در شمال و مرکز اروپا حیوانات خانگی معمولا بیرون بیمارستان می‌مانند. مدل انعطاف‌پذیر بیمارستان سائو ژوآو مزایای درمانی را با ایمنی ترکیب کرده و تا کنون عفونتی گزارش نشده است. پزشک می‌گوید: «نگرانی بیش از حد وجود دارد.»
از ۹ ژوئیه بیمارستان سان ژوا، یکی از بیمارستان‌های دانشگاهی مرجع در نظام سلامت عمومی پرتغال، درهای بخش‌های بستری خود را به روی دیدار حیوانات خانگی بیماران گشوده است.
آگهی
آگهی
برنامه «Pets and Company» تیمی از متخصصان طرح One Health São João (منبع به زبان پرتغالی) را در کنار کارشناسان واحد پیشگیری و کنترل عفونت و مقاومت به داروهای ضد میکروبی و همچنین واحد انسان‌محور کردن خدمات بیمارستان گرد هم می‌آورد. این ابتکار بخشی از راهبردی است که هدف آن شکستن انزوای بیماران و کاهش فرسودگی ناشی از بستری‌های طولانی‌مدت است.
کاربرد درمانی حیوانات کشف تازه‌ای نیست. در کشورهایی مانند بریتانیا و آلمان از قرن نوزدهم از حیوانات در درمان اختلالات روانی و مشکلات جسمی انسان‌ها استفاده می‌شده است. اصطلاح «pet therapy» (درمان با کمک حیوانات) در دهه ۱۹۶۰ به شکل علمی ثبت شد؛ روان‌شناس آمریکایی که آن را معرفی کرد به طور اتفاقی به ویژگی‌های درمانگر این مداخلات پی برد.
در پرتغال سگ‌های آموزش‌دیده و دارای گواهی برای جلسات حمایت عاطفی چندین سال است که در بیمارستان‌ها وارد عمل می‌شوند، از جمله در سان ژوا، و این کار با مشارکت سرپرستان وابسته به انجمن‌ها انجام می‌شود.
در ۳۰ مه ۲۰۲۳ زنی ۷۷ ساله که پس از یک سکته مغزی خونریزی‌دهنده در بیمارستان کاسکایش بستری بود در محوطه بیرونی این مرکز درمانی توانست سگ خود را ملاقات کند.
این تجربه بی‌سابقه اکنون در بیمارستان سان ژوا با یک پروتکل جامع که از صفر طراحی شده گسترش یافته است؛ پروتکلی که گام تازه‌ای رو به جلو است و آوردن حیوانات خانگی به فضای بستری را عادی می‌کند، آنها را جزئی از هسته خانواده بیمار به رسمیت می‌شناسد و برای کسانی که مدت‌هاست از خانه دور مانده‌اند در شرایط ایمن از نظر بهداشت لحظاتی سرشار از آرامش فراهم می‌کند.
پروتکل چه می‌گوید؟
درخواست دیدار با حیوان خانگی را پزشک یا پرستار مسئول بیمار ثبت می‌کند و این امکان برای همه بیماران بستری فراهم نیست. برای هر مورد ارزیابی فردی خطرها و مزیت‌ها انجام می‌شود.
پس از اطلاع‌رسانی، تیم مسئول برنامه بررسی می‌کند آیا از نظر بالینی چنین نیازی وجود دارد و آیا از نظر کنترل عفونت در محل انتخاب‌شده شرایط لازم برای انجام دیدار مهیا است. همچنین از سایر بیماران حاضر پرسیده می‌شود آیا با حضور حیوانات احساس راحتی می‌کنند یا نه.
پس از صدور مجوز خانواده بیمار موظف است گواهی دامپزشکی ارائه کند که نشان دهد حیوان همه واکسیناسیون‌ها و درمان‌های ضد انگل را به‌روز دریافت کرده و رفتارش با الزامات حضور در محیط بیمارستانی سازگار است.
فیلیپا سیا، سخنگوی گروه One Health São João، به یورونیوز می‌گوید: «هر عضو کادر بیمارستان، از نگهبان گرفته تا پزشک و پرستار، اگر متوجه شود چیزی مطابق پروتکل نیست می‌تواند دیدار را متوقف کند.»
این متخصص بیماری‌های عفونی و دامپزشک توضیح می‌دهد: «اگر حیوان به دلیل سر و صدای بخش مضطرب شود، رفتار تهاجمی نشان دهد یا به وضوح کثیف باشد دیدار بلافاصله لغو می‌شود.»
به گفته فیلیپا سیا، سگ‌ها، گربه‌ها و حتی «گونه‌های عجیب‌تر» می‌توانند پذیرش شوند به شرط آنکه همه شروط در نظر گرفته‌شده رعایت شود. حیوان در تمام مدت حضور در فضای بیمارستان باید همراه یک فرد بزرگسال باشد.
هر بیمار می‌تواند هر هفت روز یک بار به مدت نیم‌ساعت از این دیدارها بهره‌مند شود. در این طرح به بیماران در مراحل پایانی زندگی یا کسانی که مدت طولانی بستری هستند اولویت داده می‌شود.
به گفته مسئولان، برخلاف انتظار اغلب درخواست‌ها برای حضور حیوانات خانگی را بیماران مرد مطرح کرده‌اند، هرچند به دلیل نمونه کوچک هنوز نمی‌توان نتیجه‌گیری قطعی کرد. فیلیپا سیا می‌گوید: «احتمالا میزان احساس آسیب‌پذیری در مردان بیمار بیشتر است. آنها متوجه می‌شوند در زندگی چیزهایی بسیار مهم وجود دارد و می‌خواهند در دوران بستری آنها را در کنار خود داشته باشند.»
فواید برای بیمار و برای حیوان
مطالعات انجام‌شده درباره مداخلات با حیوانات آموزش‌دیده نشان می‌دهد وضعیت بالینی بیماران به طور قابل توجهی بهبود می‌یابد؛ فشار خون کاهش پیدا می‌کند و تولید هورمون‌های مرتبط با استرس و اضطراب مهار می‌شود. زمانی که پای حیوان خانگی خود بیمار در میان باشد، به گفته فیلیپا سیا، «فایده حتی بیشتر است».
یورونیوز دیدار پرینسسا را دنبال کرد؛ سگی که در ۱۵ روز، برای دومین بار به سان ژوا آمد تا دل‌تنگی صاحبش آنتونیو را که سه ماه است بستری است برطرف کند. همسر بیمار سگ را با قلاده تا بخش بستری به بیمارستان آورد.
به محض باز شدن درِ آسانسور، پرینسسا نتوانست هیجان خود را پنهان کند و همین حال به آنتونیو نیز دست داد.
این مرد ۶۵ ساله می‌گوید: «قلبم از شادی تند می‌زد. او مثل خانواده است. برای من مثل یک دختر است.» که به دلیل مشکلات تعادل و راه رفتن در دوره توان‌بخشی است.
تشخیص نهایی هنوز مشخص نشده اما گمان می‌رود او به یک بیماری نادر خونی مبتلا باشد. دیدار دوباره با سگی که پنج سال پیش پس از نجات از خیابان به او سپرده شد مرهمی بر روح اوست.
او تعریف می‌کند: «انگار می‌خواهم بهتر راه بروم و همه چیز بهتر شود. این همان لذتی است که انسان دارد.» فیلیپا سیا می‌گوید این دیدارهای دوباره «لبخند، همکاری در روند درمان و انگیزه برای ترک بیمارستان» به همراه می‌آورد و حتی برای خودِ حیوان و کادر درمان نیز سودمند است.
«خطر ناچیز»
این طرح از ابتدای ژوئیه آغاز شده و تا کنون هیچ مورد ثبت‌شده‌ای از عفونت گزارش نشده است.
تیم پشت پروژه قصد دارد در مرحله بعدی این پروتکل را بازبینی کند تا احتمالا نقص‌ها را برطرف کند. فیلیپا سیا با تاکید بر اینکه با توجه به رویه‌های اتخاذشده بروز «رویدادهای ناخواسته» بسیار بعید است می‌گوید چنین سناریویی «بسیار غیرمحتمل» است.
در شمال و مرکز اروپا مقررات کنترل عفونت و بهداشت عمومی سخت‌گیرانه‌تر است. در آنجا مداخلات با حضور سگ‌های دستیار در اولویت قرار دارد و دیدار حیوانات خانگی شخصی، در صورت صدور اجازه که معمولا برای بیماران تحت مراقبت‌های تسکینی است، در فضاهای جداگانه مانند حیاط‌های روباز یا باغ‌های کنار ساختمان اصلی انجام می‌شود.
نمونه آن بیمارستان سینت ترو دو در شهر سینت ترودن در بلژیک است. این مرکز درمانی در ژوئیه ۲۰۲۳ یک بخش ویژه (منبع به زبان پرتغالی) مستقل از ساختمان اصلی اما متصل به بیمارستان را افتتاح کرد تا بیماران در مراحل پایانی یا با بستری‌های طولانی بتوانند با حیوانات خانگی خود ارتباط داشته باشند. ورود (منبع به زبان پرتغالی) حیوانات خانگی از مسیر بیرونی و از طریق یک حیاط انجام می‌شود و آنها تحت هیچ شرایطی اجازه عبور از داخل ساختمان بیمارستان را ندارند.
سان ژوا به جای ایجاد موانع فیزیکی از طریق ساخت سازه‌های جداگانه، مجموعه‌ای از مقررات تدوین کرده که در عین حفظ دقت بالینی در قالب پروتکلی منعطف و مبتنی بر شواهد علمی اجرا می‌شود.
فیلیپا سیا می‌گوید: «ترس بیش از حدی از انتقال بیماری‌های مشترک انسان و حیوان وجود دارد که در مطالعات تایید نمی‌شود.» این پزشک متخصص بیماری‌های عفونی تاکید می‌کند: «در واقع انتقال بیشتر بیماری‌ها از انسان به انسان ساده‌تر است تا از حیوان به انسان.»
او ادامه می‌دهد: «از آنجا که تا حد ممکن تلاش می‌کنیم ایمنی حفظ شود و چون بیمار پس از بازگشت به خانه هم با حیوان خود زندگی خواهد کرد خطر واقعا ناچیز است. باید درک کنیم که برای کاهش این خطر نباید بیماران را از بهره‌مندی از این فواید محروم کنیم.»
جسارت بیمارستان سان ژوا تنها در ایجاد توازن میان همدلی و کنترل بهداشتی نیست بلکه در خودمختاری و توانایی آن برای انسانی‌تر کردن مراقبت‌ها بدون انتظار برای قانون‌گذاران نیز هست؛ رویکردی که برخلاف کشورهایی مانند ایتالیا است که در آنها چنین اقدامات انسانی با فرمان‌های دولت‌های منطقه‌ای آغاز شده است.
