بررسی یک نهاد مستقل هلندی نشان می‌دهد که پس از تحریم سه چهره به‌دلیل فعالیت در حمایت از روسیه، ۲۱ حساب کاربری مرتبط با آنها در شبکه‌های اجتماعی همچنان امکان کسب درآمد از برخی قابلیت‌های این پلتفرم‌ها را داشتند. این حساب‌ها در مجموع بیش از چهار میلیون دنبال‌کننده دارند.
بر اساس گزارشی از نهاد غیرانتفاعی هلندی «وات تو فیکس» که در حوزه فناوری و پاسخ‌گویی فعالیت می‌کند، حساب‌های کاربری مرتبط با سه فرد تحریم‌شده از سوی اتحادیه اروپا، حتی پس از اعمال تحریم‌ها همچنان ابزارهایی را در صفحات خود نمایش می‌دادند.
آگهی
آگهی
این بررسی ۲۱ حساب مرتبط با ناتالی یامب، سیلوَن آفوآ و جاستین تاگو را در شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک، اینستاگرام، تیک‌تاک، یوتیوب و ایکس شناسایی کرده است. مجموع دنبال‌کنندگان این حساب‌ها از چهار میلیون نفر فراتر می‌رود.
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ این سه نفر را به‌دلیل فعالیت‌های مداخله‌جویانه خارجی در حمایت از روسیه تحریم کرد. این اتحادیه آنها را به مشارکت در عملیات نفوذ با هدف قرار دادن مخاطبان آفریقایی و حمایت از کارزارهای دست‌کاری اطلاعاتی طرفدار کرملین متهم کرده است.
ناتالی یامب؛ چهره شناخته‌شده طرفدار مسکو
ناتالی یامب، یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های این گروه، اینفلوئنسر و مفسر سیاسی سوئیسی-کامرونی است. بر اساس اطلاعات اندیشکده غیردولتی مؤسسه گفت‌وگوی راهبردی مستقر در لندن، او بیش از دو میلیون دنبال‌کننده دارد.
به گفته اتحادیه اروپا، یامب از ادبیات و مواضع مسکو استفاده کرده و از حامیان صریح روسیه است. این اتحادیه همچنین به ارتباط او با سازمان «افریک» اشاره کرده است؛ سازمانی که با شرکت‌های نظامی خصوصی روسیه مرتبط دانسته می‌شود.
همکاری رسانه آفریقایی با شبکه دولتی روسیه
جاستین تاگو بنیان‌گذار آفریک مدیا، یکی از شبکه‌های بزرگ تلویزیونی و رسانه‌های دیجیتال فرانسوی‌زبان در آفریقا است. این شبکه در سال ۲۰۲۲ از همکاری با شبکه دولتی روسیه، راشا تودی، خبر داد.
پژوهشگران رصدخانه دموکراسی دیجیتال آفریقا اعلام کرده‌اند که آفریک مدیا فعالیت‌های گروه واگنر را پوشش داده و مطالب منتشرشده از سوی راشا تودی را نیز بازنشر کرده است.
سیلوَن آفوآ و سازمان منحل‌شده در فرانسه
سیلوَن آفوآ که با نام اگونتچی بهنزان نیز شناخته می‌شود، رهبر سازمان «لیگ دفاع از سیاه‌پوستان آفریقا» است؛ تشکلی با گرایش پان‌آفریقایی که مقام‌های فرانسوی در سال ۲۰۲۱ آن را منحل کردند.
این سازمان که فعالیت آن بر دفاع از حقوق و منافع سیاه‌پوستان آفریقا متمرکز بود، در سال ۲۰۲۱ به دستور مقام‌های فرانسوی منحل شد.
نگرانی اروپا از گسترش نفوذ روسیه در آفریقا
تحریم‌های اتحادیه اروپا در شرایطی اعمال شده‌اند که نگرانی‌ها درباره عملیات نفوذ روسیه در بخش‌هایی از آفریقا رو به افزایش است. در مالی، پس از خروج نیروهای فرانسوی در سال ۲۰۲۲، مقام‌های نظامی این کشور روابط خود با مسکو را گسترش داده‌اند.
نیروهای مزدور روسی مرتبط با گروه واگنر و سپس جانشین آن، «سپاه آفریقا»، نیز روابط امنیتی خود را با کشورهای این منطقه تقویت کرده‌اند. پژوهشگران هم کارزارهای اطلاعاتی طرفدار روسیه را مستند کرده‌اند که در آنها مسکو به‌عنوان متحدی قدرتمند معرفی می‌شود و هم‌زمان، وجهه کشورهای غربی تخریب می‌شود.
بر اساس مقررات تحریمی اتحادیه اروپا، در اختیار گذاشتن منابع مالی یا اقتصادی برای افراد تحریم‌شده ممنوع است. با این حال، پژوهش نهاد هلندی «وات تو فیکس» نشان می‌دهد چندین حساب مرتبط با این سه نفر، مدت‌ها پس از اعمال تحریم‌ها همچنان قابلیت‌های درآمدزایی را در صفحات خود نمایش می‌دادند.
قابلیت‌های درآمدزایی؛ از اشتراک تا پرداخت مستقیم پلتفرم‌ها
ویکتوار ریو، مدیر اجرایی وات تو فیکس می‌گوید تولیدکنندگان محتوا از راه‌های مختلفی درآمد کسب می‌کنند؛ برخی خدمات خارج از شبکه‌های اجتماعی ارائه می‌شوند و برخی دیگر به طور مستقیم از سوی خود پلتفرم‌ها در اختیار آنها قرار می‌گیرند.
او افزود یکی از مهم‌ترین این روش‌ها، برنامه‌های پرداخت حق‌الزحمه یا سهم درآمد است که در آنها پلتفرم بر اساس میزان تعامل مخاطبان با محتوا، به طور مستقیم به حساب‌های کاربری پول پرداخت می‌کند.
پژوهشگران تاکید کردند که بررسی آنها بر این موضوع متمرکز بوده است که آیا شبکه‌های اجتماعی امکان دسترسی به خدمات درآمدزایی را برای این حساب‌ها فراهم کرده بودند یا خیر. وجود این قابلیت‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که چه میزان پول، یا اساسا پولی، به افراد مورد نظر پرداخت شده است. این گزارش نیز مشخص نمی‌کند که آیا در نهایت وجهی به آنها پرداخت شده است یا نه.
بررسی حساب‌ها که بین ژانویه تا آوریل ۲۰۲۶ انجام شد، نشان داد قابلیت‌های درآمدزایی در شماری از حساب‌های مرتبط با افراد تحریم‌شده فعال بوده‌اند. این قابلیت‌ها شامل ستاره‌های فیس‌بوک، اشتراک ویژه تولیدکنندگان محتوا، اشتراک‌های تیک‌تاک و عضویت در کانال‌های یوتیوب می‌شدند.
حذف برخی قابلیت‌ها پس از بررسی پژوهشگران
پس از این بررسی، شماری از این قابلیت‌ها حذف شدند. تیک‌تاک پس از آنکه پژوهشگران نگرانی‌های خود را مطرح کردند، یکی از حساب‌های مرتبط با آفوآ را حذف کرد. «وات تو فیکس» همچنین مشاهده کرد که یوتیوب در ادامه، قابلیت عضویت در کانال مرتبط با لیگ دفاع سیاه آفریقا را از دسترس خارج کرد.
به گفته این نهاد، حسابی در شبکه اجتماعی ایکس که به ناتالی یامب مرتبط بود، در بررسی ژانویه قابلیت درآمدزایی داشت، اما در بررسی مجدد در آوریل دیگر از این قابلیت برخوردار نبود.
یوتیوب در پاسخ به پرسش یورونیوز اعلام کرد: «گوگل به رعایت تحریم‌های قابل اجرا و قوانین مربوط به تجارت متعهد است و سیاست‌های مرتبط را بر اساس شرایط استفاده از خدمات خود اجرا می‌کند. اگر متوجه شویم حسابی شرایط استفاده از خدمات ما را نقض کرده است، اقدامات مقتضی را انجام می‌دهیم.»
تیم راستی‌آزمایی یورونیوز، موسوم به «د کیوب» (The Cube)، نیز حساب دیگری در تیک‌تاک را شناسایی کرد که به آفوآ مرتبط بود و پس از حذف حساب نخست ایجاد شده بود. این حساب هم پس از گزارش تخلف، به‌سرعت از سوی تیک‌تاک حذف شد.
پرسش‌ها درباره نظارت بر درآمدزایی در شبکه‌های اجتماعی
بنابر اعلام «وات تو فیکس»، یافته‌های این بررسی پرسش‌های گسترده‌تری درباره نحوه ارزیابی تولیدکنندگان محتوا از سوی پلتفرم‌ها پیش از دسترسی آنها به ابزارهای درآمدزایی مطرح می‌کند.
ویکتوار ریو در این باره گفت: «شفافیت بسیار اندکی درباره نحوه عملکرد این فرایندها وجود دارد؛ چه برسد به اینکه بدانیم در عمل واقعا چگونه اجرا می‌شوند.»
او همچنین گفت این مسئله پرسش‌هایی را درباره قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا مطرح می‌کند. بر اساس ماده ۳۴ این قانون، پلتفرم‌های آنلاین بزرگ موظف‌اند خطرهای نظام‌مندی را که از خدمات آنها ناشی می‌شود، شناسایی و ارزیابی کنند.
ریو به یورونیوز گفت: «استدلال ما این است که شیوه‌های درآمدزایی پلتفرم‌ها در واقع عاملی خطرآفرین برای تمام خطرهای نظام‌مند هستند. پلتفرم‌ها باید بر اساس ماده ۳۴ قانون خدمات دیجیتال، این خطر را ارزیابی کنند و اقداماتی برای کاهش آن در نظر بگیرند.» او افزود: «نخستین خواسته‌ای که پیگیر آن بوده‌ایم، شفافیت است.»