ناسا اعلام کردهاست که بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۰ هر سال حدود ۱۴۹ میلیارد تن یخ از سطح قاره جنوبگان کاسته شدهاست.
دانشمندان سرانجام «سهگانه ویرانگر» پشت فروپاشی چشمگیر جنوبگان را شناسایی کردهاند و با این کار، نور تازهای بر واکنش زنجیرهایای انداختهاند که یخ دریایی این قاره را به پایینترین سطحهای ثبتشده رسانده است.
آگهی
آگهی
یک پژوهش تازه نشان میدهد ترکیبی از گرمای آبهای عمیق اقیانوس، بادهای نیرومند و یک چرخه بازخوردیِ خودتقویتکننده، پس از سال ۲۰۱۵ اقیانوس جنوبی پیرامون جنوبگان را بیثبات کرده است. این عوامل مانع از آن شدهاند که یخ دریایی دوباره احیا شود.
پژوهشگران هشدار میدهند این کاهشها میتواند جریانهای اقیانوسی را بر هم بزند، روند گرمایش را شتاب دهد و به بالا آمدن سطح دریاها در سراسر جهان دامن بزند.
این مطالعه که به سرپرستی پژوهشگرانی از دانشگاه ساوتهمپتون انجام شده و در نشریه Science Advances منتشر شده است، نشان میدهد این فروپاشی در طول دهه گذشته در سه مرحله رخ داده است.
آدیتیا نارایانان، نویسنده اصلی مقاله، میگوید این کاهشها آنقدر گسترده بوده که مساحتی از یخ دریایی تقریبا هماندازه گرینلند را از بین برده است.
او توضیح میدهد: «فرایندی که با تجمع آهسته گرمای آبهای عمیق زیر یخ دریایی جنوبگان آغاز شد، با آمیختگی شدید لایههای آب ادامه پیدا کرد و در نهایت به چرخهای معیوب انجامید که در آن دما آنقدر بالاست که اجازه احیای یخ را نمیدهد.»
علت کاهش یخ دریایی جنوبگان چیست؟
حدود سال ۲۰۱۳، بادهای رو به تقویت شروع کردند به بالا کشیدن آب گرم و شور از اعماق اقیانوس که به «آب عمیق دورقطبی» معروف است و آن را به سطح نزدیکتر، درست زیر یخ دریایی جنوبگان، رساندند.
به گفته این مطالعه، اندکی بعد بادهای نیرومند آن گرما را به لایههای بالاتر راندند و باعث ذوب سریع یخ دریایی در شرق جنوبگان شدند.
از سال ۲۰۱۸ این منطقه در چرخهای بازخوردی گرفتار شده است. هرچه یخ دریایی کمتری برای ذوب شدن باقی میماند، سطح اقیانوس گرمتر و شورتر میماند و به گفته دانشمندان، همین امر شکلگیری یخ تازه را دشوارتر میکند.
این پژوهش همچنین نشان داد نحوه وقوع این کاهشها در بخشهای مختلف قاره تفاوتهای چشمگیری دارد.
در شرق جنوبگان، کاهش یخ عمدتا ناشی از بالا آمدن آب گرم از اعماق است. در غرب جنوبگان، هوای گرم برخاسته از نواحی نیمهگرمسیری و پوشش مداوم ابر، گرما را در نزدیکی سطح اقیانوس به دام انداخته و به رویدادهای بزرگ ذوب یخ در تابستانهای ۲۰۱۶ و ۲۰۱۹ دامن زده است.
پژوهشگران میگویند تغییرات اقلیمی با تقویت بادهایی که این آب را به سطح زیر یخ نزدیکتر میکنند، این اثر را تشدید کرده است.
پیامد از دست رفتن یخ دریایی جنوبگان چیست؟
یخ دریایی جنوبگان نقشی بسیار بزرگتر از آنچه موقعیت دورافتادهاش نشان میدهد در اقلیم جهانی ایفا میکند.
بر اساس برنامه جنوبگان استرالیا، سطح سفید و درخشان این یخها به بازتاب گرما از سیاره کمک میکند و تا ۸۰ درصد نور خورشید را به فضا بازمیتاباند. وقتی این سطح ناپدید میشود، اقیانوس تیرهتر زیر آن گرمای بیشتری جذب میکند و روند گرمایش را تندتر میکند.
آب گرمتر اقیانوس میتواند یخها را هم در خشکی و هم در دریا فرسایش دهد و خطر فروپاشی قفسههای یخی را افزایش دهد. در صورت وقوع چنین رخدادی، سطح دریاها بالا میآید و از مدتها پیش معلوم است که بالا آمدن دریا با سیلابهای ساحلی و فرسایش خطوط ساحلی پیوند مستقیم دارد.
دانشمندان برآورد میکنند که هر سانتیمتر افزایش سطح دریا، حدود شش میلیون نفر را در معرض سیلابهای ساحلی قرار میدهد.
آلساندرو سیلوانو، نویسنده همکار این مطالعه، میگوید: «این فقط یک مشکل منطقهای نیست.»
این یافتهها بر نگرانی رو به افزایش دانشمندان میافزاید مبنی بر اینکه ممکن است بخشهایی از جنوبگان به نقاط بحرانی تغییرات اقلیمی نزدیک شوند.
آلبرتو ناویرا گاراباتو، استاد فیزیک اقیانوسها در دانشگاه ساوتهمپتون، میگوید: «اگر پوشش اندک یخ دریایی تا سال ۲۰۳۰ و پس از آن ادامه پیدا کند، ممکن است اقیانوس از نقشی که اکنون در تثبیت اقلیم جهان دارد به موتور قدرتمند تازهای برای گرمایش جهانی تبدیل شود.»
انسانها بر آینده شکننده جنوبگان تاثیر میگذارند
به گفته ناسا، جنوبگان از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۰ هر سال حدود ۱۴۹ میلیارد تن یخ از دست داده است. با این حال، در حالی که یخ دریایی در حال ذوب شدن است و ثبات جنوبگان کمتر میشود، شمار بیشتری از مردم برای دیدن آن راهی این قاره میشوند.
بر اساس آمار انجمن بینالمللی شرکتهای گردشگری جنوبگان (IAATO)، حدود ۱۲۲ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ از جنوبگان بازدید کردهاند؛ رقمی که در سال ۲۰۱۷ حدود ۴۴ هزار نفر بود.
پژوهشگران دانشگاه تاسمانی برآورد میکنند که تا سال ۲۰۳۳ شمار بازدیدکنندگان میتواند سالانه از ۴۵۰ هزار نفر هم فراتر برود.
اما رونق گردشگری فرصت آخر فشار اضافی بر اکوسیستمی میآورد که همین حالا هم بسیار شکننده است. دانشمندان و گروههای محیطزیستی هشدار میدهند هرچه شمار بازدیدکنندگان بالا میرود، خطر آلودگی، گونههای مهاجم و شیوع بیماریها نیز افزایش مییابد.