خود می‌تواند رفتارها را شکل دهد.»
آیا ممنوعیتِ تبلیغ گوشت واقعاً تفاوتی ایجاد می‌کند؟
آمستردام هنوز هیچ داده‌ای درباره این که این ممنوعیت چه تاثیری بر مصرف گوشت در کشور داشته است منتشر نکرده است، اما کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند میان این دو ارتباطی وجود خواهد داشت.
زمانی که شرکت ترنسپورت فور لندن (منبع به زبان انگلیسی) در بریتانیا، تی‌اف‌ال (TFL)، تبلیغات غذاهای ناسالم را از شبکه خود حذف کرد، برآورد شد که خریدهای هفتگیِ خانوارها نزدیک به ۷ درصد و خرید شیرینی‌ها تقریباً یک‌پنجم کاهش یابد.
این کاهش بر اساس داده‌های واقعیِ خرید اندازه‌گیری شد، نه نظرسنجی از مصرف‌کنندگان.
اسپی توضیح می‌دهد: «تاثیر، چشمگیر نبود، زیرا یک ممنوعیت محرک‌های دائمی‌ای را که مردم هر روز در اطراف خود می‌بینند تغییر می‌دهد، بدون آن که الزاماً دلیلِ این که چرا و چه می‌خورند را عوض کند؛ چه آن دلیل عادت باشد، چه ذائقه، چه معیشت یا بودجه.»
او افزود: «همانند کنترل مصرف تنباکو، چنین محدودیت‌هایی زمانی بهترین کارکرد را دارند که همراه با اقدامات دیگر اجرا شوند، نه به تنهایی.»
آیا باید غذاهای آسیب‌زننده به اقلیم محدود شوند؟
با وجود پیوند شناخته‌شده این غذاها با اقلیم، اتحادیه اروپا به طور تاریخی محصولاتی مانند گوشت قرمز را با یارانه‌های سخاوتمندانه حمایت کرده است.
گزارش اخیرِ خیریه «فودرایز» نشان داد که سیاست مشترک کشاورزیِ اتحادیه اروپا، کاپ (CAP)، در سال ۲۰۲۰ میلادی یارانه‌های بیشتری را به تولید مواد غذاییِ حیوانی‌منشِ با انتشار بالا نسبت به مواد غذاییِ گیاهی اختصاص داده است.
در همان سال، مواد غذاییِ حیوانی‌منش حدود ۷۷ درصد از کل یارانه‌های کاپ را دریافت کردند؛ یعنی ۳۹ میلیارد یورو از مجموع ۵۱ میلیارد یوروِ هزینه‌شده.
این مطالعه نشان داد که برای گوشت گاو و گوسفند، که همواره به عنوان بزرگ‌ترین مقصرانِ آسیب اقلیمی شناخته می‌شوند، در سال ۲۰۲۰ میلادی حدود ۵۸۰ برابرِ حبوباتی مانند عدس و لوبیا یارانه پرداخت شده است.
گذار از تامین مالی این محصولات به حذف فعالِ آن‌ها از تبلیغات عمومی ممکن است برای برخی اقدامی بسیار افراطی به نظر برسد، اما کارشناسان می‌گویند این کار می‌تواند بخشی از یک «ترکیبِ راهبردها» برای مقابله با تغییرات اقلیمی شود.
اسپی می‌گوید: «بیشتر پژوهش‌ها نشان می‌دهند که برای دستیابی به رژیم‌های غذاییِ پایدار، باید میزان گوشت به‌طور معناداری کمتر از آن‌چه اکنون در بریتانیا مصرف می‌شود باشد، هم برای سلامت سیاره و هم سلامت فردی، و بازاریابی‌ای که به شدت به سود گوشت است، به‌ویژه گوشتِ تولید انبوه و ارزان، این تغییر را دشوارتر می‌کند.»