روزنامه سوئیسی «لو تامپ» در گزارشی به موج انتصاب فرماندهان نظامی ایران از سوی مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی پرداخته است.
این روزنامه در این گزارش انتصاب شش نفر از مقامهای کهنهکار دستگاههای نظامی و امنیتی به مناصب حساس را نشانه تحکیم نفوذ سپاه پاسداران بر نیروهای نظامی، سیاست خارجی و عرصه حکمرانی در داخل دانسته است.
آگهی
آگهی
«لو تامپ» نوشته است که این انتصابها نشان میدهد که نقش مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران به تنها یک نقش مدیریتی تنزل یافته است.
صدور شش حکم انتصاب همزمان با ادامه غیبت
اعطای جایگاه رسمی به این شش نفر که پیش از این نیز بخشی از دستگاه مدیریت جنگ ایران را اداره میکردند روز دوشنبه از سوی رسانههای حکومتی ایران اعلام شد.
در نگاه نخست به نظر میرسد هدف، پر کردن خلاءهایی باشد که پس از کشتهشدن چند فرمانده ایجاد شده است. اما ماموریتهایی که در این احکام برای منصوبان تعیین شده است بیانگر طرح ادغام مراکز فرماندهی، آمادهسازی عملیات تهاجمی، تقویت اطلاعات دریایی و گسترش شبکه کنترل و اطلاعات در داخل کشور است.
دیوید ریگولهروزه، پژوهشگر موسسه فرانسوی تحلیل راهبردی، میگوید: «این انتصابها بهوضوح تایید میکنند که سپاه پاسداران کنترل نظام را در دست گرفته است.» او که یکی از نویسندگان کتاب «جمهوری اسلامی ایران در بحران سیستمی؛ چهار دهه آشوب و بحران» است، معتقد است این تغییر مسیر کاملا آشکار شده است: «دیگر فقط جمهوریِ عمامهها نیست؛ اکنون جمهوریِ کلاههای نظامی است.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
گسترش دامنه نفوذ سپاه پاسداران در برابر ارتش
به عبارت دیگر، سپاه دیگر صرفا یک نیروی نظامی موازی نیست که پس از انقلاب برای حفاظت از قدرت جدید در برابر ارتش که قابل اعتماد تلقی نمیشد ایجاد شده باشد. سپاه پاسداران اکنون به رکن سازماندهنده کل ساختار حکومت تبدیل شده است. نفوذ سپاه بر تصمیمگیریهای نظامی و سیاسی از زمان آغاز جنگ پیوسته افزایش یافته است.
مهمترین نشانه در این زمینه را میتوان ارتقای مقام علی عبداللهی دانست. او تاکنون فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا بود؛ قرارگاهی که در زمان جنگ مسئول هماهنگی میان ارتش، سپاه، بسیج و دیگر نهادهای امنیتی است. مجتبی خامنهای از او خواسته است ادغام این قرارگاه با ستاد کل نیروهای مسلح را تکمیل کند. دیوید ریگولهروزه در این باره میگوید: «به این ترتیب، سلطه سپاه بر ارتش بیش از هر زمان دیگری گسترش مییابد.»
آمادگی برای جنگ چندلایه
در کنار علی عبداللهی، انتخاب افراد دیگری نیز خطوط کلی یک دکترین نظامی را ترسیم میکند. احمد وحیدی، فرمانده پیشین نیروی قدس، سابقه فعالیت در عملیات خارجی، اطلاعاتی و همچنین ریاست بر وزارتخانههای دفاع و کشور را دارد. در حکم او از افزایش قدرت بازدارندگی و آمادهسازی برای عملیات تهاجمی گسترده سخن گفته شده است.
فرد دیگری که از مجتبی خامنهای حکم دریافت کرده است مصطفی ایزدی است. او به عنوان جانشین فرمانده کل سپاه معرفی شده است. علی عظمایی، فرمانده جدید نیروی دریایی سپاه نیز با خلیج فارس و ورودی تنگه هرمز آشنایی دارد؛ منطقهای که نیروی دریایی سپاه از آن بهعنوان اهرمی نظامی و دیپلماتیک استفاده کرده است.
به گفته چند تحلیلگر، این انتصابها بیش از آنکه نشانه آمادگی برای یک نبرد کلاسیک باشد، حاکی از آمادگی برای جنگی پراکنده و چندلایه است. جنگی که متکی بر پرتاب موشکها، پهپادها، حملات سایبری، فشارهای دریایی و عملیات در سطحی پایینتر از یک رویارویی تمامعیار است.
انتصاب محسن رضایی به دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نیز این پازل را تکمیل میکند. این فرمانده ۷۱ ساله پیشین سپاه در دوران جنگ ایران و عراق، اکنون به مرکز تصمیمگیری راهبردی بازمیگردد. مجتبی خامنهای او را در کنار سعید جلیلی، چهره فوقمحافظهکار بهعنوان نماینده خود در شورای عالی امنیت ملی منصوب کرده است.
این شورا که رسما به ریاست مسعود پزشکیان فعالیت میکند، سیاست خارجی و امنیتی کشور را هماهنگ میکند. اما در عمل، حرف آخر همچنان با رهبر است. محسن رضایی در دوران رویارویی ماههای گذشته با آمریکا مخالفت خود را با مذاکرات و همچنین مخالفتش با تمدید آتشبس را نشان داده بود.
تنگنای پزشکیان بین رهبر غایب و دستگاه نظامی تصمیمگیر
به این ترتیب، مسعود پزشکیان خود را میان رهبر جمهوری اسلامی که تقریبا بهطور کامل از عرصه عمومی غایب است و یک دستگاه نظامی که تصمیم میگیرد و انتصاب میکند، یافته است.
مسعود پزشکیان پیش از انتشار خبر دیدار اخیرش با مجتبی خامنهای اذعان کرده بود که ارتباط با رهبر جدید دشوار است. مجتبی خامنهای که گفته میشود در جریان حملات ۲۸ فوریه (۹ اسفند) بهشدت زخمی شده، از زمان به قدرت رسیدنش همچنان در انظار عمومی ظاهر نشده است. این فضای مبهم، فرصت بیشتری در اختیار کسانی قرار میدهد که کنترل سلاحها و مسیرهای اطلاعاتی را در دست دارند.
بازگشت حسین طائب، بُعد داخلی این بازآرایی را نشان میدهد. رئیس پیشین سازمان اطلاعات سپاه که در سال ۲۰۲۲ پس از مجموعهای از رخنهها و ناکامیهایی که به اسرائیل نسبت داده شد کنار گذاشته شده بود، اکنون به سازمان بسیج بازگشته است؛ نیرویی که پیشتر نیز در جریان سرکوب جنبش اعتراضی سال ۱۳۸۸ فرماندهی آن را بر عهده داشت.
در حکم جدید از او خواسته شده است شبکه اطلاعات محلی بسیج را گسترش دهد و استفاده از فناوریهای جدید را افزایش دهد. دیوید ریگولهروزه درباره او میگوید که حسین طائب برخلاف تصور یک «روحانی صرف» نیست بلکه در واقع، «کاملا در دستگاه اطلاعاتی و سرکوب ادغام شده است.»
پرهیز از تسلیم شدن در برابر قدرت خارجی و جلوگیری از موج جدید اعتراضهای داخلی
بنابراین به نظر میرسد از آرایش جدید فرماندهان نظامی ایران برای پاسخ به دو نگرانی عمده پردهبرداری شده است.
هدف اول در عرصه سیاست خارجی حفظ ظرفیتهای نامتقارن کافی برای پرهزینه کردن هرگونه حمله جدید و در عین حال مذاکره بدون ایجاد تصویری از تسلیم شدن است.
هدف دوم در عرصه داخلی برای جلوگیری از فرسایش اقتصادی و پیشگیری از تبدیل نارضایتیها به موج جدیدی از اعتراضها است.
حملات آمریکا و اسرائیل تنها بخشی از دستگاه نظامی و امنیتی ایران را از میان بردند، اما نتوانستند نظام را بیثبات کنند. در عوض، این حملات نظام را واداشتهاند تا خود را حول باتجربهترین و کارآزمودهترین بخشش بازسازی کند؛ بخشی که در عین حال، رادیکالترین بخش آن نیز محسوب میشود.