عرضه همزمان در لندن و تاشکند بیش از ۲.۸ میلیارد دلار تقاضا جذب کرد و نزدیک به ۷۰۰ میلیون دلار تامین مالی کرد. اکنون نگاهها به استانداردهای حکمرانی، عملکرد شرکت و نقش این معامله در تعمیق بازار سرمایه و حمایت از عرضههای عمومی بعدی است.
برای نخستین بار، سرمایهگذاران بینالمللی سهامدار بخشی از بزرگترین شرکتهای دولتی ازبکستان شدهاند؛ پس از عرضه همزمان سهام در لندن و تاشکند که نزدیک به 700 میلیون دلار (615 میلیون یورو) سرمایه جذب کرد و با تقاضای بیش از 2.8 میلیارد دلار (2.46 میلیارد یورو) از سوی سرمایهگذاران روبهرو شد.
آگهی
آگهی
این ارقام توجه بازارهای مالی را به خود جلب کرد؛ اما اهمیت بلندمدت این معامله احتمالا بسیار فراتر از سرمایه جذبشده است.
از طریق صندوق سرمایهگذاری ملی ازبکستان (ازنیف)، سرمایهگذاران در معرض سبدی از 13 شرکت دولتی قرار گرفتهاند که در حوزههایی چون انرژی، مخابرات، حملونقل و بانکداری فعالیت میکنند. سهامداران به جای سرمایهگذاری در یک بنگاه منفرد، سهام مجموعهای از شرکتهایی را میخرند که در طول تاریخ تحت مالکیت دولت اداره شدهاند.
جولیا هاگت، مدیرعامل بورس لندن، گفت ساختار این صندوق به سرمایهگذاران بینالمللی امکان میدهد از طریق یک ابزار سرمایهگذاری واحد که مدیریت آن بر عهده فرنکلین تمپلتون است، در چندی از بزرگترین شرکتهای کشور سهیم شوند.
سعیده میرضیویوا، رییس اداره ریاستجمهوری ازبکستان، این معامله را بخشی از تلاش گستردهتر برای تقویت نهادها و تعمیق تعاملات بینالمللی توصیف کرد.
میرضیویوا در مراسم پذیرش سهام در بورس لندن گفت: «این عرضه اولیه فقط برای تامین سرمایه نیست؛ بحث بر سر ایجاد اعتماد به نسل جدیدی از نهادهای ازبکی است.»
بیش از یک اقدام برای جذب سرمایه
ازنیف که بر اساس فرمان رییسجمهور در اوت 2024 تاسیس شد، با هدف نگهداری سهام اقلیت در برخی از بزرگترین بنگاههای دولتی کشور در بازه 25 تا 40 درصد ایجاد شدهاست. این صندوق در حال حاضر در 13 شرکت سهام دارد و ارزش پرتفوی آن حدود 2.44 میلیارد دلار (2.15 میلیارد یورو) برآورد میشود و مدیریت آن بر عهده فرنکلین تمپلتون است.
این عرضه اولیه در کنار تامین سرمایه جدید، گروه تازهای از سهامداران را وارد شرکتهایی کرد که معمولا پیشتر پاسخگوی نهادهای دولتی بودند.
کوین مارتین، رییس شرکت سرمایهگذاری بلوستون، گفت این معامله لایه تازهای از نظارت را وارد کار کردهاست.
مارتین به یورونیوز گفت: «بیش از 150 صندوق که در ازنیف سهام گرفتهاند اکنون سهامدار 13 شرکت پیشروی دولتی ازبکستان هستند. آنها در اداره و نظارت این شرکتها مشارکت خواهند کرد و مطالبه میکنند که این شرکتها به عنوان بنگاههای تجاری سودآور فعالیت کنند.»
بکزود خاشیموف، اقتصاددان و استادیار دانشگاه نیویورک در ابوظبی، گفت اهمیت بلندمدت این عرضه اولیه شاید کمتر در مقدار سرمایه جذبشده و بیشتر در تغییرات حاکمیتی باشد که عرضه عمومی میتواند برای شرکتهای دولتی به همراه بیاورد.
او به یورونیوز گفت: «هدف اصلی لزوما پول نبود. موضوع این است که حاکمیت شرکتی در بنگاههای متعلق به دولت بهبود یابد. پذیرش عمومی در بورس، مقررات، شفافیت و رویههای حاکمیت شرکتی را الزامی میکند تا دولت نتواند در اداره روزمره شرکت مداخله کند.»
جنی جانسون، مدیرعامل فرنکلین تمپلتون، در مراسمی در بورس لندن گفت: «فرنکلین تمپلتون مفتخر است که در ترویج حاکمیت شرکتی مطلوب در سراسر بنگاههای دولتی، ساختن کسبوکارهای قدرتمند و پایدار که ستونهای اقتصاد ازبکستان هستند و حمایت از توسعه یک بازار سرمایه محلی پویا، شریک دولت ازبکستان باشد.»
خورشد مصطفیاف، معاون وزیر اقتصاد و دارایی ازبکستان، گفت این صندوق همچنین برای معرفی استانداردهای شناختهشده بینالمللی در حاکمیت شرکتی و آمادهسازی شرکتها برای حضور گستردهتر در بازارهای سرمایه طراحی شدهاست.
مصطفیاف گفت: «این صندوق برای پیادهسازی بهترین استانداردهای بینالمللی حاکمیت شرکتی در شرکتهای وابسته به دولت طراحی شدهاست و مسیر را برای حضور بیشتر بخش خصوصی و عرضههای بعدی سهام هموار میکند.»
ایجاد بازاری عمیقتر برای سرمایه
این معامله همچنین به عنوان گامی مهم در توسعه بازار سرمایه ازبکستان دیده میشود.
در گذشته بسیاری از شرکتها عمدتا بر منابع دولتی یا تامین مالی بانکی تکیه داشتند و بازار سهام در مقایسه با مراکز مالی توسعهیافتهتر، نقش محدودتری در تامین سرمایه ایفا میکرد.
فیضالله تشاف، رییس هیاتمدیره بورس جمهوری «تاشکند»، گفت عرضه همزمان سهام در لندن و تاشکند با این هدف انجام شد که نشان دهد بازار سرمایه کشور بیش از پیش آماده پیوند با مراکز مالی بینالمللی است.
او با اشاره به افزایش ارتباطات با دیگر بورسها، از جمله هنگکنگ، این روند را نشانه گسترش تعاملات بینالمللی دانست.
تشاف به یورونیوز گفت: «این یعنی بازار سرمایه به سطحی از بلوغ رسیده که امکان ادغام با بازارهای جهانی را فراهم میکند.»
موفقیت عرضههای عمومی میتواند گزینههای تامین مالی را برای کسبوکارها گسترش دهد و در عین حال فرصتهای تازهای برای سرمایهگذاران داخلی و خارجی ایجاد کند.
حضور شهروندان در بازار سرمایه
یکی از جنبههای قابل توجه این معامله، مشارکت سرمایهگذاران خرد بود.
بر اساس آمار رسمی، حدود 4700 سرمایهگذار داخلی در جریان عرضه محلی درخواست خود را ثبت کردند و این فرصت را یافتند که مستقیما در شرکتهای فعال در حوزههایی چون انرژی، بانکداری، مخابرات و حملونقل سرمایهگذاری کنند.
خاشیموف گفت مشارکت گستردهتر عموم مردم در بازار سرمایه میتواند به تدریج فشار بر مدیریت شرکتها برای بهبود عملکرد و پاسخگویی را افزایش دهد.
او گفت: «اگر مالکیت عمومی در شرکتهای دولتی افزایش یابد، این امر فشار بیشتری بر هیاتمدیرهها و مدیران وارد میکند تا شرکتها را به شکل کارآمد اداره کنند.»
بر اساس گزارش بانک جهانی (منبع به زبان انگلیسی)، اقتصاد ازبکستان در سال 2025، 7.7 درصد رشد کردهاست. ترکیب این رشد با جمعیتی که به حدود 40 میلیون نفر نزدیک میشود، علاقه فزاینده سرمایهگذاران در بازارهای نوظهور را به همراه داشتهاست.
دیمیتری عباسوف، مدیر بانکداری سرمایهگذاری در گروه سرمایهگذاری اوستا، گفت سطح تقاضا نشاندهنده افزایش علاقه بینالمللی به اقتصاد این کشور است.
عباسوف به یورونیوز گفت: «سرمایهگذاران از سراسر جهان تصمیم گرفتهاند به آینده ازبکستان ایمان بیاورند.»
مارتین معتقد است این پذیرش سهام میتواند به محرکی برای معاملات بیشتر تبدیل شود.
او گفت: «ازبکستان این روزها در ذهن سرمایهگذاران بازار سهام در سراسر جهان حضور پررنگی دارد و در صف بازارهای نوظهور، در صدر توجه هستیم. این عرضه جرقهای برای اقدامات بیشتر خواهد بود. ما در چند سال آینده شش یا هفت عرضه اولیه دیگر در خط برنامه داریم.»
آزمون بعدی
برنامههای دولت از هماکنون عرضههای عمومی بیشتری را برای شرکتهای بزرگ دولتی در بخشهایی مانند هوانوردی، مخابرات و انرژی پیشبینی کردهاست.
این پذیرش سهام آغاز مرحلهای تازه برای شرکتهایی است که زیر چتر این صندوق گرد هم آمدهاند. در سالهای پیش رو احتمالا توجهها بر این متمرکز خواهد شد که آیا ورود سهامداران جدید، استانداردهای قویتر حاکمیت شرکتی و عرضههای بیشتر سهام، در عمل به بازاری سرمایهای عمیقتر و فعالتر منجر میشود یا نه.