مزارع انگور، زمینهای طالبی، باغها و باغهای بادام نشان میدهند که هر فصل برداشتهای متفاوت، سنتهای محلی و تجربههای روستایی را برای گردشگران ازبکستان فراهم میکند.
فصلهای برداشت در طول سال چهره چشمانداز را تغییر میدهند. در دامنههای نزدیک تاشکند انگورها میرسند، در دشتهای استان جیزاک در داغترین هفتههای تابستان مزرعههای طالبی پهن میشود و اقلیم گرم سرخاندریا هم برخی از نخستین برداشتهای میوه در کشور را رقم میزند. برای بسیاری از بازدیدکنندگان، دنبال کردن تقویم کشاورزی راه دیگری برای تجربه زندگی روستایی و آشنایی با مردمی است که با زمین کار میکنند.
آگهی
آگهی
کشاورزی همچنان یکی از مهمترین بخشهای ازبکستان است؛ هم بازار داخلی را تامین میکند و هم میوه و سبزی تازه را به کشورهای همسایه و فراتر از آن صادر میکند. در عین حال، شمار بیشتری از مزرعهها درهای خود را به روی بازدیدکنندگان میگشایند، کشاورزی سنتی را با گردشگری کشاورزی ترکیب میکنند و به مسافران این امکان را میدهند که فصلهای برداشت را از نزدیک تجربه کنند.
تاکستانهای دامنههای پارکنت
در نزدیکی تاشکند، تاکستانها شیبهای ملایم منطقه پارکنت را پوشاندهاند؛ منطقهای که سالهاست با کشت انگور شناخته میشود. این منطقه از رطوبت کوهستان و شرایط مناسب آبوهوایی بهره میبرد و هم انگور خوراکی و هم رقمهایی برای صادرات تولید میکند.
یکی از این تاکستانها، باغ انگور خانوادگی است که در سال ۲۰۰۶ روی زمینی که پیش از آن چراگاه بود، احداث شد. امروز بازدیدکنندگان میتوانند در میان ردیفهای انگور قدم بزنند، درباره پرورش انگور بیاموزند و همزمان با آغاز فصل برداشت در اواسط اوت، چیدن انگور را از نزدیک تماشا کنند.
اسکندر اورمونوف، مالک مزرعه، میگوید مزرعه بهتدریج به سمت تولید ارگانیک حرکت میکند. او میگوید: «میخواهیم تاکستانهای خود را به تاکستانهای ارگانیک تبدیل کنیم. با استفاده از کودهای طبیعی مختلف میخواهیم کشت را ارگانیک کنیم. اگر تاکستانهای ارگانیک ایجاد کنیم، درهای اروپا به رویمان باز خواهد شد.»
برخلاف بسیاری از تاکستانها، این بوتهها تا حد زیادی به رطوبت طبیعی تکیه دارند و نه آبیاری.
اورمونوف توضیح میدهد: «ما انگور را به شکل طبیعی، در زمینهای دیم و بدون آبیاری کشت میکنیم. رطوبت از برف و باران تامین میشود.»
چندین رقم انگور از اواخر تابستان تا اواخر پاییز، یکی پس از دیگری میرسند. انگور تایفی عمدتا صادر میشود، رزامات در بازار داخلی محبوب مانده است و انگور کیشمیش را هم میتوان خشک و به کشمش تبدیل کرد تا ارزش برداشت فراتر از فصل چیدن ادامه پیدا کند.
برداشت تابستانی در جیزاک
چند ساعت که به سوی جنوبغرب برویم، مزارع جیزاک وارد یکی از پرکارترین دورههای سال میشوند. در تابستان، طالبیها و هندوانهها زیر آفتاب سوزان روزهای بلند میرسند و فصل برداشت به یکی از رویدادهای مهم کشاورزی در این منطقه تبدیل میشود.
کاشت محصول از اوایل مارس آغاز میشود و نهالهای جوان تا پیش از رسیدن گرمای تابستان زیر پوشش پلاستیکی محافظت میشوند. از ژوئیه و اوت، برداشت شروع میشود و محصول تازه راهی بازارها و مقاصد صادراتی میشود.
بابامراد میرسالیدینوف، کشاورز، میگوید اقلیم منطقه به طالبیهای محلی طعم ویژهای میدهد.
او میگوید: «برتری اصلی ما این است که نشان تجاری «طالبی Mirzachul Melon» را داریم. این طالبی به خاطر طعم و مزه منحصربهفردش شناخته میشود.»
او میافزاید تولیدکنندگان در حال آزمایش رقمهای جدید هستند و در عین حال، روشهای کارآمدتر کشاورزی را به کار میگیرند.
او میگوید: «میخواهیم به نظام «هر مزرعه، یک محصول» حرکت کنیم تا خریداران بتوانند بهسادگی محصولی را که میجویند پیدا کنند.»
بخش بزرگی از برداشتها به کشورهای همسایه صادر میشود و بخشی دیگر در بازارهای محلی عرضه میشود.
دانش سنتی همچنان به خریداران کمک میکند تا میوه رسیده را درست انتخاب کنند.
علیشر عظیموف، ساکن محلی، میگوید: «ضربالمثلی از نیاکان ما به جا مانده است: «هندوانه سبک و طالبی سنگین را انتخاب کن».»
او همچنین توصیه میکند به ساقه میوه نگاه کنند و توضیح میدهد: «اگر ساقه هنوز تازه باشد، یعنی هندوانه بهتازگی برداشت شده است.»
برداشتهای زودهنگام در سرخاندریا
سپس مسیر به سوی جنوب و استان سرخاندریا ادامه پیدا میکند؛ جایی که گرمای بیشتر هوا باعث میشود میوهها زودتر از بسیاری دیگر از نقاط ازبکستان برسند.
یوسف ملیبویف، کشاورز، باغی ده هکتاری را اداره میکند که در آن سیب، هلو، آلو و انگور در کنار هم پرورش داده میشوند. رقمهای مختلف سیب از ژوئن تا اکتبر میرسند و فصل برداشت را در چند ماه تمدید میکنند.
او میگوید: «بیشترین تقاضا برای سیبهای گالا است و بعد از آن سیبهای فوجی بیشترین مشتری را دارند.»
او اضافه میکند: «به دلیل هوای بسیار گرم در سرخاندریا، سیبهای ما بهطور ویژه شیرین میشوند.»
در این باغها از آبیاری قطرهای در کنار آب کانالها، در صورت نیاز، استفاده میشود و در فصل گلدهی برای بهبود گردهافشانی، کندوهای زنبور عسل را میان درختان قرار میدهند.
در بخشهای دیگر منطقه، کشت بادام در سالهای اخیر بهسرعت گسترش یافته است. اکنون باغهای بزرگ هزاران هکتار را پوشاندهاند و سامانههای آبیاری کممصرف، متناسب با اقلیم خشک، از آنها پشتیبانی میکند.
سهراب اکابیرُف، مسئول عملیات، میگوید استفاده بهینه از آب حیاتی است و تاکید میکند: «برای تکتک درختان، سامانه آبیاری قطرهای اختصاصی نصب شده است.»
پس از برداشت، بادامها فرآوری، خشک و برای صادرات آماده میشوند. حدود ۷۰ درصد تولید به خارج فروخته میشود و باقی آن روانه بازار داخلی میشود.
گرچه هر منطقه تقویم کشاورزی خود را دنبال میکند، این چرخه همچنان به اقلیم، آب و دانش محلی گره خورده است. سفر در فصل برداشت فرصتی فراهم میکند تا از مزرعههای فعال دیدن شود، محصول در تازهترین حالت چشیده شود و سنتهای کشاورزی که همچنان پشتوانه جوامع روستایی هستند بهتر شناخته شوند.