بازیکنان چوگان، پرورشدهندگان اسب و سوارکاران جوان سنتهای چند صد ساله سوارکاری را حفظ میکنند و همزمان فرصتهای تازهای در ورزش و آموزش ایجاد میکنند.
اسبها در سراسر آسیای میانه طی قرنهای متوالی نقشی مرکزی در زندگی مردم داشتهاند. آنها کاروانهای بازرگانان را در مسیر جاده ابریشم حمل میکردند، در کنار سپاهها از پهنههای وسیع عبور میکردند و به جوامع کمک میکردند خود را با چشماندازهای دشوار سازگار کنند. امروز هم اسبها بخشی از زندگی روزمرهاند؛ نه به عنوان ضرورتی اجتنابناپذیر بلکه به عنوان پیوندی با میراث، ورزش و هویت فرهنگی.
آگهی
آگهی
در سراسر ازبکستان مدارس سوارکاری، مراکز پرورش اسب و باشگاههای پولو نسل تازهای را با سنتهای سوارکاری آشنا میکنند و در عین حال به حفظ برخی از مهمترین نژادهای اسب این کشور کمک میکنند.
یکی از روشنترین نمونههای این احیا را میتوان در ورزش پولو دید. این ورزش امروز در سطح حرفهای در بسیاری از نقاط جهان انجام میشود اما ریشههای آن در این منطقه به قرنها پیش بازمیگردد.
این بازی در گذشته با نام چوگان شناخته میشد و حاکمان و جنگاوران در سراسر آسیای میانه آن را بازی میکردند. عزیز رستمبایف رئیس فدراسیون پولو میگوید این بازی مدتهای طولانی پیش از آن که به شکل امروزی پولو درآید در سراسر منطقه گسترش یافته بود.
او میگوید: «در ازبکستان پولو بخشی از میراث تاریخی ماست.»
فدراسیون پولو در سال ۲۰۲۰ تاسیس شد و از آن زمان بر گسترش دسترسی به این ورزش تمرکز کرده است. مدارس سوارکاری در همه مناطق کشور راهاندازی شده تا جوانان فرصت یادگیری مهارتهای سوارکاری و آشنایی با پولو را پیدا کنند.
امروز هشت تیم پولو در سراسر کشور از جمله تیمهای زنان با یکدیگر رقابت میکنند. مسابقات قهرمانی ملی در طول سال برگزار میشود و در کنار آن همکاریهای تازه بینالمللی این امکان را فراهم کرده است که بازیکنان محلی در خارج از کشور هم به میدان بروند.
یکی از کسانی که در شکل دادن به آینده این ورزش نقش دارد سوارکار تیم ملی شاهنوزه شریفوا است. او از جمله زنانی بود که پس از سالها تمرین در کنار بازیکنان مرد، به تشکیل تیمهای ویژه زنان در پولو کمک کردند.
برای شریفوا موفقیت در پولو از درک خود اسب آغاز میشود.
او توضیح میدهد: «بهترین راه ایجاد پیوند با یک اسب این است که به آن هویج یا سیب بدهید و به آرامی گردنش را نوازش کنید. اسبها انسانها را به خاطر میسپارند؛ اگر با اسب مهربان باشید هرگز با شما بدرفتاری نخواهد کرد.»
تجربه او بازتاب فلسفهای گسترده در جامعه سوارکاری است؛ جایی که سوارکاری فقط یک ورزش نیست بلکه نوعی شراکت میان سوارکار و حیوان به شمار میرود.
در حالی که پولو یک سوی صحنه مدرن سوارکاری در این کشور را نشان میدهد، پرورش اسب همچنان به همان اندازه اهمیت دارد.
در استان سرخاندریا مدرسه مهارتهای اسب قورا باییر برای حفظ و ترویج یکی از شناختهشدهترین نژادهای اسب کشور تلاش میکند. این نهاد که در سال ۲۰۲۱ زیر نظر گارد ملی تاسیس شد برنامههای پرورش اسب را با آموزش سوارکاران و دورههای آموزشی سوارکاری پیوند داده است.
این مدرسه بر افزایش جمعیت اسبهای قورا باییر تمرکز دارد و همزمان آنها را برای رشتههایی مانند پولو، اولاککپکاری، تنت پگینگ و پرش با اسب آماده میکند.
اکمال شرماتوف معاون مدیر این مرکز میگوید این نژاد در منطقه سابقهای طولانی دارد و به خاطر سازگاری و استقامتش ارزشمند است.
او میگوید: «اسب قورا باییر ریشههای تاریخی عمیقی در آسیای میانه دارد. این نژاد بسیار سازگار، به طور استثنایی مقاوم و قادر است در طیفی گسترده از محیطها به خوبی زندگی کند.»
برخلاف برخی نژادهای بزرگ اروپایی، اسبهای قورا باییر به توانایی عبور از کوهها، بیابانها، رودخانهها و دشتهای باز و سازگاری با اقلیمهای مختلف شناخته میشوند.
این مدرسه کار خود را با حدود ۳۰ اسب آغاز کرد و در سالهای اخیر برنامه پرورش خود را به طور چشمگیری گسترش داده است. امروز صدها جوان زیر نظر مربیان، سوارکاران و دامپزشکان باتجربه در اینجا آموزش میبینند.
یکی از این جوانان شریفاخان ابراهیموا است که تنها یک سال است با ورزش سوارکاری آشنا شده است.
او میگوید: «وقتی در این ورزش شرکت میکنم احساس راحتی و اعتمادبهنفس زیادی دارم. دوست دارم در آینده هم آن را ادامه دهم و در رویدادهای بزرگ شرکت کنم.»
آرزوهای او بازتاب علاقه روبهافزایش نسلهای جوان به سوارکاری است، بهویژه اکنون که امکانات و برنامههای آموزشی جدید در دسترس قرار گرفته است.
این شور و شوق در قرهقالپاقستان هم دیده میشود؛ جایی که سنتهای سوارکاری همچنان بهطور نزدیک با فرهنگ محلی و زندگی روزمره گره خورده است.
در مدرسه سوارکاری جمهوری قرهقالپاقستان حدود ۷۰ کودک در رشتههایی از جمله مسابقه اسبدوانی و پولو تا اولاککپکاری، تنت پگینگ و کشتی روی اسب تمرین میکنند.
در این مدرسه چندین نژاد از جمله اسبهای آخالتکه، وارمبلادهای اروپایی و اسبهای قورا باییر نگهداری میشود. پسران و دختران هر دو در این تمرینها شرکت میکنند و دانشآموزان به طور منظم در مسابقات منطقهای و ملی حضور مییابند.
رینات جالدوشف مدیر این مدرسه میگوید اسبها همیشه بخشی از زندگی در این منطقه بودهاند.
او توضیح میدهد: «نیاکان ما سوار بر اسب سفر میکردند، شکار میرفتند و اولاککپکاری بازی میکردند. امروز جوانان ما این سنتها را از راه ورزشهای سوارکاری ادامه میدهند و فرهنگ و آداب خود را حفظ میکنند.»
برای بسیاری از دانشآموزان یادگیری سوارکاری فقط به معنای تسلط بر یک ورزش نیست، بلکه آشنایی با مسئولیتپذیری و مراقبت نیز هست.
زرافیدین زایتوف سوارکار جوان معتقد است نخستین درس، یاد گرفتن جلب اعتماد اسب است.
او میگوید: «باید به اسب محبت نشان بدهید، به آن خوراک بدهید، نوازشش کنید و اعتمادش را به دست آورید. فقط بعد از آن است که باید سوارش شوید.»
این نگاه را سوارکاران، مربیان و پرورشدهندگان در سراسر کشور تکرار میکنند. چه در آمادهسازی اسبها برای مسابقه، چه در حفظ نژادهای تاریخی و چه در آموزش سوارکاری به کودکان، رابطه میان انسان و اسب همچنان در مرکز توجه است.
امروز اسبها نقشهای گوناگونی دارند؛ آنها هم ورزشکارند، هم همراه انسان، هم حیوانات کار و هم نمادهای فرهنگی. آنها جاهطلبیهای ورزشی امروز را به قرنها تاریخ پیوند میزنند و به حفظ سنتهایی کمک میکنند که هنوز زندگی جوامع مختلف در کشور را شکل میدهد.
با رشد علاقه به ورزشهای سوارکاری و گسترش تلاشها برای حفاظت از نژادهای تاریخی، فرهنگ اسب در میان نسل جدید معنای تازهای پیدا میکند. ممکن است چشماندازها تغییر کرده باشد اما پیوند میان اسب و سوارکار همچنان به طرز شگفتآوری استوار مانده است.