بسیاری از انسانها همواره با این پرسش مواجهاند که در آستانه مرگ چه احساسی به سراغ فرد میآید؟ اگرچه علم هنوز پاسخی برای آنچه پس از مرگ رخ میدهد نیافته است، اما پزشکان اکنون تصویر بسیار دقیقتری از فرآیندهای بیولوژیکی جسم در لحظات منتهی به پایان زندگی در دست دارند.
دکتر کترین منیکس، پزشک و کارشناس مراقبتهای تسکینی، در گزارشی علمی گامهای پایانی این سفر بیولوژیک را تشریح کرده است.
آگهی
آگهی
به گفته دکتر منیکس، مرگ نیز درست مانند فرآیند تولد، یک مکانیسم کاملا طبیعی بدن است که مراحل مشخص، قابل پیشبینی و تدریجی دارد.
سرعت طی شدن این مراحل در افراد مختلف متفاوت است و گاهی مداخلات پزشکی تنها برای تضمین آرامش و کاهش دردهای بیمار در این مسیر به کار گرفته میشوند.
کاهش سطح انرژی و تغییر در الگوی خواب
بر اساس این گزارش، با نزدیک شدن به لحظات پایانی، نخستین نشانهها با کاهش شدید اشتها ظاهر میشوند. بیشتر افراد در این مرحله تمایلی به خوردن و آشامیدن ندارند، چرا که بدن دیگر نیازی به جذب انرژی از طریق غذا احساس نمیکند.
در این وضعیت، ممکن است تنها چشاندن مقدار بسیار کمی از طعمهای مورد علاقه بیمار برای او خوشایند باشد.
همزمان، افت شدید سطح انرژی آغاز میشود؛ حسی شبیه به خستگی مفرط ناشی از آنفولانزای شدید یا دوران نقاهت پس از یک جراحی بزرگ که فرد توان برخاستن از تخت را ندارد.
تفاوت عمده در این است که برخلاف شرایط عادی که خواب باعث بازسازی انرژی بدن میشود، در آستانه مرگ، خوابیدن دیگر کارکرد بازیابی انرژی را از دست میدهد و بدن به مرور زمان رو به خاموشی میرود.
به تدریج، ساعات بیداری فرد کاهش مییابد و آنچه در ظاهر یک خواب عمیق به نظر میرسد، در واقع فرو رفتنهای متوالی و طولانیمدت در وضعیت «کاهش سطح هوشیاری» است.
با این حال، شواهد نشان میدهد افرادی که در این مرحله برای لحظاتی هوشیار میشوند، ترومای خاصی را گزارش نکردهاند و آن را صرفا یک خواب آرام توصیف میکنند.
در این مرحله، تیم پزشکی روشهای دارویی را از حالت بلعیدنی به برچسبهای پوستی، پمپهای تزریق سرنگی یا شیاف تغییر میدهد تا بیمار نیازی به هوشیاری برای بلعیدن نداشته باشد. در واقع این بیهوشی ناشی از مصرف داروها نیست، بلکه بخشی از روند طبیعی خاموشی بدن است.
در لحظات پایانی داخل بدن چه میگذرد؟
با پیشرفت این فرآیند، ضربان قلب ضعیفتر شده و فشار خون به شدت افت میکند. این کاهش فشار سبب سرد شدن پوست و تیره یا کبود شدن ناخنها میشود.
اندامهای داخلی نیز به دلیل کاهش خونرسانی، یکی پس از دیگری کارایی خود را از دست میدهند. در این میان، ممکن است دورههای کوتاهی از بیقراری، گیجی یا فرو رفتن عمیقتر در کما مشاهده شود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
اگرچه بررسی دقیق تجربه ذهنی افراد در حال مرگ غیرممکن است، اما تحقیقات اخیر نشان دادهاند که مغز در وضعیت نیمههوشیار و حتی در آستانه مرگ، همچنان به صداهای محیطی واکنش نشان میدهد؛ هرچند هنوز مشخص نیست که آیا بیمار معنای دقیق کلمات یا موسیقی را درک میکند یا خیر.
همچنین با ایستادن قلب، موجی از امواج گامای مغزی (که با وضعیت هوشیاری مرتبط است) فوران میکند که محققان احتمال میدهند پدیده دیدن «تونل نور» ناشی از همین جهش ناگهانی فعالیت مغز باشد.
مکانیسم خودکار تنفس و لحظه نهایی
در غیاب هوشیاری، سیستم تنفسی به طور کامل تحت کنترل مرکز خودکار در ساقه مغز قرار میگیرد. به دلیل عدم کنترل روی عضلات گلو، تنفس بیمار ممکن است سنگین، صدادار یا همراه با ترشحات به نظر برسد، اما پزشکان تاکید میکنند که این حالت معمولا با درد یا زجر تنفسی برای خود بیمار همراه نیست.
در نهایت، الگوی تنفس در چرخههای متناوب از عمیق به سطحی و از سریع به کند تغییر میکند.
پس از دورههایی از ایست کوتاهمدت تنفسی (آپنه)، تنفس به طور کامل قطع شده و چند دقیقه بعد، قلب به دلیل اتمام ذخیره اکسیژن، برای همیشه از تپش میایستد.
کارشناسان معتقدند شناخت این الگوهای طبیعی به همراهان بیمار کمک میکند تا با ترس کمتری این فرآیند را مدیریت کرده و در صورت نیاز، با حفظ آرامش از کمکهای پزشکی بهرهمند شوند.