در سال ۲۰۲۴ یک سامانه جوی «دانا» در والنسیا اسپانیا سیل مرگباری به راه انداخت که جان ۲۰۰ نفر را گرفت.
یک طوفان در شرق اسپانیا جان پنج نفر را گرفته و خودروها و خیابان‌ها را به زیر آب برده است و سامانه آب‌وهوایی دانا در پس آن قرار دارد.
آگهی
آگهی
طوفان آدام در برخی مناطق استان والنسیا تنها طی ۲۴ ساعت ۷۰۰ لیتر باران در هر متر مربع فرو ریخت. سیلاب خودروهای پارک‌شده را با خود برد، جاده‌ها را زیر آب برد و ساکنان را در مناطق جداافتاده محاصره کرد؛ برخی از آن‌ها با بالگرد و توسط نیروهای امدادی به منطقه امن منتقل شدند.
شهر تفریحی ساحلی اولیوا از مناطقی بود که در طوفان‌های شامگاه یکشنبه بیشترین خسارت را دید. جسد یک زن ۷۹ ساله در خانه‌اش پیدا شد و مردی نیز بر اثر سکته قلبی در یک کمپ محلی جان باخت. سومین قربانی مردی بود که هنگام شنا در ساحل ساگونتو غرق شد. آتش‌نشانان در کاتالونیای همسایه نیز از مرگ زنی خبر دادند که در یک نهر متورم‌شده بر اثر باران سقوط کرده بود.
طوفان آدام یادآور بارش‌های ناگهانی و سهمگینی است که در سال ۲۰۲۴ والنسیا را ویران کرد؛ زمانی که در برخی مناطق، میزان بارندگی معادل یک سال تنها در ۲۴ ساعت ثبت شد. در آن رویداد ۲۰۰ نفر جان خود را از دست دادند و این حادثه را به یکی از بدترین فاجعه‌های مرتبط با سیل در اروپا از دهه ۱۹۶۰ و بدترین سیل اسپانیا در دهه‌های اخیر تبدیل کرد.
دولت اسپانیا آن زمان به شدت به دلیل نبود هشدارهای کافی برای مردم درباره آنچه در راه بود مورد انتقاد قرار گرفت. به نظر می‌رسد این بار از آن تجربه درس گرفته‌اند؛ پیش از رسیدن طوفان آدام، هشدارهایی به تلفن‌های همراه ارسال شد و از مردم خواسته شد از سفر غیرضروری خودداری کنند، به رودخانه‌ها و دره‌ها نزدیک نشوند و در مناطق مرتفع‌تر یا طبقات بالایی ساختمان‌ها پناه بگیرند.
طوفان ۲۰۲۴ بسیاری از اروپایی‌ها را با پدیده آب‌وهوایی‌ای آشنا کرد که اغلب اسپانیا را درگیر می‌کند: دانا. این پدیده چیست و آیا با گرم‌شدن اقلیم، خطرناک‌تر شده است؟
دانا چیست؟
دانا مخفف عبارت اسپانیایی «Depresión Aislada en Niveles Altos» است. ترجمه مستقیم آن به انگلیسی ساده نیست اما در عمل به دوره‌هایی از بارش‌های بسیار سنگین، هوای طوفانی و افت ناگهانی دما اشاره دارد.
هرچه اختلاف دما بیشتر باشد، طوفان شدیدتر است. به همین دلیل مخرب‌ترین داناها معمولا در پایان تابستان، یعنی در ماه‌های سپتامبر و اکتبر رخ می‌دهند و احتمال وقوع آن‌ها در بخش‌هایی از جنوب و شرق اسپانیا بیشتر است.
به بیان ساده، دانا یک جریان باد بسیار شدید است که زمانی شکل می‌گیرد که از جت قطبی جدا می‌شود؛ نوعی حباب هوای سرد که توسط هوای گرم‌تر احاطه شده و می‌تواند جابه‌جا شود و آب‌وهوای حدی ایجاد کند. نتیجه رویارویی جبهه‌های هوای گرم و سرد، همین وضعیت‌های بسیار شدید آب‌وهوایی است.
جنوب‌شرقی اسپانیا به‌ویژه در برابر داناها آسیب‌پذیر است، زیرا در این منطقه اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه به هم می‌رسند و این یعنی جبهه‌های هوای سرد می‌توانند در زمان‌هایی مشخص از سال با جبهه‌های هوای گرم برخورد کنند. این ناحیه همچنین کوهستانی است و این ویژگی به شکل‌گیری ابرهای طوفانی و در نتیجه افزایش بارش کمک می‌کند.
اصطلاح دانا هر روز بیشتر وارد زبان روزمره اسپانیا می‌شود
برخی اسپانیایی‌ها اکنون از اصطلاح دانا برای اشاره به طوفان‌های بزرگ استفاده می‌کنند، هرچند این کاربرد همیشه رایج نبوده است.
به نوشته وب‌سایت The Local Spain، اسپانیایی‌ها سال‌ها از عبارت «gota fría» به معنای تحت‌اللفظی «قطره سرد» استفاده می‌کردند. اما با پیشرفت فناوری و ساده‌ترشدن پیش‌بینی و درک وضعیت‌های جوی، هواشناسان می‌گویند دانا اصطلاح کارآمدتری است زیرا به‌مراتب دقیق‌تر است.
سازمان هواشناسی اسپانیا، آمت (منبع به زبان انگلیسی)، در وب‌سایت خود توضیح می‌دهد: «اصطلاح گوتا فریا مفهومی نسبتا قدیمی است که در گذر زمان کنار گذاشته شده است. شیوه‌های نوین درک فرایندهای تروپوسفری و ابزارهای مشاهده جدید باعث شده‌اند ایده‌های مرتبط با این حباب‌های جداافتاده هوای سرد در سطوح بالای جو را بازبینی و بازتعریف کنیم.»
آمت می‌افزاید: «ما معتقدیم مفهوم دانا که آن را با اصطلاح انگلیسی ‘cut-off low’ مرتبط می‌دانیم، از اصطلاح گوتا فریا دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تر است. از آنجا که مفهوم گوتا فریا چندان روشن و کامل نیست، طبیعی است که با مفهومی مدرن‌تر جایگزین شود.»
آیا تغییرات اقلیمی داناها را بدتر می‌کند؟
سیل‌های والنسیا در ۲۰۲۴ در سراسر جهان خبرساز شد و بسیاری را از ابعاد خسارت و ویرانی در یک کشور ثروتمند اروپایی شگفت‌زده کرد. پس از آن تحلیل‌های فراوانی منتشر شد و دانشمندان اقلیم پرسیدند گرمایش جهانی چه نقشی در این رویداد داشته است.
تایید شد که یک دانا عامل اصلی این فاجعه بوده و گرمایش جهانی به احتمال بسیار زیاد آن را تشدید کرده است.
دکتر فریدریکه اوتو، رئیس گروه World Weather Attribution در مرکز سیاست‌های محیط‌زیست امپریال کالج لندن، در سال ۲۰۲۴ گفت: «شکی در آن نیست، این بارش‌های انفجاری بر اثر تغییرات اقلیمی تشدید شده‌اند.»
این سیل‌ها در نتیجه «سیستم طوفانی کم‌فشارِ جداشده» رخ داد که از یک جت استریم غیرمعمول، موج‌دار و متوقف‌شده مهاجرت کرده بود. این سامانه سپس بر فراز منطقه گیر افتاد و در مدت هشت ساعت، معادل یک سال باران ریخت.
دماهای بی‌سابقه سطح آب در دریاها که بر اثر تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت انسان محتمل‌تر شده‌اند، همراه با جو گرم‌تر، به طور مستقیم بر میزان رطوبتی که این طوفان‌ها می‌توانند در خود نگه دارند تاثیر می‌گذارند. زمین در بسیاری از مناطق شرق و جنوب اسپانیا نیز پس از یک دوره خشکسالی شدید توان جذب موثر آب باران را از دست داده بود.
تحلیل سریعی که به صورت جزئی توسط گروه بین‌المللی دکتر اوتو انجام شد نشان داد تغییرات اقلیمی ناشی از انسان، میزان بارش در اسپانیا را حدود ۱۲ درصد سنگین‌تر کرده است. این مطالعه همچنین نتیجه گرفت احتمال رخ‌دادن رویداد جوی‌ای که این منطقه تجربه کرد دو برابر شده است.
اگرچه این تحقیق یک مطالعه کامل انتساب نیست، پژوهشگران تاکید کردند که تغییرات اقلیمی محتمل‌ترین توضیح برای این بارش‌های حدی است.
اوتو اضافه می‌کند: «با هر کسری از درجه گرمای ناشی از سوخت‌های فسیلی، جو می‌تواند رطوبت بیشتری در خود نگه دارد و این به معنای فوران‌های شدیدتر بارش است. این سیل‌های مرگبار بار دیگر یادآور آن است که تغییرات اقلیمی در سطح ۱.۳ درجه سانتی‌گراد گرمایش، تا چه اندازه خطرناک شده است.»