علی واعظ، مدیر بخش ایران در گروه بینالمللی بحران با ارزیابی اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا درباره ایران، میگوید این سخنان را باید بیش از هر چیز در چارچوب «گفتاردرمانی» تحلیل کرد، نه بهعنوان نشانهای از آمادگی آمریکا برای ورود به یک درگیری نظامی پرهزینه.
او معتقد است که هدف آقای ترامپ از این مواضع، دستیابی به نتیجه دلخواه، چه تسلیم ایران و چه فروپاشی نظام، با کمترین هزینه و بدون ورود به جنگ، و صرفا از مسیر تهدید است. واعظ در اینباره میگوید: «ترامپ به دنبال این است که نتیجه مورد نظرش را بدون پرداخت هزینه نظامی و با تهدید به دست بیاورد.»
تجربه درگیری محدود؛ نشانهای از بیمیلی به جنگ گسترده
واعظ با اشاره به تجربه پیشین درگیری مستقیم آمریکا با ایران، تاکید میکند که واشینگتن در آن مقطع آگاهانه گزینه «درگیری محدود» را انتخاب کرد. به گفته اودر طول جنگ ۱۲ روزه، حضور هواپیماهای آمریکایی در آسمان ایران تنها حدود ۴۵ دقیقه طول کشید و همین موضوع نشان میدهد که آمریکا تمایلی به پرداخت هزینههای سنگین برای دستیابی به اهدافش در ایران ندارد.
او میگوید: «جدا از موضعگیریهای اعلامی ترامپ، موضع عملی او نشان نمیدهد که بهدنبال دخالت مستقیم نظامی باشد.»
تغییر نظام با قدرت هوایی ممکن نیست
این تحلیلگر مسائل ایران، سخنان ترامپ را از زاویهای دیگر نیز «نسنجیده» توصیف میکند و میگوید تجربه تاریخی نشان داده که تغییر نظام سیاسی، صرفا از طریق قدرت هوایی ممکن نیست. واعظ تاکید میکند: «در هیچ جای دنیا، با استفاده صرف از نیروی هوایی تغییر نظام اتفاق نیفتاده است.»
به گفته او، برای سرنگونی حکومتهایی مانند صدام حسین در سال ۲۰۰۳ یا جمهوری اسلامی در شرایط فعلی، حضور نیروهای نظامی روی زمین ضروری است؛ گزینهای که هم شرایط اقتصادی آمریکا و هم پایگاه اجتماعی و سیاسی ترامپ، آن را در مقطع کنونی غیرممکن میکند. او میگوید: «نه وضعیت اقتصادی آمریکا و نه طبقه حامی ترامپ اجازه چنین دخالت نظامی گستردهای را با تبعات نامعلوم میدهد.»
تهدیدهایی که به سود سرکوب تمام میشود
واعظ هشدار میدهد که یکی از تبعات خطرناک این تهدیدها، فراهم کردن بهانه برای جمهوری اسلامی است. او میگوید اگر حکومت ایران دست به سرکوب معترضان بزند و ترامپ تهدیدهای خود را عملی نکند، رئیسجمهور آمریکا عملا اعتبار خود را زیر سوال برده است.
او در اینباره توضیح میدهد: «این نوع سخنان، بهانه کافی به جمهوری اسلامی میدهد تا معترضان را عوامل خارجی معرفی کند و در سرکوب آنها دست بازتری داشته باشد.» واعظ اضافه میکند که اگرچه جمهوری اسلامی همواره از چنین بهانهای استفاده کرده، اما زمانی که رئیسجمهور آمریکا به این روایت عینیت میبخشد، نتیجه آن بیش از آنکه مفید باشد، به زیان معترضان تمام میشود.
ترامپ و اولویتهای سیاست داخلی آمریکا
مدیر بخش ایران گروه بحران بینالمللی تاکید میکند که هرچند نمیتوان به صورت کامل اظهارات رئيس جمهور آمریکا را نادیده گرفت اما دونالد ترامپ نشان داده که برخلاف ضربالمثل زبان فارسی که میگوید «دو صد گفته چون نیم کردار نیست» بیشتر بر گفتار و نه کردار متکی بوده است.
او یکی از انگیزههای احتمالی این مواضع را شرایط سیاست داخلی آمریکا میداند و میگوید هر موضوعی که بتواند توجه افکار عمومی را از بحرانهای داخلی — از مشکلات معیشتی گرفته تا پروندههایی مانند اپستین — منحرف کند، برای ترامپ یک امتیاز مثبت محسوب میشود.
نقش اطرافیان و محاسبه «نقطه شکننده»
واعظ همچنین احتمال میدهد که اطرافیان ترامپ، از جمله چهرههایی مانند مارکو روبیو یا بنیامین نتانیاهو که به گفته او در روزهای گذشته در فلوریدا حضور داشتهاند، اطلاعات یا تحلیلهایی در اختیار او گذاشته باشند که این تصور را ایجاد کرده ایران در نقطهای حساس و شکننده قرار دارد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
به باور واعظ، چنین ارزیابیهایی میتواند ترامپ را به این جمعبندی رسانده باشد که تهدید در این مقطع شاید موثر واقع شود، هرچند او در نهایت تاکید میکند که این تهدیدها بیش از آنکه نشانه تصمیمی عملی برای جنگ باشد، بخشی از همان راهبرد فشار لفظی و روانی است.
آقای واعظ در ادامه این گفتوگو با اشاره به تحولات ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس جمهوری این کشور و همسرش گفت: «مشخص نیست که نظام سیاسی در ونزوئلا تغییر کند. به نظر میرسد که نظام چاویسم در ونزوئلا ریشه قدرتمندی دارد و قطع کردن سر نظام الزاما به معنی حذف ریشههای آن در سطوح دیگر نیست، ممکن است فقط تغییر چهره بدهد. آمریکا در گذشته هم چنین اقداماتی انجام داده و پیروزیهای تاکتیکی و کوتاه مدت را راحت به دست آورده اما نتوانسته آن را به یک پیروزی راهبردی طولانی مدت تبدیل کند. افغانستان و عراق از این نمونهها هستند و هنوز زود است که که قضاوت کنیم سرانجام ونزوئلا به کجا خواهد رسید.»