حتی در حالی که آمریکا و ایران بهتدریج به یک مسیر احتمالی برای خروج از جنگ دههفتهای خود نزدیک میشوند، سخنان و اقدامات ترامپ دوباره این نگرانی را در میان دوستان قدیمی واشنگتن، از اروپا گرفته تا خاورمیانه و منطقه اقیانوس هند- آرام زنده کرده که شاید آمریکا در بحرانهای آینده شریک قابل اعتمادی نباشد.
رویترز در گزارشی تحلیلی مینویسد تصمیمهای اخیر دونالد ترامپ در جریان جنگ ایران، از کاهش نیروهای آمریکایی در اروپا گرفته تا کماهمیت جلوه دادن حملات ایران به یکی از مهمترین متحدان عرب واشنگتن، ممکن است به میراثی ماندگار از این جنگ تبدیل شود؛ میراثی که نشانههای فرسایش روابط آمریکا با متحدان سنتیاش را آشکار کرده است.
آگهی
آگهی
در واکنش به این وضعیت، برخی متحدان سنتی آمریکا شروع به اتخاذ سیاستهایی محتاطانه و چندلایه کردهاند؛ رویکردهایی که ممکن است در بلندمدت تغییرات عمیقی در روابط آنها با واشنگتن ایجاد کند. همزمان، رقبایی مانند چین و روسیه نیز در تلاشاند از فرصتهای راهبردی ایجادشده بهره ببرند.
هنوز مشخص نیست که آیا جنگ ترامپ با ایران به یک نقطه عطف دائمی در روابط آمریکا با جهان تبدیل خواهد شد یا نه. اما بیشتر تحلیلگران معتقدند رفتار غیرقابل پیشبینی او از زمان بازگشت به قدرت رفتاری که عملا نظم جهانی مبتنی بر قواعد را زیر و رو کرده به فرسایش بیشتر ائتلافهای آمریکا منجر خواهد شد؛ بهویژه در شرایطی که ناتو همچنان هدف خشم ترامپ قرار دارد، چون بسیاری از اعضای آن حاضر نشدهاند با خواستههای او در زمان جنگ همراهی کامل کنند.
برت برون، مشاور پیشین دولت اوباما و رئیس شرکت مشاوره راهبردی Situation Room، گفته است: «بیپروایی ترامپ در قبال ایران باعث تغییرات بزرگی شده است. اعتبار آمریکا در خطر است.»
تشدید تنش با اروپا
تنشها میان ترامپ و اروپاییها بهویژه پس از آن شدت گرفت که او در ۲۸ فوریه همراه اسرائیل به ایران حمله کرد و بدون ارائه مدرک مدعی شد تهران در آستانه دستیابی به سلاح هستهای قرار دارد.
واکنش ایران و بستن تنگه هرمز، شوک بیسابقهای به بازار جهانی انرژی وارد کرد و کشورهای اروپایی را که هیچگاه خواهان این جنگ نبودند، به یکی از بزرگترین بازندگان اقتصادی آن تبدیل کرد.
حتی پیش از آغاز جنگ نیز ترامپ متحدانش را با اعمال تعرفههای گسترده، تلاش برای تصاحب گرینلند از دانمارک و کاهش کمکهای نظامی به اوکراین نگران کرده بود.
اختلافها زمانی بیشتر شد که ترامپ این هفته اعلام کرد پنج هزار نفر از ۳۶ هزار و ۴۰۰ نیروی آمریکایی مستقر در آلمان را خارج میکند؛ تصمیمی که پس از آن گرفته شد که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، بهطور علنی گفت ایرانیها آمریکا را تحقیر کردهاند. پنتاگون نیز برنامه استقرار موشکهای کروز تاماهاوک در آلمان را لغو کرد.
ترامپ که سالهاست اصل حضور آمریکا در ناتو را زیر سوال میبرد، گفته همچنین در حال بررسی کاهش نیروهای آمریکایی در ایتالیا و اسپانیاست؛ دو کشوری که رهبرانشان بر سر جنگ ایران با او اختلاف داشتهاند.
اختلاف علنی با متحدان
این تصمیمها پس از آن اتخاذ شد که ترامپ متحدانش را متهم کرد حمایت کافی از آمریکا در جنگ نکردهاند و حتی تلویحا گفت شاید دیگر ضرورتی نداشته باشد واشنگتن به بند پنجم پیمان ناتو، یعنی دفاع جمعی، پایبند بماند.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «رئیسجمهور ترامپ نارضایتی خود را از ناتو و برخی متحدان دیگر کاملا روشن کرده است.» او افزود برخی کشورهای اروپایی درخواست آمریکا برای استفاده از پایگاهها و حریم هواییشان در جنگ ایران را رد کردهاند.
کاخ سفید در عین حال مدعی شد ترامپ «جایگاه آمریکا را در جهان احیا کرده و روابط خارجی را تقویت کرده است»، اما تأکید کرد او «هرگز اجازه نخواهد داد آمریکا از سوی متحدان بهاصطلاح خود مورد سوءاستفاده قرار گیرد.»
ترامپ پیشتر نیز کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، را هدف قرار داده و در ماه مارس گفته بود او «وینستون چرچیل نیست» و تهدید کرده بود تعرفههای سنگینی بر واردات بریتانیا اعمال خواهد کرد.
همچنین گزارش شده پنتاگون حتی احتمال تنبیه برخی اعضای ناتو را که از عملیات آمریکا علیه ایران حمایت نکردهاند مطرح کرده است؛ از جمله تعلیق عضویت اسپانیا در ناتو و بازنگری در شناسایی حاکمیت بریتانیا بر جزایر فالکلند.
تلاش اروپا برای استقلال دفاعی
دولتهای اروپایی در واکنش به این وضعیت تلاشها برای همکاری بیشتر میان خود، افزایش بودجه دفاعی و توسعه مشترک سامانههای تسلیحاتی را شدت دادهاند تا وابستگیشان به آمریکا کاهش یابد. در عین حال، آنها همچنان میکوشند ترامپ را قانع کنند که حفظ اتحاد فراآتلانتیکی به سود آمریکاست.
یکی از دیپلماتهای اروپایی گفته تهدیدهای ترامپ پیامی روشن برای اروپا دارد: باید بیشتر روی امنیت خودش سرمایهگذاری کند. با این حال، او افزوده رهبران اروپایی فعلاً ناچارند خود را با رفتارهای غیرقابل پیشبینی ترامپ تطبیق دهند.
تحلیلگران میگویند اروپا بهعنوان مجموعهای از «قدرتهای میانی» گزینههای محدودی دارد، بهویژه چون برای بازدارندگی در برابر روسیه همچنان به آمریکا وابسته است و رسیدن به خودکفایی دفاعی سالها زمان خواهد برد.
در تلاش برای آرام کردن ترامپ، مقامهای اروپایی بهطور غیرعلنی یادآوری کردهاند که بسیاری از کشورهایشان در جریان جنگ ایران اجازه استفاده آمریکا از پایگاهها و حریم هواییشان را دادهاند.
اما تحلیلگران میگویند رهبران اروپایی که پیشتر تلاش میکردند با تعریف و تمجید از ترامپ بحرانها را کنترل کنند، اکنون بیش از گذشته به روشهای مذاکره او آگاه شده و در برابرش جسورتر شدهاند.
جف راتکه، رئیس مؤسسه آمریکایی-آلمانی دانشگاه جانز هاپکینز، گفته است که مرتس در دیدارهای قبلی ظاهرا توانسته بود ترامپ را جذب کند، اما حالا «دیگر سعی نمیکند ارزیابی انتقادی خود از وضعیتی را که آمریکا گرفتار آن شده پنهان کند.»
با این حال، رهبران اروپایی آگاهاند که ترامپ که طبق قانون دیگر نمیتواند نامزد ریاستجمهوری شود ممکن است تا پایان دورهاش در ژانویه ۲۰۲۹ احساس کند هیچ محدودیتی برای انجام هر کاری که بخواهد ندارد.
در حالی که برخی رهبران اروپایی درباره آینده ناتو هشدار میدهند، رادوسلاو سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان، گفته تا زمانی که اروپا وعده افزایش هزینههای نظامی را عملی کند، دلیلی برای وحشت وجود ندارد.
نگرانی در خاورمیانه
اما فشار بر اتحادهای آمریکا محدود به اروپا نیست. وقتی ایران این هفته حملات موشکی و پهپادی علیه امارات متحده عربی انجام داد، ترامپ و اطرافیانش واکنش کمرنگی نشان دادند؛ موضوعی که نگرانی تازهای در میان کشورهای عرب خلیج فارس ایجاد کرده است.
ترامپ حمله روز دوشنبه را «جزئی» توصیف کرد؛ حملهای که باعث آتشسوزی در بندر نفتی مهم فجیره و تعطیلی مدارس شد. حتی پس از حملات بعدی نیز او اصرار داشت آتشبس یکماهه همچنان برقرار است.
ترامپ برخلاف توصیه برخی متحدان عرب وارد جنگ شد و حالا بعضی از آنها نگراناند او در نهایت توافقی امضا کند که آنها را در برابر همسایهای همچنان خطرناک تنها بگذارد.
نگرانی آسیا و مسئله چین
جنگ همچنین در میان متحدان آسیایی آمریکا که وابستگی شدیدی به نفت عبوری از تنگه هرمز دارند، اضطراب ایجاد کرده است.
کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی که پیشتر نیز از تعرفههای سنگین ترامپ و حملات لفظی او به اتحادهای سنتی نگران بودند، حالا این سؤال را مطرح میکنند که آیا آسیبپذیری ترامپ در برابر فشار اقتصادی داخلی از جمله افزایش قیمت بنزین ممکن است باعث شود او در صورت وقوع بحرانی مانند حمله چین به تایوان، برای کمک تردید کند.
تاکشی ایوایا، که در آغاز دوره دوم ترامپ وزیر خارجه ژاپن بود، به رویترز گفته است: «آنچه بیش از همه نگرانکننده است، کاهش اعتماد، احترام و انتظارات نسبت به آمریکاست؛ کشوری که مهمترین شریک ژاپن در ائتلاف محسوب میشود. این وضعیت میتواند سایهای بلند بر کل منطقه بیندازد.»
یاسوتوشی نیشیمورا، وزیر پیشین تجارت ژاپن، نیز گفته برای توکیو بیش از پیش ضروری شده که با قدرتهای میانی همفکر مانند بریتانیا، کانادا، استرالیا و کشورهای اروپایی روابط نزدیکتری ایجاد کند.
چین و روسیه در حال رصد
از زمان آغاز جنگ، روسیه و چین، دو متحد قدیمی ایران، تا حد زیادی از درگیری مستقیم فاصله گرفتهاند، اما تحلیلگران میگویند آنها با دقت تحولات را زیر نظر دارند.
کارشناسان هشدار میدهند استفاده ترامپ از «قدرت عریان» در جنگی انتخابی علیه ایران، آن هم تنها چند هفته پس از عملیات آمریکا در کاراکاس و بازداشت رئیسجمهور ونزوئلا، ممکن است چین و روسیه را برای اقدامات تهاجمیتر علیه همسایگانشان جسورتر کند.
روسیه، بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی جهان، از افزایش قیمت نفت و گاز ناشی از جنگ ایران سود برده و همزمان توجه آمریکا و اروپا از جنگ اوکراین منحرف شده است.
اگرچه بحران ایران به عرضه انرژی چین آسیب زده، اما پکن احتمالا درسهای مهمی از این جنگ گرفته است؛ از جمله اینکه آمریکا مجبور شده بخشی از توان نظامی خود را از منطقه هند-آرام به خاورمیانه منتقل کند و اینکه چگونه نیروهای نظامی قدرتمند آمریکا گاهی در برابر تاکتیکهای نامتقارن مانند پهپادهای ارزانقیمت دچار مشکل شدهاند.
چین همچنین تلاش کرده از فرصت استفاده کند و خود را شریک جهانی باثباتتر و قابلاعتمادتری نسبت به ترامپ غیرقابل پیشبینی معرفی کند؛ آن هم در شرایطی که ترامپ قرار است هفته آینده به پکن سفر کند.
اما ویکتوریا کوتس، معاون مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری او، معتقد است پکن به این سادگی نخواهد توانست از جنگ آمریکا با ایران بهعنوان «مجوزی کامل برای اینکه در سراسر جهان راه بیفتد و بگوید آمریکا یک نیروی بیثباتکننده است» استفاده کند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
کوتس که اکنون معاون اندیشکده محافظهکار «هریتیج فاندیشن» در واشنگتن است، افزود: «چینیها هم در تمام این مدت دقیقا شریک قدرتمندی برای متحدشان ایران نبودهاند.»