رهبران اروپایی و آمریکایی سه روز در کنفرانس امنیتی مونیخ بر همکاری تاکید کردند و کوشیدند چهرهای ترمیمشده از روابط دو سوی آتلانتیک ارائه دهند. با این حال، نشانههای شکاف همچنان آشکار است.
ایالات متحده امسال در مونیخ لحن ملایمتری نسبت به سال گذشته داشت؛ سالی که جیدی ونس، معاون رئيسجمهور آمریکا، حملهای تند علیه اروپا مطرح کرد. اما فضای نشست نشان داد هرچند ائتلاف غربی هنوز کار میکند، نظمی که دههها دو سوی آتلانتیک را به هم پیوند میداد، دیگر مانند گذشته پابرجا نیست. در برابر شوکهای پیدرپی که دولت ترامپ به این ساختار وارد کرده، اجماعی درباره مسیر آینده روابط دیده نمیشود.
آگهی
آگهی
فهرست اختلافها طولانی است
دونالد ترامپ خواستار الحاق گرینلند شده و همزمان بر متحدان اروپایی که با او مخالفت کردهاند، تعرفه وضع کرده است. اروپا در اولویتهای سیاست خارجی واشنگتن، پس از نیمکره غربی و چین، به رتبه سوم تنزل یافته است. کمکهای جدید آمریکا به اوکراین تقریبا متوقف شده و اروپا هدف حملات مکرر درباره آزادی بیان و مقررات دیجیتال قرار گرفته است.
در همین حال، کشورهای اروپایی با رشد احزاب راست افراطی مورد حمایت جریان ماگا در داخل روبهرو هستند و همزمان با روسیهای آسیبدیده اما همچنان خطرناک در مرزهای خود دستوپنجه نرم میکنند؛ روسیهای که ترامپ بر بازگرداندن آن به نظم جهانی تأکید دارد.
اویکا سیلینا، نخستوزیر لتونی، کشوری که در خط مقدم تهدید احتمالی روسیه قرار دارد، به پولیتیکو گفت: «فکر نمیکنم دیگر بتوانیم مثل گذشته رفتار کنیم.»
برخی از ناظران هم هشدار دادهاند که بازسازی اعتمادی که طی یک سال گذشته از بین رفته، «یک نسل» زمان خواهد برد.
لحن نرمتر، اما با ادبیاتی متفاوت
مقامهای ارشد آمریکایی در هتل تاریخی محل برگزاری نشست در مونیخ تلاش کردند لحن تند ماههای اخیر را تعدیل کنند و بر ادامه حضور آمریکا در ناتو تأکید کنند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که جایگزین ونس در این نشست شده بود، گفت: «ایالات متحده و اروپا به یکدیگر تعلق دارند.»
این سخنان با استقبال حاضران روبهرو شد. اما روبیو چارچوب استدلال خود را نه بر ارزشهای مشترک دموکراسی و حاکمیت قانون، بلکه بر پیوندهای تاریخی، فرهنگی و منافع مشترک بنا کرد؛ ادبیاتی که برای هواداران جریان «آمریکا را دوباره عظیم کنیم» آشناست.
او گفت آمریکا و اروپا با «عمیقترین پیوندهایی که ملتها میتوانند داشته باشند» به هم متصلاند؛ پیوندهایی که از تاریخ مشترک، ایمان مسیحی، فرهنگ، زبان و فداکاریهای مشترک گذشته ناشی میشود.
رهبران اروپایی واکنشی محتاطانه و مودبانه نشان دادند. هیچکس مایل نیست روابط باقیمانده با آمریکایی که همچنان با حضور نظامی و چتر هستهای خود امنیت حیاتی در برابر روسیه فراهم میکند، قطع شود. با این حال، برخی مقامها در حاشیه نشست وضعیت فعلی را به یک «رابطه آزاردهنده» تشبیه کردند؛ رابطهای که در آن طرف قدرتمند میان فشار و دلجویی در نوسان است.
الکساندر استوب، رئيسجمهور فنلاند، گفت سیاست خارجی آمریکا تغییر کرده و اکنون ترکیبی از شعارهای ماگا و «اول آمریکا» است.
گرینلند؛ نماد بحران اعتماد
در میان اختلافها، موضوع گرینلند عمیقترین شکاف را ایجاد کرده است. ترامپ بارها خواستار الحاق این قلمرو دانمارک شده است. برخی مقامهای آمریکایی در مونیخ کوشیدند این موضوع را کماهمیت جلوه دهند. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، گفت: «چه اهمیتی دارد چه کسی مالک گرینلند است؟»
اما در مونیخ روشن بود که برای اروپاییها این موضوع بسیار مهم است. ماریا مالمِر استنرگارد، وزیر خارجه سوئد، گفت سیگنالهای دولت ترامپ درباره کنترل این جزیره باعث «سردرگمی» شده است.
مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، فشارهای آمریکا را «غیرقابل قبول» خواند و هشدار داد: «اگر یک کشور عضو ناتو به کشور عضو دیگری حمله کند، ناتو پایان مییابد.»
ناتالیا پوزیرف، نماینده پارلمان فرانسه، از «بحران اعتماد» سخن گفت و افزود اروپاییها انتظار دارند فشارهای بیشتری در راه باشد.
افزایش بودجه دفاعی، اما با فاصله از آمریکا
کشورهای اروپایی در واکنش به این تحولات، بودجههای دفاعی خود را به بالاترین سطح از زمان جنگ سرد رساندهاند؛ مطالبهای که سالها از سوی واشنگتن مطرح میشد.
اما این بار بخش زیادی از این هزینهها با هدف تقویت صنایع دفاعی اروپا و کاهش وابستگی به خارج، از جمله آمریکا، اختصاص مییابد. اورزولا فندرلاین خواستار احیای پیمان دفاع مشترک اتحادیه اروپا در کنار ناتو شد و آندریوس کوبیلیوس، کمیسر دفاع اتحادیه، پیشنهاد تشکیل نیروی واکنش سریع اروپایی تا سقف ۱۰۰ هزار نیرو را مطرح کرد.
با وجود لحن گرمتر مقامهای آمریکایی، در اروپا اجماعی درباره آینده روابط با آمریکا وجود ندارد؛ حتی اگر در انتخابات بعدی واشنگتن دولتی نزدیکتر به اروپا روی کار آید. یک نکته اما تقریبا پذیرفته شده است: ائتلاف پساجنگ جهانی دوم دیگر به شکل گذشته وجود ندارد.
برخی مقامها به پولیتیکو گفتند که در سخنرانی روبیو اشاره چندانی به روسیه و اوکراین نشد؛ نکتهای که از دید اروپاییها پنهان نماند. آلیس روفو، معاون وزیر دفاع فرانسه، گفت: «میدانیم که روابط فراآتلانتیک بیثباتتر خواهد شد. این روابط هرگز مثل قبل نخواهد بود.»
سناتور دموکرات آمریکایی روبن گالیگو نیز گفت سال گذشته برای سیاستمداران اروپایی «مانند ترن هوایی احساسات» بوده است. در مقابل، اورزولا فندرلاین سخنان روبیو را «اطمینانبخش» خواند و کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، تأکید کرد همکاری با آمریکا در حوزه دفاع و امنیت ادامه دارد.
مارک روته، دبیرکل ناتو، نیز گفت ناتو از زمان سقوط دیوار برلین تاکنون در قویترین وضعیت خود قرار دارد.
اروپا بهدنبال اتکای بیشتر به خود
با این حال، رهبران اروپایی بیش از پیش به دنبال تقویت توان دفاعی مستقل خود هستند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفت نظم بینالمللی مبتنی بر حقوق و قواعد «دیگر مانند گذشته وجود ندارد.»
امانوئل ماکرون، رئيسجمهور فرانسه، تاکید کرد اروپا باید به یک قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شود و در حوزه دفاع، فناوری و کاهش ریسک وابستگی به قدرتهای بزرگ سرعت بگیرد.
فرانسه، آلمان و سوئد حتی گفتوگوهایی مقدماتی درباره نقش احتمالی زرادخانه هستهای فرانسه در امنیت قاره آغاز کردهاند؛ اقدامی که نشاندهنده نگرانی نسبت به قابل اتکا بودن چتر هستهای آمریکا است. در لهستان نیز برخی مقامها از امکان توسعه توان هستهای ملی سخن گفتهاند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
حتی استارمر، که از نزدیکترین رهبران اروپایی به آمریکا محسوب میشود، تأکید کرد: «امنیت بریتانیا بدون اروپا ممکن نیست و امنیت اروپا بدون بریتانیا هم ممکن نیست.»
مجموع این تحولات نشان میدهد هرچند پیوندهای رسمی میان دو سوی آتلانتیک همچنان برقرار است، اما اروپا در حال بازتعریف جایگاه خود در نظمی است که دیگر بهطور کامل به واشنگتن متکی نیست.