امارات عربی متحده در هفته جاری مبادلات تجاری و مالی با ایران را تعلیق کرد و همزمان با اعلام «جنگ اقتصادی» ایالات متحده علیه تهران، فشارها را بر شریک تجاری اصلی خود به اوج رساند.
اگرچه این اقدام نشاندهنده همسویی ابوظبی با فشارهای واشنگتن و نیز واکنش به تنشهای منطقهای اخیر است، اما کارشناسان بر این باورند که به دلیل گستردگی شبکههای پنهان و مسیرهای غیرقانونی دور زدن تحریمها، این تصمیم لزوما به معنای قطع کامل شریانهای مالی و نفتی ایران نخواهد بود.
آگهی
آگهی
حجم تجارت امارات و ایران چقدر بوده است؟
امارات عربی متحده شریک تجاری مهمی برای ایران و بزرگترین مبدا واردات این کشور به شمار میرود.
بر اساس آمارهای رسمی ایران، در ۱۰ ماه منتهی به آغاز جنگ، حجم تجارت ایران با امارات به ۲۱ میلیارد دلار رسیده بود.
همچنین طبق دادههای سازمان تجارت جهانی، در سال ۲۰۲۴ ایران ۳۰.۶ درصد از واردات خود را به ارزش تقریبی ۲۱ میلیارد دلار از طریق امارات تأمین کرده است.
امارات همچنین سومین مقصد بزرگ صادراتی ایران است و ۱۲ درصد از صادرات این کشور را به ارزش بیش از ۷ میلیارد دلار به خود اختصاص میدهد.
بر اساس آمارهای رسمی امارات، بخش عمدهای از تجارت این کشور با ایران شامل صادرات مجدد میشود که از تلفن همراه گرفته تا گوشت و سایر اقلام مواد غذایی را در بر میگیرد. البته این ارقام شامل قاچاق و جریانهای غیرقانونی که ارزیابی آنها دشوار است، نمیشود.
آیا این اقدام جریانهای غیرقانونی را مهار میکند؟
کارن یانگ، پژوهشگر ارشد در مؤسسه خاورمیانه معتقد است که اگر این تصمیم به طور کامل اجرا شود، میتواند برای اقتصاد ایران بسیار زیانبار باشد و از سوی دیگر خساراتی را نیز متوجه امارات کند.
او میگوید: «شبکههای بزرگتری از خدمات مالی و نقلوانتقالات وجود دارند که ممکن است مبدا آنها امارات نباشد، اما از آن عبور میکنند؛ بنابراین انزوای اقتصادی کامل ایران به تمایل بسیاری از کشورها و همچنین وزارت خزانهداری آمریکا برای اعمال تحریمهای ثانویه بر موسسههای مالی و شرکتها بستگی دارد.»
با این حال، توقف جریانهای قانونی ممکن است تاثیر اندکی بر شبکه دور زدن تحریمها توسط ایران داشته باشد. کارشناسان میگویند ایران از بانکهای امارات و سیستم مالی این کشور برای دسترسی به اقتصاد جهانی از طریق تراکنشهای غیرقانونی و اغلب مبهم استفاده میکند.
شرکتهای صوری مبهم جمهوری اسلامی مستقر در چین و هنگکنگ
ماکس مِیزلیش، پژوهشگر اندیشکده «بنیاد دفاع از دمکراسیها» در همین زمینه میگوید میلیاردها دلار از درآمد نفتی تحریمشده حکومت ایران از طریق شرکتهای صوری مبهم مستقر در چین و هنگکنگ جابهجا میشود.
این پژوهشگر که پیشتر در دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا فعالیت میکرد، افزود: «این بدان معناست که توقف کامل تجارت مستقیم، مبادلات تجاری و تراکنشهای مالی با ایران همچنان ممکن است اجازه دهد میلیاردها دلار درآمد نفتی به طور غیرمستقیم به دست حکومت برسد.»
او تصریح کرد که امارات به خاطر این اقدام که مدتهاست به تعویق افتاده بود سزاوار تقدیر است، اما ایالات متحده باید فشارها را حفظ کرده و اطمینان حاصل کند که بانکهای مستقر در امارات، بررسیهای دقیقتری را روی تراکنشهایی که احتمال دور زدن تحریمها یا بانکداری در سایه در آنها وجود دارد، اعمال کنند.
چرا این تصمیم اکنون اتخاذ شد؟
امارات در هفتههای نخست جنگ موضعی سرسختانه در قبال ایران اتخاذ کرد؛ سفیر خود را از تهران فراخواند و مدارس و بیمارستانهای مرتبط با دولت ایران را که به گفته این کشور قوانین را نقض کرده بودند، تعطیل کرد.
اما پس از امضای تفاهمنامه میان ایالات متحده و ایران در ماه ژوئن، به نظر میرسید تنشزدایی در حال شکلگیری است. ایران که در دور نخست جنگ بیشترین خشم خود را متوجه امارات کرده بود، از ماه مه به این سو هیچ حملهای را به سوی این کشورانجام نداده است.
تعلیق مبادلات تجاری با ایران از سوی امارات همزمان با کارزار متحد آمریکاییاش برای وارد کردن ضربههای اقتصادی به این کشور اعلام شد؛ کارزاری پس از یک جنگ شش ماهه که هیچ چشمانداز دیپلماتیک یا نظامی مشخصی برای خروج آن از بنبست به چشم نمیخورد.
کارزار بزرگ ترامپ علیه تهران
یک روز پس از بیانیه امارات، دونالد آمریکا اعلام کرد که در حال راهاندازی کارزار بزرگ و جدیدی برای هدف قرار دادن اقتصاد ایران است.
از نظر اسفندیار باتمانقلیچ، رئیس بنیاد «بورس و بازار»، امارات استراتژی خود در قبال ایران را تغییر نداده بلکه تحت فشار ایالات متحده قرار دارد تا در کارزار تحریمهای اقتصادی آمریکا مشارکت کند.
بیانیه امارات راهی برای «نشان دادن علنی این موضوع است که هیچ شکافی میان مواضع ایالات متحده و امارات وجود ندارد.»
همچنین، ایران در هفتههای اخیر بارها به نفتکشهای شرکت ادنوک حمله کرده است و امارات روز سهشنبه از رهگیری دو موشک ایرانی درسواحل این کشور خبر داد.
ایران نمیتواند خود مسیرهای ارتباطی را مسدود کند اما خواستار ارتباط باشد
به گفته محمد بحارون، پژوهشگر اماراتی و رئیس مرکز پژوهشهای سیاست عمومی دبی، اقدام امارات «پس از تلاشهای مکرر برای برقراری مجدد ارتباط با ایران پس از جنگ» صورت گرفته است.
او بر این باور است که «این موضوع مربوط به پیوستن به (تلاشهای) تحریمی آمریکا نیست، بلکه درباره بازسازی شالوده روابط است. ایران نمیتواند در حالی که خود مسیرهای ارتباطی را مسدود میکند، خواستار ارتباط باشد» اشاره بحارون به حملههای اخیر به نفتکشهای اماراتی بود.