نتانیاهو اگرچه از نظر سیاسی تضعیف شده اما بنا بر گزارشها در حال بررسی اقدام نظامی تازه علیه ایران حتی بدون اطلاع ارتش است.،آن هم در شرایطی که نه ایالات متحده، نه ساختار نظامی اسرائیل و نه سیاستمدارانی که برای جانشینی او رقابت میکنند، تمایل چندانی به چنین اقدامی ندارند.
رقبای سیاسی بنیامین نتانیاهو هشدار میدهند که نخستوزیر اسرائیل برای حفظ قدرت ممکن است بار دیگر جنگی تمامعیار با ایران را شعلهور کند. به گفته چهار منبع آگاه به واشنگتن پست، نتانیاهو در آستانه انتخابات اسرائیل برای انجام حملات تازه علیه ایران تلاش کرده بود، اما با مخالفت فرمانده ارشد ارتش روبهرو شد. نگرانیها در میان رهبران مخالف دولت همچنان ادامه دارد.
رسانههای اسرائیلی ۱۱ نوامبر نیز گزارش داده بودند که کابینه امنیتی به ریاست نتانیاهو به ارتش دستور داده است آمادگیهای خود را برای حمله به ایران افزایش دهد.
شبکه تلویزیونی دولتی کان گزارش داده بود: «دستورالعملهایی که کابینه امنیتی به ارتش اسرائیل ابلاغ کرده است، ممکن است به اقداماتی منجر شود که زمینهساز آغاز جنگ باشند.»
این گزارشها پس از انتشار اخباری مطرح شد مبنی بر اینکه نتانیاهو بارها با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تماس گرفته و او را برای آغاز کارزار نظامی تازه علیه ایران تحت فشار گذاشته است. به گزارش وبسایت خبری اسرائیلی «واینت»، دستکم یکی از این گفتوگوها با تنش و مشاجره همراه بوده است.
مخالفان نتانیاهو چه می گویند؟
به گزارش واشنگتن پست و به گفته چهار نفر که از این موضوع اطلاع دارند و مانند دیگر منابع مورد گفتوگو برای این گزارش، به دلیل حساسیت اطلاعات نخواستند نامشان فاش شود، نتانیاهو در چند هفته منتهی به انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل برای حمله به ایران تلاش میکرد، اما با مقاومت ایال زامیر، سپهبد و رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، مواجه شد. زامیر نگران بود که ازسرگیری درگیریهای نظامی، روند برگزاری انتخابات در موعد مقرر را مختل کند.
شبکه ۱۳ تلویزیون اسرائیل نیز گزارش داده بود که ساختار نظامی این کشور نیازی فوری به حمله به ایران نمیبیند. به گفته این شبکه، این ارزیابی روز ۱۱ نوامبر و در جریان یک نشست توجیهی به نتانیاهو و گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان که مأمور تشکیل دولت بعدی شده است، ارائه شده بود.
گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش و اصلیترین رقیب نتانیاهو که مأمور تشکیل دولت جدید شده است، در روزهای اخیر با لحنی قاطع به نتانیاهو هشدار داده است که در دوره حساس انتقال قدرت پس از انتخابات، هیچ عملیاتی را که ممکن است تهران را به واکنش وادار کند، دستور ندهد.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
آیزنکوت تا ۲۰ دسامبر فرصت دارد ائتلافی تشکیل دهد که بتواند به نخستوزیری نتانیاهو پایان دهد. برخی از حامیان نتانیاهو معتقدند که اگر اسرائیل بار دیگر وارد وضعیت جنگی شود، او میتواند آیزنکوت را برای پیوستن به یک دولت وحدت ملی تحت رهبری خود تحت فشار قرار دهد.
آیزنکوت هفته گذشته در نامهای علنی به نتانیاهو نوشت: «خویشتنداری کنید و از اقدامهای خطرناکی که میتوانند تا زمان تشکیل و آغاز به کار دولت جدید به تعویق بیفتند، پرهیز کنید. بهکارگیری نیروهای امنیتی بدون وجود تهدیدی مستقیم و فوری میتواند پیامدهای ویرانگری برای دموکراسی اسرائیل و اعتماد شهروندان به نهادهای حکومتی داشته باشد.»
آیزنکوت همچنین هفته گذشته، در جریان نشست توجیهی امنیتی با نخستوزیر موقت، خواستار آن شد که در جریان تحولات مهم امنیتی قرار بگیرد.
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما» و یکی از اعضای ائتلاف مخالفان نیز گفت دولت موقت نخستوزیر نباید «بدون نظارت پارلمان و بدون توافق کامل همه مقامهای امنیتی، تصمیمهایی بگیرد که ممکن است اسرائیل را به جنگ بکشاند».
اجرای یک عملیات تحریکآمیز از سوی موساد، بدون اطلاع ارتش اسرائیل
دو مقام از احزاب مخالف دولت به واشنتگتن پست گفتند که رهبران مخالف زمانی ابراز نگرانی کردند که نتانیاهو روز جمعه ۱۳ نوامبر، بدون اطلاع آیزنکوت، رومان گوفمن، رئیس موساد را برای دیدار با مقامهای آمریکایی به واشنگتن فرستاد.
دو مقام از احزاب مخالف دولت گفتند که رهبران مخالف زمانی ابراز نگرانی کردند که نتانیاهو روز جمعه، بدون اطلاع آیزنکوت، رومان گوفمن، رئیس موساد، را برای دیدار با مقامهای آمریکایی به واشنگتن فرستاد.
در ماه اکتبر و در آستانه انتخابات، همزمان با افزایش نگرانی رهبران مخالف درباره احتمال حمله اسرائیل به ایران، آیزنکوت در پیامهایی در شبکه اجتماعی ایکس از مخالفت زامیر با حمله دفاع کرد و به نتانیاهو نیز درباره برکناری فرمانده ارشد ارتش هشدار داد. او در ۲۱ اکتبر گفت: « اجازه نخواهیم داد ارتش اسرائیل به ابزاری در کارزار نتانیاهو برای حفظ قدرت تبدیل شود.»
به گفته آن چهار منبع آگاه، نتانیاهو از گوفمن خواسته بود تا مقدمات یک عملیات مخفیانه و جسورانه در داخل ایران را، بدون اطلاع کابینه یا زامیر، فراهم کند.
جزئیات این طرح همچنان روشن نیست، اما موساد به اجرای عملیاتهای خرابکارانه و ترور شهرت دارد. به گفته منابع آگاه، پیش از آنکه این طرح عملیاتی شود، خبر آن به گوش دیگر مقامهای امنیتی اسرائیل، از جمله زامیر، رسید.
شبکه تلویزیونی کانال ۱۲ اسرائیل نخستین رسانهای بود که از برنامهریزی نتانیاهو و گوفمن برای این عملیات خبر داد.
یک مقام امنیتی اسرائیل این ادعا را که گوفمن و نتانیاهو بدون مشارکت ارتش برای اجرای یک عملیات مخفیانه برنامهریزی کرده بودند، رد کرد و آن را «اتهامی نادرست» خواند. دفتر نتانیاهو نیز به درخواست برای اظهارنظر در این باره پاسخی نداد.
یک مقام نظامی اسرائیل از اظهارنظر درباره احتمال اجرای عملیاتهای موساد خودداری کرد. این مقام در پاسخ به پرسشی درباره مخالفت زامیر با حمله به ایران در روزهای نزدیک به انتخابات گفت که ارتش اسرائیل بهطور کلی صرفا بر اساس ملاحظات نظامی، نه سیاسی، عمل میکند.
او گفت: «مسئولیت رئیس ستاد کل این است که اطمینان حاصل کند مقامات سیاسی پیامدهای هر اقدام را درک میکنند؛ چه تصمیم به حمله گرفته شود و چه به عدم حمله. نخستوزیر نیز دیدگاه ارتش و پیامدهای تصمیمها را در نظر میگیرد.»
سابقه نتانیاهو در دور زدن مقامات ارشد مخالف
نیمرود نویک، یکی دیگر از مقامهای پیشین دولت اسرائیل، گفت نتانیاهو سابقه دارد که در صورت مخالفت مقامهای ارشد با خواستههایش، آنها را دور بزند.
در سال ۲۰۲۴، یک کمیسیون تحقیق دولتی در اسرائیل به این نتیجه رسید که نتانیاهو با مجاز دانستن فروش زیردریاییها و شناورهای نظامی آلمان به مصر، بدون اطلاع مقامهای ارشد از جمله رئیس ستاد کل ارتش و وزیر دفاع، امنیت ملی را به خطر انداخته است؛ مقامهایی که با این تصمیم مخالفت کرده بودند.
پس از آنکه منتقدان نتانیاهو را به داشتن منافع مالی شخصی در این معامله متهم کردند، او در مصاحبهای با شبکه کانال ۱۲ گفت که دیگران را در جریان تصمیم خود قرار نداده، زیرا بهعنوان نخستوزیر به اسرار حساس دولتی دسترسی داشته که حتی نمیتوانسته آنها را با وزیران کابینه در میان بگذارد.
نویک گفت: «ماجرای کنونی، در صورت تأیید، نشان میدهد که این اتفاق یک مورد استثنایی نبوده، بلکه بخشی از یک الگو است.» او افزود: «بهجز نتانیاهو، من هیچ نمونه دیگری سراغ ندارم که نخستوزیری بدون اطلاع ارتش اسرائیل، پیگیر اجرای یک عملیات امنیتی شود.»
دولت موقت اسرائیل اساسا چه اختیاراتی برای جنگ دارد؟
از نظر رسمی، اختیارات دولت موقت اسرائیل با اختیارات یک دولت عادی تفاوتی ندارد. ماده ۳۰ قانون اساسی این کشور تصریح میکند که دولت موقت تا زمان تشکیل دولت جدید، همان وظایف و اختیارات دولت پیشین را بر عهده خواهد داشت.
با این حال، دیوان عالی اسرائیل پیشتر حکم داده است که دولت مستعفی باید از اتخاذ تصمیمهای سیاسیِ برگشتناپذیر خودداری کند، مگر آنکه شرایط اضطراری باشد. این اصل به «وظیفه خویشتنداری» معروف است.
اور اشر، پژوهشگر مؤسسه تحقیقاتی «تَخلیت» در تلآویو، به خبرگزاری رویترز گفت که مسائل امنیتی عموماً «روشنترین استثنا» بر اصل خویشتنداری دولت موقت به شمار میروند.
او گفت: «دیوان عالی اسرائیل در گذشته معمولا از مداخله در تصمیمهای مربوط به آغاز جنگ خودداری کرده است. نظارت پارلمان نیز در هفتههای پس از تشکیل کنست جدید و پیش از شکلگیری کمیسیونهای آن، به حداقل میرسد.»
او افزود: «یک نخستوزیر موقت از نظر قانونی میتواند اسرائیل را وارد جنگ کند، از جمله جنگ با ایران.»
آیا دولتهای موقت اسرائیل پیش از این نیز عملیات نظامی آغاز کردهاند؟
بله. دولتهای موقت اسرائیل پیش از این نیز عملیات نظامی آغاز کردهاند. در یکی از این موارد، خود نتانیاهو ریاست دولت موقت را بر عهده داشت.
در ماه مه ۲۰۲۱، چند هفته پس از آنکه حزب نتانیاهو در انتخابات پارلمانی کرسیهایی را از دست داد و همزمان مذاکرات برای تشکیل دولت جدید ادامه داشت، او جنگی ۱۱ روزه را در غزه آغاز کرد. در جریان این جنگ دستکم ۲۶۰ نفر در نوار غزه کشته شدند. ۱۳ نفر نیز در اسرائیل جان باختند.
این درگیری تلاشها برای کنار گذاشتن نتانیاهو از قدرت را بهطور موقت متوقف کرد، اما ماه بعد دولت جدیدی به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید تشکیل شد و به ۱۲ سال نخستوزیری نتانیاهو پایان داد.
ایهود اولمرت و یائیر لاپید، دو نخستوزیر پیشین اسرائیل، نیز در دوران تصدی دولت موقت دستور عملیات نظامی در غزه را صادر کرده بودند. جنگ سال ۲۰۰۸ که به دستور اولمرت آغاز شد، بهمراتب مرگبارتر از موارد دیگر بود و حدود یکهزار و ۴۰۰ فلسطینی در جریان آن کشته شدند.
اسرائیل زیو، رئیس پیشین اداره عملیات ارتش اسرائیل، گفت: «نتانیاهو تلاش میکند الگوی غزه را تکرار کند؛ یعنی حملات تازهای در فاصله شش ماه یا یک سال انجام شود و تصور کند که حکومت ایران سرانجام سقوط خواهد کرد. این رویکرد کاملا از هرگونه راهبرد نظامی جداست. حملهای دیگر بر تحقیر ایران خواهد افزود و هرچه میزان این تحقیر بیشتر شود، احتمال رسیدن به توافق کمتر خواهد شد.»
باید توجه داشت که ائتلاف آیزنکوت ۴۸ کرسی به دست آورده است؛ رقمی کمتر از ۶۱ کرسی مورد نیاز برای در اختیار گرفتن اکثریت پارلمان، با این حال، در اسرائیل سابقه تشکیل چنین دولتهایی وجود دارد و رهبران سیاسی این کشور اغلب در زمان بحران برای نمایش وحدت ملی با یکدیگر ائتلاف میکنند.