مصرف الکل میتواند چنان با زندگی روزمره ما گره خورده باشد که عادی و بیخطر به نظر برسد؛ یک آبجو یا یک لیوان شراب هنگام دیدار با دوستان، یک کوکتل پس از یک روز سخت کاری، یا چند نوشیدنی در یک مهمانی.
باور اینکه چنین رفتارهایی که ظاهرا بیضررند، ایمنی بدن ما را در برابر بیماریهای عفونی کاهش میدهند و خطر ابتلا به سرطان و دیگر بیماریهای مزمن را بالا میبرند، دشوار است، اما بر اساس یافتههای علمی، همین اتفاق میافتد.
آگهی
آگهی
اندرو فریمن، پزشک و مدیر بخش پیشگیری از بیماریهای قلبی و سلامت در مرکز «نشنال جوییش هلث» در دنور، میگوید: «الکل ذاتا مادهای سمی است. ما از الکل برای ضدعفونی کردن استفاده میکنیم؛ از الکل برای کشتن موجودات زنده استفاده میکنیم. بنابراین پرسش این است که آیا مقدار کم آن بیخطر است؟»
شمار فزایندهای از پژوهشها میگویند: نه.
در واقع، تازهترین دادهها نشان میدهد مصرف الکل مستقیما مسئول ۶۲ اختلال مختلف است؛ از جمله بیماری قلبی مرتبط با الکل، روانپریشی، التهاب معده، زخم معده، التهاب لوزالمعده و کبد چرب. این فهرست شامل بیماریهای شناختهشدهتری مانند سندرم جنین الکلی و سیروز کبدی نیز میشود.
یورگن رِم، پژوهشگر ارشد در موسسه پژوهش سیاست سلامت روان در تورنتو، میگوید: «این بیماریها صددرصد به الکل نسبت داده میشوند؛ یعنی بدون مصرف الکل، اساسا چنین بیماریهایی در جهان وجود نداشتند.»
رِم از سال ۲۰۰۳ با همکاری سازمان جهانی بهداشت و پژوهشگرانی در آمریکا، اروپا و بریتانیا درباره الکل تحقیق کرده است.
او میگوید: «۳۰ بیماری دیگر هم وجود دارد که الکل در آنها نقش دارد؛ مانند سرطان پستان و برخی سرطانهای دیگر، بیماری قلبی، سکته مغزی، دیابت و زوال عقل. این بیماریها حتی بدون مصرف الکل هم وجود داشتند، اما الکل مسئول بخشی از موارد ابتلا به آنهاست.»
توان بدن برای مقابله با عفونتها نیز تحت تأثیر الکل قرار میگیرد. حتی یک نوشیدنی الکلی هم به سیستم ایمنی آسیب میزند و تنها ظرف ۲۰ دقیقه پس از مصرف، توان بدن برای مقابله با عوامل مهاجم را کاهش میدهد. مصرف مزمن الکل نیز میتواند به سلولهای حیاتی سیستم ایمنی آسیب دائمی وارد کند.
به گفته رِم، بیشترین آسیبهای الکل متوجه کسانی است که هر روز مقدار زیادی الکل مینوشند، اما نکته مهم این است که پژوهشها اغلب «مصرف سنگین» را بیش از ۴۰ گرم الکل خالص در روز برای زنان و ۶۰ گرم در روز برای مردان تعریف میکنند. در آمریکا، یک نوشیدنی استاندارد حدود ۱۴ گرم الکل خالص دارد؛ معادل حدود یک و نیم اونس نوشیدنی تقطیری.
فقط کافی است به این فکر کنید که وقتی متصدی بار چند اونس نوشیدنی الکلی در کوکتل مورد علاقه شما میریزد، ممکن است همان روز در محدوده مصرف سنگین قرار بگیرید.
الکل فقط محدود به نوشیدنیهای قوی نیست. شراب قرمز و سفید، آبجو، سایدر الکلی، مید، شری، پورت، ورموت و ساکی همگی حاوی الکل هستند.
اما این نوشیدنیها دقیقا چه تاثیری بر طول عمر شما دارند؟
رِم میگوید: «تیم ما در موسسه روی یک اپلیکیشن رایگان کار کرده که نشان میدهد با هر نوشیدنی الکلی چند دقیقه و چند روز از عمر فرد کم میشود. همچنین نشان میدهد وقتی مصرف الکل را متوقف میکنید، چند دقیقه و چند روز به عمرتان اضافه میشود.»
با وجود همه این خبرهای نگرانکننده درباره اثر الکل بر سلامت، یک نکته امیدوارکننده هم وجود دارد. بسیاری از بیماریهایی که به الکل نسبت داده میشوند، اگر بهموقع اقدام شود، میتوانند کند، متوقف یا حتی تا حدی معکوس شوند. علم تا امروز چنین یافتههایی داشته است.
الکل و بیماریهای عفونی
اگر از تاثیر مصرف الکل بر توان بدن برای مقابله با عفونتهایی مانند سرماخوردگی، آنفلوآنزا و کووید-۱۹ بیخبر بودهاید، قابل درک است. هرچند ارتباط میان الکل و ذاتالریه از سال ۱۷۸۵ شناخته شده بود، بحث گسترده درباره تاثیر الکل بر سیستم ایمنی از دهه ۱۹۹۰ آغاز شد.
الکل عملکرد سیستم ایمنی ذاتی بدن، یعنی بخشی از سیستم ایمنی که از بدو تولد با ماست، و همچنین ایمنی اکتسابی را که در نتیجه تماس با عوامل بیماریزا به دست میآید، مختل میکند.
مقدار بسیار کمی الکل کافی است تا توان سلولهای مهم سفید خون مانند ماکروفاژها، نوتروفیلها و سلولهای کشنده طبیعی برای مقابله با ویروسها، عفونتهای باکتریایی و سلولهای سرطانی کاهش یابد.
یک بار مصرف زیاد الکل در مدت کوتاه، که معمولا به معنای چهار نوشیدنی یا بیشتر طی چند ساعت است، میتواند پاسخ ایمنی بدن را تا ۲۴ ساعت مختل کند. این نوع مصرف که زمانی تصور میشد بیشتر مشکل نوجوانان و دانشجویان است، در آمریکا رو به افزایش است؛ بهویژه در میان زنان بالای ۳۰ سال و بزرگسالان بالای ۶۵ سال.
خوشبختانه آثار فوری الکل بر سیستم ایمنی مدت زیادی باقی نمیماند. به گفته رِم، بسته به میزان مصرف، بدن طی چند روز تا یک هفته به حالت عادی بازمیگردد.
اما مصرف مزمن الکل میتواند سلولهای کشنده طبیعی و سلولهای تی را که نیروهای اصلی دفاعی سیستم ایمنی هستند، تضعیف یا نابود کند. این وضعیت آسیبپذیری بدن را در برابر عفونتهایی مانند ذاتالریه، اچآیوی و سل افزایش میدهد.
ترک طولانیمدت الکل میتواند کمک کند، اما کارشناسان میگویند برخی آسیبها بسته به مدت و میزان مصرف الکل ممکن است فقط تا حدی برگشتپذیر باشند. در واقع، افراد مبتلا به الکلیسم شدید ممکن است دچار ضعف جدی سیستم ایمنی شوند.
الکل و سرطان
بر اساس اعلام ویوک مورتی، جراح کل پیشین آمریکا، الکل پس از دخانیات و چاقی، سومین عامل قابل پیشگیری سرطان در ایالات متحده است. او در اوایل سال ۲۰۲۵ با صدور هشداری خواستار بهروزرسانی برچسب هشدار روی نوشیدنیهای الکلی شد.
مورتی در بیانیهای گفت: «الکل یکی از عوامل شناختهشده و قابل پیشگیری سرطان است و سالانه مسئول حدود ۱۰۰ هزار مورد سرطان و ۲۰ هزار مرگ ناشی از سرطان در آمریکا است؛ رقمی که از ۱۳ هزار و ۵۰۰ مرگ سالانه مرتبط با تصادفات رانندگی ناشی از الکل در آمریکا بیشتر است. با این حال، بیشتر آمریکاییها از این خطر آگاه نیستند.»
به گفته مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، همه انواع نوشیدنیهای الکلی با آسیب رساندن به دیانای و افزایش التهاب مزمن در بدن میتوانند در بروز سرطان نقش داشته باشند.
در زنان، مهمترین خطر، سرطان پستان مرتبط با الکل است. در مردان، سرطان روده بزرگ و راستروده شایعترین سرطان مرتبط با الکل محسوب میشود.
ترک الکل میتواند پیشرفت هر سرطانی را که ناشی از مصرف الکل باشد، متوقف کند، اما تضمینی وجود ندارد. سینکلر کار، دانشجوی دکتری در دانشکده سلامت عمومی دانشگاه هاروارد که با موسسه سنجش و ارزیابی سلامت همکاری دارد، میگوید: «سرطان سالها طول میکشد تا شکل بگیرد. بنابراین ممکن است اکنون سرطانی در بدن شما وجود داشته باشد که در اثر مصرف الکل ایجاد شده و حتی پس از ترک الکل هم خود را نشان دهد.»
او اضافه میکند: «اما اگر سرطانی در بدن شما وجود نداشته باشد و نوشیدن را متوقف کنید، خطر ابتلا به سرطانهایی را که در آینده به الکل نسبت داده میشوند، از بین میبرید.»
اگر میپرسید چقدر زمان لازم است تا مطمئن شوید سابقه مصرف منظم الکل در بروز سرطان نقشی نداشته، رِم میگوید: «حدود ۳۰ سال؛ درست مانند دخانیات.»
او اضافه میکند: «اگر نسبتا زیاد الکل مینوشید، میتوانید اینطور به آن نگاه کنید: هر نوشیدنی مثل یک سیگار است. تکاندهنده است، نه؟»
البته علتهای سرطان چندعاملی هستند. با این حال، وقتی بحث الکل مطرح است، سرطان یک بیماری مزمن است که به گفته رِم «ترک الکل میتواند پیامدهای خوبی داشته باشد، زیرا بسیاری از آسیبها ممکن است برگشتپذیر باشند.»
او میگوید: «مشکل اینجاست که بیشتر مردم زمانی به ترک فکر میکنند که تقریبا از نقطهای گذشتهاند که بتوانند از همه مزایای بازگشتپذیری آسیبها بهرهمند شوند.»
الکل و آسیب مغزی
در گذشته گفته میشد الکل سلولهای مغز را میکشد، اما یافتههای علمی امروز نشان میدهد الکل بیشتر ارتباط میان نورونها را تخریب میکند و باعث کوچک شدن مغز میشود؛ بهویژه در بخشهایی که مسئول حافظه و تصمیمگیری هستند.
یکی از بزرگترین پژوهشهایی که تاکنون انجام شده نشان داده است مصرف سه نوشیدنی الکلی در هفته، در مقایسه با مصرف یک نوشیدنی در هفته، خطر زوال عقل را ۱۵ درصد افزایش میدهد.
آسیب مغزی ناشی از الکل تا حدی برگشتپذیر است، اما این بستگی دارد به اینکه آسیب واردشده به مغز ناگهانی و کوتاهمدت بوده یا طولانیمدت.
سینکلر کار میگوید: «مطالعات تصویربرداری نشان میدهد آتروفی مغزی، یعنی کوچک شدن بافت مغز، ممکن است طی چند هفته تا چند ماه پس از ترک الکل تا حدی بهبود پیدا کند و تغییرات قابل اندازهگیری اغلب از همان هفتههای نخست آغاز میشود.»
او اضافه میکند: «عملکردهای شناختی مانند توجه، کارکردهای اجرایی و حافظه نیز میتوانند با ترک الکل بهتر شوند.»
اما به نظر میرسد مصرف سنگین و طولانیمدت الکل و همچنین مصرف زیاد در مدت کوتاه، به تغییرات ماندگارتری در مغز منجر میشود که با افزایش خطر زوال عقل مرتبط است.
کار میگوید: «شواهد موجود نشان نمیدهد که ترک الکل بتواند خطر زوال عقل را کاملا به سطح فردی برگرداند که هرگز مصرف سنگین الکل نداشته است.»
الکل و قلب
اما مگر نمیگفتند الکل برای قلب خوب است؟ قلب همچنان مهمترین عامل مرگ مردان و زنان در جهان است و درست است که بسیاری از مطالعات رابطهای شبیه حرف «J» میان مصرف الکل و سلامت قلب پیدا کردهاند؛ رابطهای که علم امروز هنوز آن را به طور کامل رد نکرده است.
بر اساس این مطالعات، مصرف کم تا متوسط الکل، یعنی بخش کوتاه و صافتر نمودار J، ممکن است اثر اندکی مثبت بر سلامت قلب داشته باشد. اما با افزایش تعداد نوشیدنیها در روز، خطر نیز افزایش مییابد و در امتداد بخش صعودی نمودار بالا میرود.
سینکلر کار میگوید: «نهتنها خطر با افزایش مصرف بالا میرود، بلکه اثر محافظتی ظاهری بر قلب در افرادی که گاهبهگاه زیاد الکل مینوشند تقریباً از بین میرود.»
یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ نشان داد حتی مصرف روزانه یک نوشیدنی الکلی میتواند فشار خون سیستولیک، یعنی عدد بالایی در اندازهگیری فشار خون، را افزایش دهد.
بر اساس مطالعهای در فوریه ۲۰۲۵، نوشیدن الکل در افرادی که فشار خون بالا دارند، خطر آسیب جدی کبدی را تقریباً دو برابر میکند. همچنین در افرادی که شکم بزرگ یا دیابت دارند، این خطر بیش از سه برابر میشود.
اندرو فریمن، متخصص پیشگیری از بیماریهای قلبی، میگوید: «به نظر من اکنون شواهد کافی وجود دارد که نشان میدهد نوشیدن الکل ممکن است بیش از آنکه مفید باشد، زیانآور باشد.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
او اضافه میکند: «بیشتر انجمنهای تخصصی به مردم توصیه میکنند نوشیدن الکل را شروع نکنند؛ اگر مینوشند، تا حد ممکن کم بنوشند؛ یا به طور کامل مصرف آن را کنار بگذارند.»