چنگیزخان که بعدها اروپاییان او را «تازیانه خدا» نامیدند، با فتوحات گستردهاش امپراتوری مغول را به بزرگترین امپراتوری پیوسته تاریخ تبدیل کرد. او افزون بر نبوغ نظامی، سیاستمداری کاردان و رهبری فرهمند بود. نگاهی به زندگی و فتوحات او بیندازیم.
چنگیزخان با نام اصلی تِموچین در قرن دوازدهم میلادی به دنیا آمد. در آن دوران، مغولستان از طایفهها و قبایل گوناگونی تشکیل شده بود که درگیریها و جنگهای داخلی فراوانی میان آنها جریان داشت.
آگهی
آگهی
هنگامی که هنوز کودکی بیش نبود، قرار شده بود در آینده با دختر یکی از رؤسای قبایل همسایه ازدواج کند. چنگیزخان پس از کشته شدن پدرش به دست تاتارها، رهبری خاندان بورجیگین را بر عهده گرفت، اما به دلیل سن کم، از سوی اطرافیانش پذیرفته نشد و مجبور شد همراه خانوادهاش به استپهای آسیای مرکزی بگریزد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
در سالهای بعد، چنگیزخان تلاش کرد قبایلی را که پیشتر او را ترک کرده بودند، متحد کند. او خیلی زود رهبری چندین قبیله را به دست گرفت.
امپراتوری مغول
چنگیزخان با ادامه فتوحات و استفاده از دیپلماسی، توانست ارتشی قدرتمند تشکیل دهد. سپس تلاش خود را برای متحد کردن مغولستان آغاز کرد. این سرزمین که عمدتا از اقوام کوچنشین تشکیل شده بود، همچنین تحت سلطه فرمانروایان خارجی، مانند امپراتوران چینی از دودمان «جین» قرار داشت.
حدود سال ۱۱۹۵ میلادی، او در یک گردهمایی عمومی لقب چنگیزخان را دریافت کرد. این عنوان را میتوان «فرمانروای جهانی» یا «فرمانروای دریاها» ترجمه کرد. با این حال، این واژه بیشتر یک لقب بود تا نام واقعی.
در سال ۱۲۰۶ میلادی، او موفق شد مغولستان را کاملا متحد کند و امپراتوری مغول متولد شد.
در آغاز قرن سیزدهم، چنگیزخان ساختار ارتش مغول را بازسازی کرد. واحدهای نظامی سپاه او بر اساس تقسیمات دهتایی سازماندهی شدند. این تصمیم راهبردی باعث شد نیروهای حمله و دفاع بهتر تقسیم و مدیریت شوند.
در همین دوره، چنگیزخان «یاسا» را تدوین کرد؛ مجموعهای از قوانین که علاوه بر جنبه حقوقی، یک نظام اخلاقی و سیاسی نیز به شمار میرفت. این اقدام جایگاه او را بهعنوان یک سیاستمدار تثبیت کرد.
چنگیزخان بین سالهای ۱۲۰۳ تا ۱۲۲۷، لشکرکشیهای نظامی متعددی انجام داد؛ از جمله حمله به شمال چین، سغد که منطقهای در ازبکستان امروزی است، و همچنین ایران.
او در سال ۱۲۱۹ میلادی پس از درگیری با خوارزمشاهیان به ایران و سرزمینهای وابسته به آن حمله کرد. سپاه مغول شهرهایی مانند بخارا، سمرقند، مرو و نیشابور را تصرف کرد و دولت خوارزمشاهی را نابود ساخت.
ادامه سلطه مغولان بر ایران بعدها با تشکیل ایلخانان توسط هلاکوخان تثبیت شد.
در سال ۱۲۰۶، امپراتوری مغول حدود ۴ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت. در زمان مرگ چنگیزخان در سال ۱۲۲۷، این قلمرو به حدود ۱۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع رسیده بود.
مرگ چنگیزخان
در کتاب مارکو پولو گفته شده است که چنگیزخان بر اثر اصابت تیر به زانو کشته شد. با این حال، بسیاری از تاریخنگاران احتمال سقوط از اسب را دلیل محتملتری میدانند. محل دفن و آرامگاه او همچنان ناشناخته باقی مانده است.
جانشینان چنگیزخان فتوحات او را ادامه دادند. ارتش مغول لشکرکشیهایی تا اروپای شرقی و خاورمیانه انجام داد و همچنین سلطه خود را در برابر امپراتوری چین تثبیت کرد.
امپراتوری مغول در اوج اقتدار خود در حدود سال ۱۲۷۹ میلادی، بیش از ۳۳ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت و به بزرگترین امپراتوری پیوسته تاریخ بدل شد.
سرنوشت بزرگترین امپراتوری جهان
پس از مرگ چنگیزخان، امپراتوری مغول بهتدریج به دلیل اختلافات داخلی و جنگهای جانشینی تقسیم شد.
در ایران، مغولها در قالب حکومت ایلخانان حدود یک قرن فرمانروایی کردند، اما این حکومت نیز در سال ۱۳۳۵ میلادی بر اثر ضعف داخلی و بحران جانشینی فروپاشید.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در دیگر مناطق نیز خاننشینهای مغول یکی پس از دیگری ضعیف شدند؛ سقوط دودمان یوآن در چین در سال ۱۳۶۸ میلادی و فروپاشی سایر بخشها در قرن پانزدهم، پایان قدرت سیاسی امپراتوری مغول را رقم زد.
امپراتوری یکپارچه مغول حدود نیم قرن تا شصت سال دوام آورد، اما میراث و حکومتهای مغولی نزدیک به دو قرن و گاهی بیشتر ادامه پیدا کردند.