در آستانه انتخاب اسکوپیه به عنوان پایتخت فرهنگی اروپا در سال ۲۰۲۸، من راهی این شهر شدم تا از نزدیک بیشتر با تاریخ شگفتانگیز این شهر آشنا شوم.
اسکوپیه، پایتخت مقدونیه شمالی، شهری است که مدام در حال دگرگونی و بازآفرینی خود است.
آگهی
آگهی
این شهر در نزدیکی گسلی لرزهخیز میان صفحههای تکتونیکی آفریقا و اوراسیا قرار گرفته و زمینلرزههای بزرگی در سالهای ۵۱۸، ۱۵۵۵ و در تازهترین مورد در ۱۹۶۳ شهر را به کلی ویران کرده است.
پس از آن که بیش از ۸۰ درصد این شهر بالکان نابود شد، کمکها از ۷۸ کشور جهان سرازیر شد؛ از جمله نیروهای ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی که برای نخستین بار از روز البه در ۱۹۴۵ دوباره در اینجا شانهبهشانه هم کار کردند.
همین رخداد یکی از لقبهای اسکوپیه را رقم زد: «شهر همبستگی بینالمللی». تاثیر آن را هنوز هم میتوان در انبوه ساختمانهای بروتالیستی و نام خیابانهایی دید که به یاد دستاندرکاران بازسازی شهر انتخاب شدهاند.
در دهه ۲۰۱۰، یک دگرگونی لرزهای دیگر، این بار انسانی، شهر را تکان داد: پروژه «اسکوپیه ۲۰۱۴».
بهظاهر هدف پروژه این بود که چهره شهر را به پیش از ۱۹۶۳ برگرداند؛ برای همین، به چندین ساختمان مدرنیستی نمای نئوکلاسیک دادند، صدها مجسمه در نقاط مختلف نصب شد و سه کشتی مصنوعی روی رود واردار قرار گرفت (هرچند نسبت بیشتر این مجسمهها و گالیونها با خود اسکوپیه هنوز برای خیلیها روشن نیست).
این پروژه هم برای شهر لقبی تازه به همراه آورد، این بار نه چندان دلپذیر: «پایتخت کیچ اروپا».
دگرگونیهای دیگری هم در راه است؛ اسکوپیه در سال ۲۰۲۸ یکی از سه پایتخت فرهنگی اروپا خواهد بود. برای این که ببینم گردشگران در آینده چه چیزی در انتظارشان است، در ماه مه سفری دو روزه به این شهر داشتم.
دیدنیها و کارهایی که میتوانید در اسکوپیه انجام دهید
دیدن مجسمه اسکندر مقدونی
میدان مقدونیه در کنار کرانههای رود واردار، قلب شهر است و یکی از باشکوهترین مجسمههایی که در قالب پروژه اسکوپیه ۲۰۱۴ نصب شد را در خود جای داده است.
این مجسمه برنزی ۱۲ متری که به طور رسمی «جنگجو بر اسب» نام دارد، روی پایهای ۱۰ متری و در میان آبنماها قرار گرفته و در واقع اسکندر مقدونی را به تصویر میکشد.
این فرمانده نامدار بر پادشاهی باستانی مقدون فرمان میراند و استفاده کشور از نام «مقدونیه» سالها منشا مناقشهای جدی با یونان بود. در سال ۲۰۱۸ دو طرف «توافق پرسپا» را امضا کردند که بر اساس آن نام کشور به «مقدونیه شمالی» تغییر کرد و لوحی هم بر پایه مجسمه نصب شد که بر تعلق اسکندر به تاریخ و تمدن هلنی باستان تاکید میکند.
عبور از پلهای گوناگون شهر
رودخانه شهر را به دو بخش قدیم و جدید تقسیم میکند و خود پلها هم ترکیبی از هر دو جهان هستند.
پل سنگی که از نمادهای اسکوپیه به شمار میآید به دوره عثمانی برمیگردد، در حالی که «پل هنر» و «پل تمدنها در مقدونیه» در چارچوب پروژه اسکوپیه ۲۰۱۴ ساخته شدهاند.
در دو سوی پل هنر و پل تمدنها در مقدونیه، همان طور که احتمالا حدس میزنید، ردیفی از مجسمهها قرار دارد؛ اولی به هنرمندان و چهرههای فرهنگی مشهور اختصاص دارد و دومی یادبود فرمانروایان و شخصیتهای مهم تاریخی است.
قدمزدن در بازار قدیمی
بیتردید اصلیترین جاذبه گردشگری اسکوپیه «بازار قدیمی» است؛ محلهای که ریشههایش به قرن دوازدهم میرسد و در دوران امپراتوری بیزانس و سپس عثمانی گسترش یافت.
این بازار که قرنها مرکز دادوستد بازرگانان بود، امروز هم پر است از مسجدها، کاروانسراها و حمامها، هرچند بسیاری از این بناها اکنون کاربری تازهای پیدا کردهاند.
گالری ملی که در حمام سابق داوت پاشا جا گرفته و همچنین کاروانسرای «کاپانهان» که امروز در آن رستورانی با غذاهای سنتی محلی فعالیت میکند، از جمله این نمونههاست.
اگر به دنبال خرید سوغات هستید باید راهی همینجا شوید. فقط یادتان باشد پول نقد همراه داشته باشید، چون تنها تعداد کمی از فروشندگان کارت میپذیرند.
آشنایی با تاریخ کشور در موزه مبارزات مقدونیه
فقط طبیعت نبوده که بر سرنوشت مقدونیه شمالی تاثیر گذاشته است و در این موزه میتوانید درباره مبارزه این سرزمین برای استقلال بیشتر بدانید.
نمایشگاههای موزه به قرن نوزدهم و بیستم میپردازد؛ از مقاومت در برابر امپراتوری عثمانی و جنگهای بالکان تا دو جنگ جهانی، که با استفاده از مجسمههای مومی و آثار تاریخی روایت شدهاند.
دیدن ایستگاه قدیمی راهآهن
ایستگاه قدیمی راهآهن از معدود ساختمانهایی بود که در زمینلرزه ۱۹۶۳ به طور کامل فرو نریخت.
امروز موزه شهر اسکوپیه در این بنا قرار دارد و ساعتی که بر نمای بیرونی آن نصب شده، با از کار افتادن در لحظه وقوع زلزله، یعنی ۵:۱۷ صبح، به یادبودی دائمی از آن روز بدل شده است.
در داخل، موزه تاریخ اسکوپیه را از نخستین استقرارهای انسانی تا امروز، در بخشهای باستانشناسی، تاریخ، مردمشناسی و تاریخ هنر مرور میکند.
شرکت در تور معماری بروتالیستی
با وجود آن که نمای بسیاری از ساختمانها تغییر کرده، هنوز هم ساختمانهای بروتالیستی زیادی در نقاط مختلف پایتخت پراکنده است، هرچند بیشترشان خارج از محدوده اصلی گردشگری قرار دارند.
اگر در یکی از تورهای معماری بروتالیستی به راهنمایی الکساندرا جورجیوا، راهنمای محلی، ثبت نام کنید، با چشمگیرترین (و به نظر من زیباترین) نمونهها، از آکادمی علوم و هنر مقدونیه گرفته تا ساختمان مرکزی اداره پست، آشنا میشوید.
حتی اگر با این سبک معماری میانهای نداشته باشید، در این تور بخش متفاوتی از شهر را میبینید و فرصت دارید هر پرسشی در ذهنتان هست از یک بومی بپرسید.
خرید از بازار سبز
Snackpacking این روزها یکی از بزرگترین روندهای سفر است و اگر میخواهید خوراکیهای محلی را امتحان کنید، بازار سبز بهترین جاست.
این بازار هر روز باز است و میتوانید میوه و سبزی تازه، انواع پنیر و ادویه بخرید و غذاهایی مثل بورک یا تاوچه گراوچه، یعنی نوعی خوراک لوبیای پخته مقدونی، را امتحان کنید.
تماشای شهر از بالای دژ اسکوپیه
این دژ که در قرن ششم میلادی و با استفاده از بقایای شهر رومی «اسکوپی» ساخته شد؛ شهری که در زلزله سال ۵۱۸ ویران شده بود، بر بلندترین نقطه اسکوپیه امروزی مشرف است.
در محوطه دژ تابلو و توضیح زیادی وجود ندارد و اگر دنبال درس کامل باستانشناسی باشید باید سراغ جای دیگری بروید، اما چشمانداز شهر از اینجا تماشایی است.
تماشای نقاشیهای دیواری کلیسای سنت پانتلیمون
این کلیسا هم که بر فراز شهر قرار گرفته، به دوران امپراتوری بیزانس بازمیگردد.
شهرت آن بیش از همه به خاطر فرسکوها، از جمله صحنه «سوگواری بر مسیح»، است؛ تصاویری که در آنها احساسات شخصیتها به روشنی دیده میشود، چیزی که در آن دوره چندان معمول نبود.
این کلیسا هنوز هم فعال است، بنابراین بد نیست بدانید ممکن است هنگام برگزاری مراسم غسل تعمید یا عروسی ناچار شوید برای ورود کمی صبر کنید.
سفرهای یکروزه از اسکوپیه
دره ماتکا
دره ماتکا که از مهمترین جاذبههای گردشگری کشور است، کمتر از یک ساعت با ماشین از اسکوپیه فاصله دارد.
میتوانید دور دریاچه مصنوعی پیادهروی کنید یا سوار قایقهایی شوید که در گشتی حدودا یکساعته، شما را تا غار «ورِلو» میبرند؛ غاری که استالاگت مخروطیشکل و شبیه میوه کاج آن شهرت دارد.
در این منطقه غارهای متعددی وجود دارد، از جمله غاری که گفته میشود از عمیقترینها در اروپاست، هرچند در بازدید معمول فقط میتوانید دهانه آن را از دور ببینید.
چه بخوریم و بنوشیم در اسکوپیه
اگر دوست دارید غذاهای سنتی مثل تاوچه گراوچه، سالاد مقدونی، خوراک فلفل قرمز «پیندجور» یا بورک را امتحان کنید، بازار قدیمی بهترین انتخاب است.
خارج از بازار قدیمی، محله دبار مالو، یعنی منطقه بوهیمی شهر، پر از رستوران و بار است. حتما یک لیوان شراب «ورانتس» سفارش دهید؛ نوشیدنیای که این منطقه به آن شهرت دارد.
هرچند غذایی که در آن سرو میشود مقدونی سنتی نیست، اما اکیدا توصیه میکنم سری هم به رستوران ایتالیایی «ماتو ناپولتانو» بزنید. این رستوران در سال ۲۰۲۴ در فهرست ۵۰ پیتزای برتر جهان قرار گرفت و من بعد از خوردن پیتزای پنیر پنجگانه که حالا مدام در ذهنم مرورش میکنم، میتوانم شهادت بدهم که کیفیت غذا در اینجا واقعا فوقالعاده است.
از نظر زندگی شبانه، اسکوپیه بارهای متعددی برای انتخاب دارد. با این حال، آتشسوزی یک کلوب شبانه در سال ۲۰۲۵ باعث شد بسیاری از این مکانها به دلیل نگرانیهای ایمنی درهای خود را ببندند.
دفعه بعد برای دیدن چه برمیگردم؟
جدا از برنامههای «پایتخت فرهنگی اروپا»، بیصبرانه منتظرم برگردم و این بار سوار تلهکابین بر فراز «صلیب هزاره ودنو» شوم؛ جاذبهای که هنگام سفر من بسته بود.
این صلیب عظیم که بر فراز شهر خودنمایی میکند، در سال ۲۰۰۲ برای گرامیداشت دو هزار سال حضور مسیحیت در مقدونیه ساخته و افتتاح شد.
دوست دارم سری هم به دریاچه اوهرید بزنم که با اتوبوس حدود سه ساعت با اسکوپیه فاصله دارد.
چطور به آنجا برسیم
پروازهای مستقیم متعددی با هواپیمایی ارزانقیمت ویز ایر به فرودگاه اسکوپیه انجام میشود؛ از جمله از شهرهایی چون بارسلون، برلین، لیوبلیانا، لندن لوتون، مادرید و رم فیومیچینو. علاوه بر آن، شرکتهایی چون آستریان ایرلاینز، ایزیجت و ترکیش ایرلاینز هم به این فرودگاه پرواز دارند.
در گزینهای دیگر میتوانید به تیرانا در آلبانی پرواز کنید و از آنجا با اتوبوسی حدود چهار ساعت و ۴۰ دقیقهای خود را به اسکوپیه برسانید، یا از صوفیه، پایتخت بلغارستان، با اتوبوسی حدودا چهار ساعته به شهر بیایید.
نکتههای کاربردی
اگر با حملونقل عمومی به دره ماتکا میروید، حتما از راننده بپرسید برای مسیر برگشت اتوبوس از کجا شما را سوار خواهد کرد. دره ماتکا میتواند بسیار شلوغ شود و ممکن است اتوبوس نتواند دقیقا تا همان نقطهای که پیادهتان کرده بود برسد.
میخواهید بخشهای بیشتری از بالکان را با اتوبوس بگردید؟ میتوانید بلیتها را به صورت آنلاین از سرویسهایی مثل FlixBus یا Gjirafa Travel تهیه کنید یا حضوری از پایانه اتوبوسرانی بخرید. اگر آنلاین خرید کنید، برای ورود به سکوها باید در پایانه مبلغ ۵۰ دینار، معادل حدود ۸۵ سنت، به عنوان عوارض پایانه بپردازید.