تورم ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ به سطحی بیسابقه از زمان جنگ جهانی دوم رسید. تورم خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات از ۱۱۳ درصد گذشت و ارزش ریال نیز به شدت سقوط کرده است. دولت این بحران را ناشی از شرایط جنگی میداند، اما کارشناسان نسبت به فوران ناآرامیهای اجتماعی تا پایان تابستان هشدار میدهند.
گزارشهای رسمی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران از وضعیت اقتصادی در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، از ثبت رکوردهای نگرانکنندهای خبر میدهد که در دهههای اخیر بیسابقه بوده است.
آگهی
آگهی
این جهش تورمی، بازتابدهنده فشارهای اقتصادی شدیدی است که مردم ایران در سایه تنشهای نظامی با اسرائیل و ایالات متحده و همچنین پیامدهای ناشی از آن تجربه میکنند؛ وضعیتی که یادآور شرایط دشوار اقتصادی دوران جنگ جهانی دوم است.
رکوردشکنی تاریخی تورم
بر اساس دادههای بانک مرکزی، شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی در مقایسه با ماه آوریل، رشدی ۸.۵ درصدی داشته؛ عددی که مرکز آمار آن را حتی بالاتر و معادل ۸.۸ درصد محاسبه کرده است. در حوزه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات، تورم نقطهبهنقطه در مناطق شهری طبق گزارش بانک مرکزی ۱۱۳.۸ درصد و طبق گزارش مرکز آمار ۱۲۹.۳ درصد ثبت شده است؛ نرخی مرکز آمار برای مناطق روستایی ۱۳۵.۱ درصد اعلام کرده است.
منظور از تورم نقطه به نقطه، درصد تغییر عدد شاخص قیمت نسبت به ماه مشابه سال قبل است. مطابق گزارش روز دوشنبه مرکز آمار ایران، در ماه گذشته تورم نقطه به نقطه خانوارهای کشور، ۸۳.۹ درصد بوده است؛ یعنی خانوارهای کشور به طور میانگین، ۸۳.۹ درصد بیشتر از ماه مشابه سال پیش، برای خرید یک «سبد یکسانی از کالاها و خدمات» هزینه کردهاند.
موسسه مطالعات اقتصادی «بامداد» نیز با تایید این ارقام، وضعیت کنونی را از زمان بحرانهای غذایی و قحطیهای دوران جنگ جهانی دوم بیسابقه خوانده است.
عوامل ریشهای بحران
وضعیت کنونی حاصل تلاقی عوامل داخلی و خارجی است. علاوه بر چالشهای مزمن مدیریت اقتصادی و فساد اداری، حملات هوایی اخیر خسارات گستردهای به زیرساختهای تجاری و صنایع نفتی ایران وارد کرده است.
در همین حال، محاصره دریایی ایالات متحده با هدف مسدود کردن صادرات نفت خام که منبع اصلی درآمدهای ارزی ایران است، فشار بر اقتصاد را دوچندان کرده است.
این بحرانها موجب سقوط شدید ارزش ریال شده است، بهطوری که نرخ برابری آن که در سال ۲۰۱۵ حدود ۳۲ هزار ریال در برابر هر دلار بود، اکنون به بیش از ۱.۷ میلیون ریال در برابر هر دلار رسیده است.
هشدار نسبت به ناآرامیهای اجتماعی
کارشناسان اقتصادی نسبت به پیامدهای اجتماعی این وضعیت هشدار میدهند. همچنین تحلیلگران سیاسی احتمال میدهند در صورت عدم حصول توافق صلح با دولت ایالات متحده، ناآرامیهای اجتماعی تا پایان تابستان تکرار شود.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در ماه مه ضمن پذیرش دشواریهای معیشتی هشدار داد: «ما در حال جنگ هستیم و باید این سختیها را بپذیریم؛ قطعا با قیمتهای بالاتری مواجه خواهیم شد.»
این در حالی است که با وجود تلاشهای حکومت برای تقویت روحیه عمومی در سایه تنشهای نظامی، نگرانی از تکرار اعتراضاتی مشابه ناآرامیهای ابتدای سال جاری همچنان پابرجاست.