حالا دیگر صدای انفجارهای مهیب در آسمان و بالای سر ساکنان کشورهای حوزه خلیج فارس به بخشی از زندگی روزمره آنها تبدیل شده است. در حالی که نشانهای از فروکش کردن جنگ ایران دیده نمیشود، مقامات کشورهای حوزه خلیج فارس تلاش میکنند با آموزش عمومی، مردم را برای مواجهه با این شرایط آماده کنند.
صدای انفجارهای مهیب، ظاهر شدن نوری شدید در آسمان و هشدارهای اضطراری روی تلفنهای همراه؛ این وضعیت این روزها در کشورهای قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، کویت، بحرین و عمان است. این شرایط پس از آن پدید آمد که ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل حملاتی به خاک این کشورها آغاز کرد.
آگهی
آگهی
برای ساکنان و گردشگران این منطقه، چنین وضعیتی تا چند روز پیش غیرقابل تصور بود. آنچه پیشتر در خبرها از وقوع آن در نقاط دیگر جهان میدیدند، اکنون به بخشی از زندگی روزانهشان تبدیل شده است؛ واقعیتی که آنها به سرعت میکوشند با پیروی از دستورالعملهای مقامهای رسمی با آن سازگار شوند.
دولتهای این کشورها نیز به سرعت وارد عمل شدند تا با اطلاعرسانی، توضیح و اطمینانبخشی به شهروندان، به آنها آموزش دهند در برابر این حملات و فعالیت سامانههای پدافند هوایی چگونه واکنش نشان دهند.
رسانههای قطر و امارات متحده عربی نیز به سرعت مجموعهای از راهنماهای تصویری و اطلاعاتی منتشر کردهاند تا مردم بتوانند بهتر بفهمند چه اتفاقی در حال رخ دادن است و چگونه امنیت خود را حفظ کنند.
خبرنگاران یورونیوز در دوحه و دبی خلاصهای از مهمترین نکات این راهنماهای تازه را گردآوری کردهاند.
غرشهایی که در آسمان میشنوید چیست؟
در این دستورالعملها توضیح داده شده که صداهای بلند «انفجار» که از آغاز جنگ در آسمان شنیده میشود، در واقع ناشی از رهگیری موشکها و پهپادهای مهاجم توسط سامانههای پدافند هوایی است.
بسته به محل حضور افراد، این صداها میتواند بسیار شدید باشد؛ بهگونهای که حتی موج انفجار ایجاد کند و باعث لرزش ساختمانها شود.
کشورهای خلیج فارس از پیشرفتهترین و قدرتمندترین سامانههای پدافند هوایی جهان برخوردارند؛ سامانههایی که میتوانند تهدیدهای هوایی از جمله موشکها و پهپادها را پیش از رسیدن به هدف شناسایی و منهدم کنند.
آیا مردم باید نگران باشند؟
در امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر بسیاری از اهداف هوایی مهاجم توسط سامانههای پاتریوت رهگیری شدهاند. پاتریوت یکی از پیشرفتهترین سامانههای دفاع موشکی زمین به هوا در جهان است که کارایی آن در میدان نبرد نیز بارها ثابت شده است.
این سامانه همچنان یکی از مهمترین ابزارها برای مقابله با موشکهای بالستیک به شمار میرود و به همین دلیل یکی از پرتقاضاترین سامانههای دفاعی در جهان است.
مقامهای کشورهای حوزه خلیج فارس میگویند سامانههای پدافند هوایی به گونهای طراحی شدهاند که تا حد امکان تهدیدها را در فاصلهای دور از مناطق مسکونی رهگیری کنند. این سامانهها اندکی پس از پرتاب موشکها آنها را شناسایی میکنند، مسیر حرکتشان را دنبال میکنند و سپس موشک رهگیر را برای نابودی آنها پیش از برخورد هدف میگیرند.
بیشتر عملیات رهگیری در چند کیلومتری سطح زمین انجام میشود. هدف این است که تهدید بسیار پیش از رسیدن به زمین خنثی شود.
زمانی که سامانههای پاتریوت یا دیگر سامانههای دفاع هوایی فعال میشوند، صدای انفجارهای بلند شنیده میشود و نوری شدید به ویژه شب در آسمان دیده میشود.
هرچند این صداها ممکن است ترسناک به نظر برسند اما در واقع نشانه عملکرد مؤثر سامانههای دفاع هوایی و حفاظت از مردم این کشورها هستند و شنیدن این انفجارها در حقیقت باید مایه اطمینان خاطر باشد.
موشکها با چه سرعتی حرکت میکنند و اندازه آنها چقدر است؟
موشکهای بالستیک از سریعترین سلاحها در جنگهای مدرن به شمار میروند.
موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد میتوانند به سرعتی حدود سه کیلومتر در ثانیه یعنی تقریبا هشت برابر سرعت صوت برسند.
این موشکها پس از یک مرحله کوتاه شتابگیری، در مسیری قوسی حرکت میکنند و میتوانند در عرض چند دقیقه صدها کیلومتر را طی کنند.
به همین دلیل سامانههای پدافند هوایی تنها زمان بسیار محدودی دارند تا تهدید را شناسایی، مسیر حرکت آن را محاسبه و موشک رهگیر را برای نابودی آن پرتاب کنند.
موشکهای کروز به شکل متفاوتی حرکت میکنند و مسیر پروازی آنها پایینتر و تقریبا همسطح با زمین است. این موشکها معمولا با سرعتی کمتر از سرعت صوت و در حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت میکنند. اغلب این موشکها در ارتفاع پایین پرواز میکنند تا توسط رادارها شناسایی نشوند.
موشکهای بالستیک میتوانند بسیار بزرگ باشند. بسیاری از موشکهای کوتاهبرد و میانبرد بین هشت تا ۱۲ متر طول دارند.
موشکهای کروز کوچکتر هستند و معمولا بین پنج تا هفت متر طول دارند و برای پرواز در ارتفاع پایین طراحی شدهاند.
موشکهای رهگیر که در سامانههای پدافند هوایی استفاده میشوند نیز چند متر طول دارند. موشکهای رهگیر سامانه پاتریوت حدود پنج متر طول دارند، در حالی که موشکهای رهگیر سامانه تاد بزرگتر هستند و برای رهگیری اهداف در ارتفاع بالاتر طراحی شدهاند.
زرادخانه پهپادی ایران
در کنار موشکها، ایران ناوگان بزرگی از پهپادها را نیز توسعه داده که توانایی پرواز در مسافتهای طولانی را دارند.
یکی از شناختهشدهترین آنها پهپاد «شاهد ۱۳۶» است؛ مهماتی سرگردان که برای حرکت به سوی هدف و انفجار در لحظه برخورد طراحی شده است. طول این پهپاد حدود سه و نیم متر و فاصله دو سر بالهای آن حدود دو و نیم متر است.
این پهپاد با بالهایی مثلثیشکل و یک موتور کوچک در بخش عقب ساخته شده و برد آن تا حدود دو هزار کیلومتر برآورد میشود. سرعت پرواز آن نیز بین ۱۵۰ تا ۱۹۰ کیلومتر در ساعت است.
نوع کوچکتر آن «شاهد-۱۳۱» از طراحی مشابهی پیروی میکند اما برد کمتری دارد.
پهپادهای شاهد ساخت ایران نخستین بار در جریان تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ توجه جهانی را جلب کردند.
بهدلیل صدای بلند و وزوز خاص این پهپادها که شبیه صدای ماشین چمنزن است، در اوکراین اغلب آنها را «موتور سیکلت» مینامند.
ایران همچنین پهپاد «مهاجر ۶» را در اختیار دارد؛ پهپادی بزرگتر که برای ماموریتهای شناسایی و حمله استفاده میشود. این پهپاد قادر است مهمات هدایتشونده حمل کند و مدت طولانی در هوا باقی بماند.
پهپادها در مقایسه با موشکهای بالستیک بسیار ارزانتر هستند؛ به همین دلیل گاهی در تعداد زیاد و بهصورت موجی به کار گرفته میشوند.
از آنجا که کشورهای حوزه خلیج فارس عمدتا از سامانههای پدافند هوایی پیشرفته و بسیار پرهزینه استفاده میکنند، در برخی موارد پهپادهای نوع شاهد رهگیری نشدهاند.
موشکها و پهپادها از چه فاصلهای شناسایی میشوند؟
سامانههای پدافند هوایی مدرن که در کشورهای حوزه خلیج فارس به کار گرفته شدهاند، برای شناسایی تهدیدها پیش از نزدیک شدن آنها به شهرها یا زیرساختهای حیاتی طراحی شدهاند.
موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادهای دوربرد با ترکیبی از رادارهای زمینی، سامانههای هشدار ماهوارهای و شبکههای دفاعی منطقهای ردیابی میشوند. این سامانهها میتوانند چند ثانیه پس از پرتاب، یک سلاح را شناسایی کرده و محاسبه مسیر حرکت آن را آغاز کنند.
ماهوارههای هشدار اولیه تقریبا بلافاصله پس از پرتاب موشک بالستیک میتوانند اثر حرارتی آن را تشخیص دهند و با افزایش ارتفاع موشک، رادارهای زمینی قدرتمند شروع به ردیابی آن میکنند.
برای نمونه، رادار «AN/TPY-2» که یک رادار باند ایکس برای شناسایی و ردیابی موشکهاست و در سامانه تاد به کار میرود، بسته به شرایط و ارتفاع میتواند موشکهای بالستیک را از فاصلهای تا حدود هزار کیلومتر شناسایی کند.
اما شناسایی موشکهای کروز و پهپادها به دلیل پرواز در ارتفاع پایین و اندازه کوچکتر دشوارتر است. برد شناسایی میتواند از حدود ۵۰ کیلومتر تا چند صد کیلومتر، بسته به سیستم رادار، متفاوت باشد.
چرا سامانههای دفاعی چندلایه اهمیت دارند؟
سلاحهای مختلف با سرعت و ارتفاعهای بسیار متفاوتی حرکت میکنند.
موشکهای بالستیک با سرعت بالا و در ارتفاع بالا حرکت میکنند. در مقابل، موشکهای کروز و پهپادها کندتر هستند و معمولا در ارتفاع پایین پرواز میکنند تا از دید رادارها پنهان بمانند.
به همین دلیل کشورهای حوزه خلیج فارس از چندین سامانه پدافند هوایی یکپارچه استفاده میکنند. سامانههای ارتفاع بالا برای رهگیری موشکهای بالستیک در مراحل اولیه فرود به کار میروند، در حالی که سامانههای ارتفاع پایین برای مقابله با پهپادها و موشکهای کروز در نزدیکی سطح زمین طراحی شدهاند.
اگر یک سامانه دفاعی در رهگیری تهدید ناکام بماند، سامانهای دیگر در لایه بعدی پدافند فرصت خواهد داشت تا پیش از رسیدن آن به هدف، آن را منهدم کند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
برای مردمی که روی زمین هستند، دیدن نور شدید در آسمان و شنیدن صدای انفجارهای مهیب اغلب تنها نشانه قابل مشاهده از نبردی پرسرعت در آسمان بالای خلیج فارس است.