شهر ناکازاکی روز یکشنبه هشتاد و یکمین سالگرد بمباران اتمی آمریکا را برگزار کرد؛ شهردار این شهر سلاح هستهای را «شر مطلق» خواند، سیاست بازدارندگی را محکوم کرد و از دولت ژاپن خواست به سه اصل غیرهستهای پس از جنگ پایبند بماند.
در حالی که ژاپن سالگرد بمبارانهای هستهای ۱۹۴۵ را گرامی میدارد، رهبران این کشور با فشار برای بازکردن دوباره بحث درباره سلاحهای هستهای، رویکرد دیرینه صلحطلبانه کشور را به چالش میکشند.
آگهی
آگهی
قانون اساسی ژاپن استفاده تهاجمی از نیروی نظامی را نفی میکند و دولتهای پیدرپی نیز دههها به تعهدی پایبند ماندهاند که بر اساس آن ژاپن نه سلاح هستهای در اختیار دارد، نه آنها را تولید میکند و نه اجازه ورودشان به خاک کشور را میدهد.
این تعهد اکنون زیر فشار است زیرا همسایگان شرق آسیا بهویژه چین تواناییهای نظامی خود را افزایش میدهند و همزمان تردیدها درباره اتکاپذیری بزرگترین حامی امنیتی توکیو یعنی ایالات متحده باقی است.
نخستوزیر ژاپن سانائه تاکایچی حاضر نشده روشن کند آیا قصد دارد به موضع معروف به «سه اصل غیرهستهای» پایبند بماند یا نه و وزیر دفاع، شینجیرو کویزومی، ماه گذشته خواستار «بحث بدون هیچ تابویی» درباره این موضوع شد.
در ماه دسامبر، یک مقام ارشد دولت که نامش فاش نشده بود در نشستی غیررسمی با رسانههای داخلی گفته بود ژاپن باید سلاح هستهای در اختیار داشته باشد.
این اظهار نظر بهطور گسترده در رسانههای بزرگ ژاپن از جمله شبکه سراسری اناچکی و روزنامه آساهی شیمبون بازتاب یافت و موجی از انتقاد عمومی برانگیخت.
ساتوشی تاناکا، فعال ۸۲ ساله و از بازماندگان حمله ۱۹۴۵ به هیروشیما، با اشاره به تعهد ضد هستهای ژاپن میگوید: «اگر با دیدی بدبینانه نگاه کنم، نمیتوانم جلوی این فکر را بگیرم که شاید او واقعا میخواهد این موضع را تغییر دهد.»
این کشور روز پنجشنبه هشتاد و یکمین سالگرد بمباران هیروشیما را گرامی داشت و قرار است روز یکشنبه نیز حمله به ناگاساکی را یاد کند.
حمله ماه اوت ۱۹۴۵ ایالات متحده بیش از ۲۱۰ هزار نفر را کشت که بسیاری از آنها بر اثر پیامدهای قرارگرفتن در معرض تشعشعات جان باختند.
این حمله تنها مورد استفاده جنگی سلاح هستهای تا امروز است و یکی از آخرین رخدادهای بزرگ جنگ جهانی دوم به شمار میآید.
«نظامیگری جدید»
دولت تاکایچی امسال در برابر گسترش جاهطلبیهای نظامی چین در حال انجام بازنگری گسترده در راهبرد دفاعی ملی است.
نخستوزیر پیشتر ممنوعیت خودخواسته ژاپن بر صادرات سلاح را لغو کرده و هزینههای دفاعی را افزایش داده است و همزمان برای اصلاح قانون اساسی فشار میآورد.
این سیاستها با انتقاد چین روبهرو شده است؛ کشوری که ژاپن را به «نظامیگری جدید» و تاکایچی را به تسلیم شدن در برابر خواستههای راست افراطی متهم میکند.
این اقدامات همچنین بازماندگان بمبارانهای ۱۹۴۵ را نگران کرده است؛ کسانی که سالها در شکلدادن به فرهنگ سیاسی صلحطلبانه ژاپن پس از جنگ نقش داشتهاند.
تاناکا، از بازماندگان هیروشیما، از اینکه رهبران سیاسی کنونی مانند تاکایچی بر توان نظامی تمرکز میکنند و دیپلماسی را کنار میگذارند ابراز ناخرسندی کرد.
او گفت: «این همه درباره امنیت ملی صحبت میشود. پس ایجاد صلح از راه دیپلماسی چه میشود؟»
با وجود آنکه تلاشهایشان در سال ۲۰۲۴ جایزه نوبل صلح را برایشان بههمراه آورد، اعضای این انجمن ملی که رو به سالخوردگی میروند در این فکرند که آیا باید به فعالیت خود ادامه دهند یا نه.
بر اساس آمار ماه مارس، ژاپن کمی بیش از ۹۱ هزار نفر را بهعنوان بازمانده بمبارانهای هیروشیما و ناگاساکی به رسمیت شناخته است؛ رقمی که نسبت به بیش از ۱۶۴ هزار نفر یک دهه پیش کاهش یافته است. میانگین سن آنها ۸۶.۷ سال است.
«فقط نگرانم میکند»
اکنون تمرکز بحثها بهطور جدی بر آینده اصول غیرهستهای معطوف شده است؛ اصولی که به سال ۱۹۶۷ بازمیگردد.
حامیان تاکایچی معتقدند بند سوم این اصول باید تغییر کند تا ایالات متحده بتواند سلاحهای هستهای را به ژاپن وارد کند و بازدارندگی منطقهای تضمین شود.
هیروفومی یوشیمورا، رهبر حزب نوآوری ژاپن و شریک ائتلافی دولت تاکایچی، گفت این اصل در چارچوب پیمان امنیتی آمریکا و ژاپن شایسته بحث است.
یوشیمورا در سالگرد بمباران هیروشیما به خبرنگاران گفت: «البته باید برای ساختن جهانی عاری از سلاح هستهای تلاش کنیم.»
او افزود: «اما وقتی در چارچوب اتحادمان با ایالات متحده به چگونگی تضمین کارایی بازدارندگی هستهای گسترده فکر میکنیم، به نظر من باید... همچنان به اصل «نه در اختیار داشتن و نه تولید» سلاح هستهای پایبند بمانیم.»
او درباره بند «عدم اجازه ورود» گفت: «به گمانم در این بخش جا برای بحث وجود دارد.»
منتقدان میگویند رویکرد تهاجمی تاکایچی در حوزه دفاع خطر را برای ژاپن افزایش میدهد.
تاکایچی پس از حضور در مراسم سالانه هیروشیما در روز پنجشنبه، در نشستی تلویزیونی با بازماندگان شرکت کرد.
وقتی با پرسشهای مستقیم روبهرو شد، تاکایچی حاضر نشد روشن کند آیا قصد دارد مسیر هستهای کشور را تغییر دهد یا نه.
او در پاسخ به پرسش مستقیم تاناکا گفت: «کشور ما در حال حاضر به «سه اصل غیرهستهای» پایبند است» بیآنکه درباره گامهای بعدی خود توضیحی بدهد.
تاناکا روز جمعه گفت: «این فقط وضعیت فعلی را توضیح میدهد و هیچ چیز درباره آینده نمیگوید. فقط بیشتر نگرانم میکند؛ نگران هستم.»