تصمیم غیرمنتظره آنتونیو کوستا برای گشودن کانال دیپلماتیک با روسیه بر نشست روز پنجشنبه مسلط شد، چون چند رهبر نگران بودند که پیش از این تماس با آنها مشورت نشده بود.
آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، از تصمیم غافلگیرکننده خود برای گشودن یک کانال دیپلماتیک با کرملین دفاع کرده است؛ اقدامی برای سنجش این که آیا شرایط لازم برای آغاز مذاکرات صلح وجود دارد یا نه؛ احتمالی که تیم او به این نتیجه رسیده فعلا قابل تحقق نیست.
آگهی
آگهی
این موضوع به محور اصلی نشست پنجشنبه رهبران اتحادیه اروپا در بروکسل تبدیل شد.
با این حال توضیح روشنی ارائه نشد که چرا کوستا، که حفظ انسجام ۲۷ کشور عضو را به محور اصلی دوران ریاست خود تبدیل کرده، به این نتیجه رسیده که اکنون زمان مناسبی برای برقراری تماس با مسکو است. اوایل همین هفته معلوم شد که رئیس دفتر او، پدرو لورتیه، چندین تماس تلفنی با یکی از نزدیکترین دستیاران ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه داشته است.
بر این باورند، هرچند دفتر او این موضوع را تایید نکرده، که این مقام یوری اوشاکوف بوده است.
یک مقام اتحادیه اروپا گفت: «رئیس توضیح داده که از دفتر خود خواسته یک کانال دیپلماتیک با روسیه باز کند. هدف این بود که وقتی لحظه مناسب فرا رسید، اتحادیه برای دفاع از منافع خود آماده باشد. آنچه دربارهاش صحبت میکنیم تماسهای کوتاه است، بدون ورود به مسائل ماهوی و بدون هیچ مذاکرهای، صرفا دیپلماتهایی که کار دیپلماتیک خود را انجام میدهند.»
این مقام افزود: «مهمترین نکته این است که اروپاییها درباره نحوه تعامل با روسیه و موضع اتحادیه اروپا هماهنگ بمانند» و تاکید کرد که هماهنگ کردن ۲۷ کشور بر عهده رئیس شورای اروپاست.
به گفته این مقام، «تعدادی از رهبران» گفتهاند کوستا «نماینده طبیعی» منافع این بلوک خواهد بود و این طور به نظر میرسد که از احتمال تعیین او به عنوان نماینده ویژه برای گفتوگوهای مستقیم با روسیه حمایت میکنند.
در هفتههای گذشته از نام کوستا برای سمتی که کمخطر نیست یاد شده است.
رهبران بلژیک، اسلوونی و اتریش از جمله کسانی بودند که پنجشنبه از تصمیم کوستا استقبال کردند. اسلوواکی و بلغارستان هم حامی این رویکرد تلقی میشوند.
یانشا نخستوزیر اسلوونی گفت: «هر اقدامی که بتواند به توقف خصومتها و آغاز مذاکرات منجر شود باید مورد استقبال قرار گیرد.»
با این حال چند کشور عضو مخالفت خود را اعلام کردند.
به گفته چند دیپلمات که با یورونیوز صحبت کردند، لهستان، کشورهای بالتیک و کشورهای شمال اروپا از جمله معترضان بودند. عامل این شکاف آن است که همه کشورهای عضو معتقد نیستند اکنون زمان مناسبی برای هرگونه تعامل با روسیه است، در حالی که برخی دیگر پیشنهاد میکنند این ماموریت در قالب گروه ای ۳، یعنی آلمان، فرانسه و بریتانیا، انجام شود. گروه ای ۳ در حال بررسی راههایی برای گشودن کانال مستقل خود با کرملین است.
کوستا پیش از آن که به این نتیجه برسد که میتوان کانالی با روسها باز کرد، مشورت گستردهای با پایتختهای اروپایی انجام نداده است. اطرافیان او تاکید دارند این سیاستمدار پرتغالی به تشویق اوکراین دست به این کار زده، کشوری که از اروپاییها خواسته نقش بزرگتری در روند صلح، از جمله از طریق گفتوگو با روسیه، بر عهده بگیرند.
ولودیمیر زلنسکی رئیسجمهور اوکراین ماه گذشته پس از گفتوگو با کوستا گفت: «برای اروپا مهم است که در این روند صدای قوی و حضور پررنگی داشته باشد و ارزش دارد مشخص شود چه کسی مشخصا نماینده اروپا خواهد بود.»
در جمعبندی نشست روز پنجشنبه که به تایید ۲۷ رهبر رسید، برای نخستین بار تاکید شد اتحادیه اروپا آماده است نقش فعالتری در مذاکرات ایفا کند.
با این حال ارتباط دیپلماتیک چند روز پیش از آن که این جمعبندیها (منبع به زبان انگلیسی) نهایی شود انجام گرفت و این پرسش را مطرح کرد که آیا کوستا اختیار رسمی داشته یا صرفا با حمایت تعدادی از کشورهای عضو دست به این اقدام زده است. یورونیوز با چندین مقام در کشورهای مختلف عضو گفتوگو کرد که گفتند با آنها مشورتی نشده و موضوع را از طریق گزارشهای رسانهای متوجه شدهاند. با این حال یکی از این دیپلماتها گفت تلاشهای رئیس شورا را میستود.
این ماجرا شکافهای عمیقمیان کشورهای عضو در قبال روسیه را پررنگ میکند.
راب یتن نخستوزیر هلند گفت: «اوکراین و اروپا همواره به روشنی گفتهاند که در نهایت برای رسیدن به یک توافق صلح پایدار به مذاکرات نیاز خواهد بود.»
او افزود: «اما تا زمانی که روسها برای این کار آمادگی نشان ندهند، باید به اوکراین کمک کنیم دست بالا را در میدان نبرد پیدا کند.»