در پاییز سال ۲۰۲۵ میلادی، یک پدر اهل ایالت راینلاند آلمان برای گشت و گذاری کوتاه، با یک فلزیاب به زمینی در نزدیکی وسلینگ در جنوب کلن رفت؛ اما وقتی دستگاه به صدا درآمد، یک سکه نقره‌ای رومی پیدا کرد و کمی بعد چند سکه دیگر نیز از زیر خاک بیرون آورد.
شاید او آن روز به مهم‌ترین کشف زندگی‌اش دست پیدا کرده بود. او به عنوان یک گنج‌یاب آماتور، انتظار نداشت در آن جست‌وجوی معمولی با چیز خاصی روبه‌رو شود، اما ناگهان فلزیاب به صدا درآمد. یک سکه نقره‌ای رومی پیدا کرد و بعد سکه‌های بیشتری از خاک بیرون آورد.
آگهی
آگهی
وقتی تعداد سکه‌ها به ۱۵ رسید و دستگاه همچنان علامت می‌داد، فهمید که با کشفی بسیار بزرگ‌تر روبه‌رو است: «این چیزی خیلی بزرگ‌تر بود.»
آنچه باستان‌شناسان در ادامه از این محل کشف کردند، فراتر از همه انتظارات بود: ۹۳۴ سکه نقره‌ای رومی، با وزن مجموع ۳.۱ کیلوگرم.
نهاد منطقه‌ای راینلاند، این کشف را بزرگ‌ترین گنجینه شناخته‌شده سکه‌های مربوط به دوران فرمانروایی هادریان، امپراتور روم، در قلمرو آلمان کنونی توصیف کرده است. گفته می‌شود در سراسر جهان تنها چهار گنجینه بزرگ‌تر از سکه‌های رومی مربوط به این دوره وجود دارد.
ثروتی که احتمالا نسل‌به‌نسل منتقل شده بود
محل کشف در جنوب کلن قرار دارد که در دوران امپراتوری روم اهمیت زیادی داشت. در آن زمان، «کلونیا کلودیا آرا آگریپیننسیوم» که امروز کلن نامیده می‌شود، یکی از مراکز مهم سیاسی، نظامی و اقتصادی در کرانه راین بود.
بازه زمانی سکه‌ها به‌ویژه جالب توجه است. قدیمی‌ترین سکه به سال ۱۴۸ پیش از میلاد، یعنی دوران جمهوری روم، تعلق دارد. جدیدترین سکه نیز در سال‌های ۱۲۴ یا ۱۲۵ میلادی ضرب شده است. میان این دو سکه بیش از ۲۷۰ سال فاصله وجود دارد. زمانی که احتمالاً این گنجینه در ربع دوم قرن دوم میلادی دفن شده، قدیمی‌ترین سکه بیش از دو قرن و نیم قدمت داشته، اما ظاهراً همچنان به‌عنوان وسیله پرداخت معتبر بوده است. این کشف همچنین نشان می‌دهد که سکه‌های قدیمی‌تر تا چه مدت می‌توانستند در نظام پولی روم در گردش باقی بمانند.
فاصله زمانی میان سکه‌های این گنجینه نیز شگفت‌انگیز است. قدیمی‌ترین سکه به سال ۱۴۸ پیش از میلاد و دوران جمهوری روم بازمی‌گردد، در حالی که تازه‌ترین سکه در سال‌های ۱۲۴ یا ۱۲۵ میلادی ضرب شده است؛ یعنی بیش از ۲۷۰ سال فاصله میان آنها وجود دارد.
احتمال می‌رود این گنجینه در ربع دوم قرن دوم میلادی دفن شده باشد؛ زمانی که قدیمی‌ترین سکه بیش از ۲۵۰ سال قدمت داشت، اما ظاهرا هنوز اعتبار خود را به‌عنوان وسیله پرداخت حفظ کرده بود. این یافته نشان می‌دهد سکه‌های قدیمی در نظام پولی روم می‌توانستند برای مدت بسیار طولانی همچنان در گردش باشند.
ارزش این گنجینه در زمانه خودش چقدر بود؟
تعیین ارزش این گنجینه به پول امروزی آسان نیست، اما درآمد سربازان رومی می‌تواند مقیاسی برای درک ارزش آن باشد. یک سرباز عادی در آن زمان سالانه حدود ۳۰۰ دناری دریافت می‌کرد که تقریباً نیمی از آن صرف هزینه غذا و تجهیزات می‌شد. بنابراین، برای جمع کردن مبلغی در این اندازه، یک سرباز باید حدود شش سال تمام درآمدی را که پس از کسر هزینه‌های ضروری برایش باقی می‌ماند، پس‌انداز می‌کرد.
باستان‌شناسان بر این باورند که این پول عمدا برای نگهداری امن دفن شده بود. احتمالا فردی که آن را پنهان کرده بود، پیش از آنکه بتواند راز محل آن را با کسی در میان بگذارد، جان باخته است.
نحوه بیرون آوردن گنجینه نیز سرنخ‌هایی درباره چگونگی نگهداری آن به دست داده است. بخشی از سکه‌ها همراه با توده‌ای یکپارچه از خاک به کارگاه مرمت در بن منتقل شد. بررسی‌های پرتو ایکس، قطعات یک ظرف سفالی و بقایای کاه را نشان داد. بنابراین به نظر می‌رسد سکه‌ها زمانی داخل ظرفی نگهداری می‌شدند که برای محافظت از آنها با کاه پوشانده شده بود.
احتمال می‌رود این ثروت حدود سال ۱۰۰ میلادی جمع شده باشد، اما دفن آن چند دهه بعد و در دوره حکومت امپراتور هادریان انجام شده است.
نگاهی کوتاه به دوران هادریان
برای شناخت بهتر دوره‌ای که این گنجینه به آن تعلق دارد، باید به دوران امپراتور هادریان نگاهی انداخت. هادریان، که از سال ۷۶ تا ۱۳۸ میلادی می‌زیست، از سال ۱۱۷ میلادی تا زمان مرگش در ۶۲سالگی امپراتور روم بود.
او از «پنج امپراتور خوب» روم به شمار می‌رود و بیشتر بر حفظ امنیت و تحکیم قلمرو گسترده امپراتوری تمرکز داشت. هادریان به مناطق مختلف امپراتوری سفر کرد و دستور توسعه جاده‌ها، معابد و شهرها را داد. نام او بیش از همه با «دیوار هادریان» در بریتانیا گره خورده است که برای حفاظت از مرزهای امپراتوری روم در برابر قبایل شمالی ساخته شد.
با این حال، دوره حکومت هادریان با صلح همراه نبود. بین سال‌های ۱۳۲ تا ۱۳۵ میلادی، در استان یهودیه، واقع در بخش‌هایی از اسرائیل کنونی و سرزمین‌های فلسطینی، شورشی علیه سلطه روم شکل گرفت. یهودیان شورشی به رهبری شمعون بار کوخبا با نیروهای رومی جنگیدند، اما این قیام سرانجام به‌شدت سرکوب شد.
سرنوشت سکه‌های کشف‌شده چه می‌شود؟
سکه‌های نقره‌ای کشف‌شده اکنون متعلق به ایالت نوردراین-وستفالن هستند و فردی که آنها را پیدا کرده، قرار است پاداش دریافت کند.
بخشی از این سکه‌ها برای نخستین بار در ماه سپتامبر در بن در معرض دید عموم قرار گرفتند. انتظار می‌رود این گنجینه از مارس ۲۰۲۷ در نمایشگاه دائمی باستان‌شناسی موزه منطقه‌ای بن به نمایش گذاشته شود.