با پیر شدن جمعیت اسپانیا و رکورد بالای امید به زندگی، پزشکان و تحقیقات تازه میکوشند طب پیشگیرانه و طول عمر سالم را گسترش دهند و از کلاهبرداری دور نگه دارند تا سالهای پایانی عمر هم با سلامت سپری شود.
پدیده پیری جمعیت یکی از بزرگترین چالشهای جمعیتی و سلامت دوران ماست. اسپانیا در صف مقدم طول عمر در جهان قرار دارد و امید به زندگی متوسط در این کشور به ۸۴ سال رسیده است. اما پشت این عدد آماری واقعیتی بسیار پیچیدهتر پنهان است: از ۶۵ سالگی به بعد تقریبا نیمی از عمر شهروندان زیر سایه بیماری، ناتوانی یا از دست دادن استقلال عملکردی میگذرد. عمر طولانیتر شده، اما در سالهای پایانی کیفیت زندگی هنوز فاصله زیادی با حد مطلوب دارد.
آگهی
آگهی
در برابر این تناقض پزشکی، نوآوری و فناوری به عنوان متحدان اصلی برای تغییر شیوه پیر شدن ما مطرح شدهاند. در چارچوب Ibiza Tech Forum با کریستینا اسپا، داروسازی با دو دهه تجربه در صنعت و بنیانگذار شرکت C+Longevity، یک اکوسیستم پیشگام در حوزه طول عمر سالم، گفتگو کردیم. هدف او روشن و در عین حال بلندپروازانه است: ایجاد پلی پایدار میان نوترین فناوریها و عمل بالینی در دنیای واقعی.
خطر «بیوهکینگ» افراطی و ضرورت پشتوانه علمی
با گسترش انتشار محتوا در شبکههای اجتماعی، مفهوم طول عمر با انبوهی از «نویز» اطلاعاتی روبهرو شده است. درمانهای مشکوک و جریانهای افراطی «بیوهکینگ»، یعنی رویکردی که میکوشد با ترکیب علم، فناوری، تغذیه و عادات سالم، عملکرد جسمی و ذهنی و طول عمر انسان را به حداکثر برساند، هر روزه منتشر میشود و سطحی از گمراهی ایجاد میکند که میتواند برای سلامت بسیار زیانبار باشد.
در برابر این وضعیت، کریستینا اسپا معتقد است که باید علم را در مرکز قرار داد. این کارشناس میگوید: «هدف ما این است که متخصصان سلامت، از جمله پزشکان، پرستاران، روانشناسان و متخصصان تغذیه، به مردم کمک کنند تا تمام فناوریهای مرتبط با علم طول عمر وارد عمل بالینی شود.» با همین هدف، ابتکار او برای کادر درمان یک فضای امن فراهم میکند که در آن آموزشهای تاییدشده و یک کتابخانه علمی معتبر در دسترس است و این حوزه را از تجربهگرایی غیررسمی شبکههای اجتماعی دور میکند.
یکی از نشانههای روشن تغییر پارادایم علمی، تشکیل گروههای پژوهشی طول عمر در دانشگاههایی مانند والنسیا (منبع به زبان اسپانیایی) است. این دستاورد، پشتوانه دانشگاهی لازم را برای تثبیت این حوزه فراهم میکند و راه را برای آنچه اسپا پیشبینی میکند باز میکند؛ اینکه در نهایت طول عمر سالم به یک تخصص رسمی پزشکی در حوزه سالمندی سالم تبدیل شود.
پزشکان باتجربه؛ علاقهمندترینها به پیشگیری
برخلاف تصوری که شاید از روی پیشداوری شکل گرفته، این پزشکان جوان نیستند که پرچمدار این حوزه جدید شدهاند، بلکه پزشکان باتجربه هستند. این متخصصان که سالها در نظام سلامت عمومی کار کردهاند، از نزدیک هم با نقاط قوت این سیستم آشنا هستند و هم با ضعفهای ساختاری آن؛ ضعفهایی که از جمله با کمبود وقت برای انجام پزشکی واقعا پیشگیرانه و شخصیسازی شده که بتواند مستقیما بر سبک زندگی بیمار تاثیر بگذارد، مشخص میشود.
همچنین، طول عمر نشان داده است که حوزهای به شدت میانرشتهای است. آنچه در آغاز به نظر میرسید تنها به پزشکی زیبایی یا پوست محدود میشود، اکنون توجه متخصصان ایمنیشناسی، غدد، زنان و حتی کودکان را نیز به خود جلب کرده است، زیرا به گفته این داروساز، طول عمر از همان بدو تولد شکل میگیرد.
تجهیزات پوشیدنی و دادهها؛ از سیل اطلاعات تا تفسیر متخصصانه
ما در عصر دادهها زندگی میکنیم. ساعتهای هوشمند و دیگر دستگاههای پوشیدنی بهطور مداوم ضربان قلب، کیفیت خواب یا چرخههای هورمونی ما را پایش میکنند. با این حال، داشتن چنین فناوریهایی به خودی خود تضمینکننده سلامت بهتر نیست؛ حتی اگر کاربر توانایی تحلیل این حجم از اطلاعات را نداشته باشد، میتواند استرس مزمن و معکوس ایجاد کند.
اسپا تاکید میکند که ارزش واقعی در تفسیر فردمحور این شاخصها نهفته است. یک متخصص سلامت دادهها را بر اساس میانگینهای کلی تحلیل نمیکند، بلکه آنها را در بستر یگانه هر بیمار، از جمله محیط زندگی، فشار کاری و شرایط شخصی او میسنجد. او تاکید میکند: «این مسئولیت نباید بر دوش شهروندی بیفتد که پزشکی نخوانده است. همانطور که جستجوی علائم در گوگل اشتباه است، درباره دادههای سلامت هم همینطور است: به متخصصی نیاز داریم که کنار ما باشد، این دادهها را تنظیم کند و بر اساس آنها عمل کند.»
به سوی مردمی شدن پزشکی پیشگیرانه
در حال حاضر، پزشکی طول عمر به عنوان خدمتی پرهزینه و دشوارالوصول شناخته میشود. نظام سلامت امروز ما برای واکنش طراحی شده است؛ شهروند معمولا تا زمانی که علائم یا بیماری بروز نکند به مرکز درمانی مراجعه نمیکند.
در برابر یک هرم جمعیتی معکوس، این جامعه مدنی است که نقش مهمی در تحت فشار گذاشتن مقامها و سیاستگذاران برای گذار به یک مدل پیشگیرانه در نظام سلامت ایفا خواهد کرد. هر قدر تقاضا بیشتر و متخصصان این حوزه بیشتر آموزش ببینند، هزینهها کاهش مییابد و زمینه برای دسترسی گستردهتر به این درمانها فراهم میشود.
اسپا در پایان با تاکید بر ضرورت آگاهی اجتماعی میگوید، همانطور که برای جمعآوری کمک مالی جهت تحقیق درباره بیماریهایی مانند سرطان یا آلزایمر بسیج میشویم، اکنون نیز ضروری است که منابع بیشتری به پژوهش در زمینه سالمندی سالم سرمایهگذاری شود.
درک عمیق سازوکارهای زیستی پیر شدن، کلید اصلی برای ریشهکن کردن بروز بیماریهای مرتبط با سن و تضمین این است که سالهای پایانی عمر با بهرهمندی از نشاط، انرژی و سرزندگی سپری شود.
میتوانید مصاحبه کامل را ببینید: