نخستین ویدئو از این کوسه در مدیترانه؛ بازگشت غواصان به تهدید اصلی

هنگامی که درک رمرز و دیگر غواصان فنی داوطلب در ماموریتی برای پاکسازی لاشه کشتی گرفتار در تورهای شبح در مدیترانه شرکت کردند، با صحنه ای شگفت انگیز روبه رو شدند.

آگهی

آگهی

وقتی حدود ۴۰ متر در آبهای میان سیسیل و تونس پایین رفتند، یک کوسه بزرگ سفید ناگهان از دل آبی دریا پدیدار شد.

درک هراسان سراغ دوربینش رفت و صحنه ای را ثبت کرد که به گفته کارشناسان، نخستین تصاویر زیرآبی از یک کوسه بزرگ سفید بالغ در زیستگاه طبیعی اش در مدیترانه به شمار می رود. در این منطقه گهگاه گزارشهایی از مشاهده این کوسه در سطح آب ثبت شده، اما تاکنون هرگز برخورد زیرآبی آن با غواصان روی فیلم ثبت نشده بود.

این رویارویی کم سابقه در جریان ماموریت برداشت تورهای شبح رخ داد که از سوی بنیاد «دریاهای سالم» با همکاری گروه «گوست دایوینگ» و انجمن «مستندسازی محوطه های غرق شده» (SDSS) سازماندهی شده بود و آنها این تصاویر را در اختیار یورونیوز ارث گذاشتند.

درک رمرز، غواص فنی داوطلب و مسئول شاخه آلمانی گوست دایوینگ، به یورونیوز ارث می گوید: «همه ما کمی شوکه شده بودیم و در عین حال شگفت زده.» او ادامه می دهد: «انگشتانم می لرزید، این را مطمئنم؛ حیوان بسیار بزرگی بود و اصلا انتظارش را نداشتیم.»

کوسه چند دور به دور گروه چرخید و بعد ظاهرا علاقه اش را از دست داد. درک به یاد می آورد و می گوید: «کنارمان شنا کرد، بعد برگشت و رو به رویمان ایستاد و دوباره نزدیک شد. کاملا پیدا بود که کنجکاو است و نه تهاجمی؛ خیلی آرام بود، انگار که آنجا را ملک خود می دانست. وقتی هم که ما شروع کردیم چند حباب از دهانمان بیرون بدهیم، کمی سرعتش را زیاد کرد و در آبی دریا ناپدید شد.»

زیست شناسان دریایی که پس از این ماموریت با آنها مشورت شد، این مشاهده را بسیار غیرمعمول و از نظر علمی ارزشمند توصیف کردند. دکتر کارلو کاتانو، پژوهشگر مرکز دریایی سیسیل در ایستگاه جانورشناسی آنتون دورن، در بیانیه ای که بنیاد دریاهای سالم منتشر کرد می گوید: «بیشتر دانشی که درباره کوسه های سفید در مدیترانه داریم از ثبت نمونه های مرده ای به دست آمده که در جریان فعالیتهای صیادی صید شده اند. مشاهده هایی از این دست برای بهبود فهم ما از پراکنش، عادات و رفتار این گونه به شدت در معرض خطر، فوق العاده ارزشمند است.»

تورهای شبح؛ قاتل خاموش

کوسه موجودی استثنایی بود، اما متاسفانه دلیل حضور غواصان در آن منطقه اصلا غیرعادی نبود.

تنگه سیسیل یکی از پر بهره برداری ترین مناطق صید در مدیترانه است و لاشه کشتی ای که گروه روی آن کار می کرد سالها بود که تورهای شبح، یعنی تجهیزات صیادی گمشده یا رهاشده در دریا، را به خود جذب می کرد.

تورهای شبح فقط به این دلیل که دیگر کسی آنها را از آب بالا نمی کشد ماهیگیری را متوقف نمی کنند. این تورها وقتی به سازه های زیرآبی مانند صخره ها و لاشه کشتیها گیر می کنند، همچنان بی وقفه موجودات دریایی را گرفتار و نابود می کنند.

درک به یورونیوز ارث می گوید: «این تورها برای کشتن ماهی ساخته شده اند و حتی وقتی دیگر به قایق ماهیگیری وصل نیستند هم همان کار را می کنند. هر سال مقدار تورهایی که به این لاشه کشتی گیر می کند بیشتر و بیشتر می شود.»

در غواصی های پیشین در این محل، گیر افتادن لاک پشتهای دریایی لاگرهد و گونه های بزرگ ماهی در ادوات رهاشده پیشتر مستند شده بود. در این ماموریت هم گروه بخشهایی از تور را بیرون کشید که قرار است یا به شکل ایمن دفع شود یا در صورت امکان بازیافت.

ابعاد این معضل بسیار فراتر از یک لاشه کشتی است. درک می گوید: «هر سال بین یک تا ۱۰ درصد از کل ادوات صیادی همه شناورهای ماهیگیری جهان گم می شود. این رقم ممکن است در مجموع به بیش از نیم میلیون تن در سال برسد.»

حضور آن کوسه یادآوری تکان دهنده گستره این تهدید بود؛ تهدیدی که در سراسر زنجیره غذایی دریا پژواک دارد.

درک می گوید: «احساس می کنیم به نوعی خوش شانس بوده ایم که چنین رویارویی ای داشتیم، که در عین حال اهمیت کار ما را هم نشان می دهد. چون اگر شکارگری مثل او نزدیک این لاشه کشتی به دنبال شکار باشد یعنی در آن اطراف مقدار زیادی ماهی و جانوران دیگر وجود دارد که می تواند آنها را شکار کند. اگر آنها در تورها گرفتار شوند این احتمال هم هست که بعضی از این شکارچیان را هم به دام بیندازیم و اگر چنین شود، با توجه به این که تعدادشان در آن منطقه بسیار کم است، فاجعه بزرگی رخ می دهد.»

معضلی که فقط با غواصان حل نمی شود

درک تاکید می کند که عملیات پاکسازی داوطلبانه به تنهایی نمی تواند بحران تورهای شبح را حل کند. او به یورونیوز ارث می گوید: «ما فقط از پس بخشی از کار برمی آییم، چون تعدادمان کم است. یک کار این است که تورها را جمع کنیم که حداقل کاری است که می توانیم به عنوان انسان انجام دهیم. اما هدف دیگر ما این است که افکار عمومی را نسبت به این مشکل آگاه کنیم تا پیش از آن که کار به جمع آوری تورها بکشد، چاره ای برای آن اندیشیده شود.»

به گفته او، این اقدامات پیشگیرانه در عمل به معنی مقابله مستقیم با صید صنعتی گسترده و غیرقانونی است. او می افزاید که کسب و کارهای خانوادگی ماهیگیری انگیزه زیادی دارند که ادواتشان را از دست ندهند، چون گم شدن یک تور برای یک واحد کوچک فاجعه اقتصادی است. به باور او این بازیگران صنعتی و غیرقانونی اند که با فعالیت در مقیاس بزرگ، بزرگترین تهدید را متوجه این زیست بوم می کنند.

درک تاکید می کند: «ما باید به عنوان انسان و به عنوان اروپایی تلاش کنیم این امکان را برای سیاستمدارانمان فراهم کنیم که با این تهدید مقابله کنند و نسبت به محیط زیست زیر آبمان حساس تر باشند.»

در این ماموریت همچنین از نمونه برداری دی ان ای محیطی و پایش زیرآبی استفاده شد تا شناخت بهتری از گونه های موجود در اطراف لاشه کشتی به دست آید. انتظار می رود در ماههای پیش رو تحلیلهای بیشتری انجام و تصاویر و داده های علمی تازه ای منتشر شود.