برای مقابله با کاهش حیاتوحش، فناوری eDNA در حال تبدیل نمونههای ساده آب و خاک به نقشه جهانی تنوع زیستی است.
بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی جهان به طبیعت وابسته است، با این حال حیاتوحش با سرعتی نگرانکننده در حال نابودی است. وضعیت گونههای آب شیرین از همه بدتر است و جمعیت آنها از سال ۱۹۷۰ تاکنون ۸۵ درصد کاهش یافته است.
آگهی
آگهی
پیامدهای این روند بسیار فراتر از حوزه بومشناسی است؛ فرسایش خاک زنجیرههای تامین کشاورزی را تهدید میکند و از بین رفتن حفاظهای طبیعی در برابر سیل، جوامع بیشتری را در معرض خطر قرار میدهد.
این مشکل بهدلیل دشواری اندازهگیری آنچه از دست میرود، تشدید میشود. پایشهای سنتی تنوع زیستی بر حضور طولانیمدت اکولوژیستهای آموزشدیده در میدان تکیه دارد که گونهها را با مشاهده یا شنیدن شناسایی میکنند. نتایج این روش کند، پرهزینه و اغلب نامنطبق است.
دیمل پاتل، مدیرعامل شرکت پایش تنوع زیستی نیچرمتریکس، به یورونیوز ارث میگوید: «اگر من و شما به همان رودخانه برویم، فهرست گونههای یکسانی به دست نمیآوریم. این موضوع جمعآوری مجموعهدادههایی را که مردم بتوانند آنها را با هم تطبیق دهند و در سطح جهانی استاندارد کنند، بسیار دشوار میکند.»
همه گونهها در یک بطری آب
نیچرمتریکس رویکرد خود را بر پایه دیانای محیطی یا eDNA بنا کرده است؛ ماده ژنتیکیای که موجودات زنده از طریق سلولهای پوستی، بزاق و دیگر آثار زیستی در محیط پیرامون خود رها میکنند. این دیانای از چند روز تا چند هفته در محیط باقی میماند و یک نمونه ساده آب یا خاک برای ثبت آن کافی است.
پاتل به یورونیوز ارث میگوید: «هر موجود زندهای دیانای خود را در محیط پیرامونش رها میکند. از همان یک لیتر آب رودخانه میتوانیم هر یک از این ردهای دیانای را به ماهیها، دوزیستان، پستانداران و حشراتی که از آنها منشأ گرفتهاند، ردیابی کنیم.»
فرایند جمعآوری نمونه عمدا سادهسازی شده است. نیچرمتریکس کیتهای نمونهبرداری را به هر نقطهای از جهان ارسال میکند و نیازی به دانش تخصصی نیست. پاتل میگوید: «میخواستیم مطمئن شویم فرایند جمعآوری نمونه آنقدر ساده است که یک کودک پنجساله هم بتواند انجامش دهد، برای همین آن را روی یک کودک پنجساله آزمایش کردیم.» او میافزاید: «او نتایج بسیار خوبی به دست آورد.»
پس از آنکه فیلتر به آزمایشگاه بازگردانده میشود، فناوری توالییابی دیانای – مشابه فناوریای که در علوم جنایی به کار میرود – تمام گونههای موجود در نمونه را شناسایی میکند. این روش غیرتهاجمی است؛ خبری از تلهگذاری، تورکشی یا برهمزدن اکوسیستم نیست. پاتل به یورونیوز ارث میگوید: «این روش تنها کسری از زمان و کسری از هزینه را میطلبد، اما یک مجموعهداده بسیار دقیق و غنی در اختیار شما میگذارد.»
دادههایی که صنایع میتوانند از آنها استفاده کنند
این شرکت نمونهها را از طریق شبکهای که آن را بزرگترین شبکه آزمایشگاههای تجاری دیانای محیطی در جهان توصیف میکند، پردازش میکند؛ شبکهای که در ۱۱۶ کشور فعالیت دارد و به بیش از ۶۰۰ سازمان خدمات میدهد. نیچرمتریکس امسال به یک نقطه عطف رسید: پوشش ۱۰ درصد از سطح کره زمین با پایش دیانای محیطی.
نتایج در یک پلتفرم ثبت میشود که مکان گونههای شناساییشده را روی نقشه نشان میدهد، سلامت اکوسیستم را در طول زمان رصد میکند و سایتهای مختلف را با هم مقایسه میکند؛ مثلا نشان میدهد آیا احیای یک جنگل تخریبشده به بهبود قابل اندازهگیری منجر شده است یا نه.
پاتل میگوید: «به این ترتیب مردم میتوانند رازهای پنهان آن اکوسیستم را درک کنند و بهشکل بسیار هدفمندتری در جهت مراقبت و حمایت از آن اقدام کنند.»
طیف مشتریان این شرکت از سازمانهای حفاظتی مانند صندوق جهانی طبیعت (WWF)، تا صنایع با اثرگذاری شدید مانند معدن و انرژی و همچنین زنجیرههای تامین کشاورزی را در بر میگیرد.
او به همکاری با شرکتهای بزرگ کالاهای مصرفی اشاره میکند که برای حفاظت از باکتریها و قارچهای خاک که زیربنای تولید غذا هستند تلاش میکنند و میپرسد: «چطور میتوانیم در سطح زیستی به تقویت خاکی کمک کنیم که قرار است ۵۰ سال آینده هم برای ما غذا تولید کند؟»
پاتل به یورونیوز ارث میگوید هدف این است که دادههای تنوع زیستی «برای تصمیمگیری آماده» شوند؛ یعنی شرکتها و سازمانها بتوانند از آنها برای هدایت سرمایه، مدیریت فعالیتها و محاسبه اثر خود بر طبیعت استفاده کنند. او میگوید: «این لایههای دادهای است که به شما امکان میدهد هزاران کیلومتر دورتر از یک سایت باشید اما در سطحی بسیار جزئی بدانید آنجا چه میگذرد و برای کمک به آن چه میتوانید انجام دهید.»
«میخواهیم طبیعت وارد ترازنامهها شود»
کار نیچرمتریکس در فهرست نهایی جایزه ارثشات، جایزه محیطزیستی بنیانگذاریشده توسط شاهزاده ولز، به رسمیت شناخته شده است. به گفته پاتل، این شناخت پیش از هر چیز اعتبار نیچرمتریکس را در صنایعی بالا برده که به کندی فناوریهای جدید را میپذیرند.
او به یورونیوز ارث میگوید: «وقتی نهادی مثل جایزه ارثشات را دارید که میدانید بررسیهای لازم را انجام داده است، این که بتوانیم بگوییم از سوی آنها حمایت میشویم و آنها به فناوری ما اعتماد دارند، درهای زیادی را به روی ما باز میکند.»
به گفته او، نامزدی این جایزه گفتوگو با شرکای بالقوه را از تردید به سمت جاهطلبی سوق داده است: «میتوانیم با هم به چه چیزهایی دست پیدا کنیم؟ این دادهها چه اطلاعاتی در اختیار ما میگذارند؟ این دادهها چگونه ممکن است شیوه فعالیت ما را تغییر دهند؟»
نگاه پاتل به آینده این است که تنوع زیستی را از عرصه میدانی به جریان اصلی مالی منتقل کند.
او به یورونیوز ارث میگوید: «میخواهیم طبیعت وارد ترازنامهها شود. میخواهیم سازمانها و شرکتها واقعا اثر خود را بر طبیعت ارزشگذاری کنند و آن را در شیوه اداره کسبوکار و تصمیمگیریهای خود لحاظ کنند.»
به گفته او دادههای لازم برای تحقق این هدف همین حالا هم وجود دارد و چالش بعدی قانعکردن مدیران شرکتها برای عملکردن بر اساس این دادهها است. او میگوید: «ما در تلاشیم برای طبیعت صندلیای در اتاق هیاتمدیره بگیریم.»