زیمنس هشدار داده مقررات اتحادیه اروپا غولهای صنعتی را به آمریکا و چین سوق میدهد؛ در حالی که «اثر ترامپ» با کاهش مالیات و مقرراتزدایی کارخانهها را جذب میکند، اروپا با انتخابی حساس درباره قواعد داده و دوراهی تراشه میان سرعت و حاکمیت روبهروست.
این هفته شبکههای اجتماعی پر شده است از اظهارات رولاند بوش، مدیرعامل آلمانی زیمنس، که در گفتوگو با بلومبرگ گفته (منبع به زبان انگلیسی) است با توجه به بار مقرراتیای که شرکتش در اتحادیه اروپا تجربه میکند، سرمایهگذاری در چین و ایالات متحده را منطقیتر میداند.
آگهی
آگهی
بوش گفت: «این که دادههای صنعتی و ماشینی را مثل دادههای شخصی تلقی کنیم بیمعناست... نمیتوانم برای سهامدارانم توضیح بدهم چرا در محیطی پول سرمایهگذاری میکنم که در آن دست و پایم بسته است.»
این اظهارنظر را میتوان نه فقط در پرتو چارچوب تنظیمگری هوش مصنوعی اروپا و مذاکرات جاری بر سر بسته جامع هوش مصنوعی (AI Omnibus)، بلکه در چارچوب مقررات داده که همچنان مانع جدی بر سر راه شرکتهای کوچک و بزرگ در اروپا است، تفسیر کرد.
«اثر ترامپ»: ماموریت اروپا برای حفظ صنعت خود
تهدید از دست رفتن غولهای صنعتی اروپایی، دستکم به طور نسبی، کاملا واقعی است: ترکیب آمریکایی مقرراتزدایی، کاهش مالیات برای تولیدکنندگان داخلی از طریق لایحه افسانهای «One big beautiful bill (منبع به زبان انگلیسی)» و تهدید دائمی تعرفههای جدید و نااطمینانی ناشی از آن، شرکتهای صنعتی اروپایی را وادار کرده است برای حفظ دسترسی به بازار مصرف آمریکا، سرمایهگذاریهای خود را متنوع کنند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در مجمع جهانی اقتصاد ۲۰۲۵ گفت (منبع به زبان انگلیسی): «هیچ جای دیگری روی زمین بهتر از همین آمریکای خوب و قدیمی برای ایجاد شغل، ساخت کارخانه یا رشد یک شرکت نخواهد بود.»
ایالات متحده تمام شرکتهای بینالمللیای را که قصد سرمایهگذاری در این کشور را دارند رصد میکند و فهرست (منبع به زبان انگلیسی) «اثر ترامپ» تا کنون نام ۱۵ شرکت از اتحادیه اروپا را در بر میگیرد.
مشخص نیست این سرمایهگذاریها جدید است یا از قبل برنامهریزی شده بوده و اکنون فقط برای تبلیغات سیاسی به رخ کشیده میشود، اما با نگاهی به این فهرستها میبینیم که گروه زیمنس هلثینیرز ۱۵۰ میلیون دلار «برای افزایش تولید، از جمله انتقال فعالیتهای تولیدی شرکت واریان خود از مکزیک به کالیفرنیا» سرمایهگذاری خواهد کرد، خود زیمنس ۲۸۵ میلیون دلار «در تولید صنعتی و مراکز داده هوش مصنوعی در آمریکا که بیش از ۹۰۰ شغل جدید تخصصی در بخش تولید ایجاد میکند» سرمایهگذاری میکند و زیمنس انرژی هم یک میلیارد دلار «برای افزایش تولید تجهیزات شبکه و توربین گاز در خاک آمریکا و توسعه برنامههای کارآموزی و آموزش خود» کنار گذاشته است.
نگاه آلمان به صنعت و داده
شرکتهای آلمانی زیمنس و اساِیپی پیشتر (منبع به زبان انگلیسی) به تفصیل درباره ضرورت بازنگری در مقررات هوش مصنوعی و داده برای صنایع بزرگ اروپا صحبت کردهاند؛ موضوعی که در دولت آلمان هم بازتاب داشته است. دستکم در سطح اعلام موضع، فریدریش مرتس صدر اعظم آلمان در نمایشگاه اخیر هانوفر از ایده سادهسازی بسیاری از امور، با تمرکز ویژه (منبع به زبان انگلیسی) بر مقررات هوش مصنوعی برای صنعت، حمایت کرد (منبع به زبان انگلیسی).
هرچند فعلا در کانون توجه نیست، اما بحثها درباره قانون آینده داده که در نتیجه راهبرد اتحادیه داده اروپا (منبع به زبان انگلیسی) تلاش میکند دستورالعمل داده باز و قانون حکمرانی داده را ادغام و مقررات جریان آزاد دادههای غیرشخصی را لغو کند، از منظر مصرفکنندگان و شرکتهای کوچکتر نیز قابل توجه خواهد بود.
با توجه به نخستین اسناد درز کرده از موضع شورا، صنایع اروپا به شدت لابی میکنند تا نشان دهند برخی الزامات برای بازیگران صنعتی در قانون داده برای اشتراکگذاری داده بیش از حد است و در نتیجه اسرار تجاری آنها را به خطر میاندازد.
واقعیت این است که بازیگران بزرگ صنعتی حتی اگر خود برنامهای برای استفاده عملی از دادهها نداشته باشند، در اشتراکگذاری یا فروش دادههایشان به شرکتهای کوچکتر دادهمحور تردید جدی دارند. این موضوع در متن ارتباطی (منبع به زبان انگلیسی) راهبرد اتحادیه داده نیز بازتاب یافته است و در آن آمده است: «تک تک تولیدکنندگان به دلیل نگرانیهای مربوط به اسرار تجاری، حریم خصوصی و رقابت، در اشتراکگذاری این دادهها مردد هستند.»
به طور کلی، یافتن توازن میان پاسخ دادن به خواستههای صنعت و فراهم کردن زمینه برای شکلگیری اقتصاد گستردهتر داده در اروپا برای اتحادیه کار آسانی نخواهد بود.
این چالش با مواضع سیاستمداران و گروههای لابی که با سادهسازی مخالفند و اغلب این تلاشها را به عنوان «لابیگری آمریکا» کنار میزنند و اظهارات واقعی بازیگران صنعتی اروپا را نادیده میگیرند، پیچیدهتر هم میشود.
اصطکاک سیاسی پشت گیگافکتوریهای هوش مصنوعی: حاکمیت در برابر سرعت
یکی از ارکان طرح اقدام «قاره هوش مصنوعی» اتحادیه اروپا (منبع به زبان انگلیسی) ایجاد پنج گیگافکتوری اروپایی هوش مصنوعی است؛ تاسیسات عظیمی با توان محاسباتی بالا و مراکز داده گسترده که قرار است نیازهای صنعت اروپا در توسعه و بهکارگیری هوش مصنوعی را پوشش دهند.
اما نکته اینجاست که هر گیگافکتوری به دستکم ۱۰۰ هزار تراشه نیاز (منبع به زبان انگلیسی) خواهد داشت که بخش عمده آنها در حال حاضر از آمریکا تامین میشود. هرچند اتحادیه اروپا به شدت در تلاش است صنعت تراشه خود را توسعه دهد، این بخش همین امروز به این تراشههای بهینهشده برای هوش مصنوعی نیاز دارد.
واکنش سریع (منبع به زبان انگلیسی) اتحادیه اروپا به طرح اشاعه هوش مصنوعی بایدن در اوایل ۲۰۲۵ که در آن مقامهای کمیسیون از آمریکا خواستند رویکرد خود را بازنگری کند، بیش از پیش نشان میدهد که این بلوک هنوز توان تولید داخلی این تراشهها را ندارد.
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۲ قانون تراشههای اروپا (منبع به زبان انگلیسی) را با هدفی بلندپروازانه آغاز کرد: دو برابر کردن سهم اروپا از بازار جهانی نیمهرساناها تا سال ۲۰۳۰ و رساندن آن به ۲۰ درصد. پروژههای مهم با منفعت مشترک اروپایی در حوزه تراشه (IPCEI) از سال ۲۰۲۳ آغاز شد و تقاضای جهانی که پیشبینی میشود حدود ۲۵ درصد رشد کند، صنعت اروپا را به بالا میکشد؛ به طوری که رشد دورقمی برای سال ۲۰۲۶ برآورد شده (منبع به زبان انگلیسی) است.
با این حال، با اوجگیری هوش مصنوعی و نیاز فوری به تراشههای بهینهشده برای هوش مصنوعی، اتحادیه اروپا اکنون در حال آغاز قانون تراشهها ۲.۰ است که هدف آن پر کردن شکاف میان رهبران جهانی تراشههای هوش مصنوعی و ظرفیت اروپاست. گفتوگوهای صنعتی برآورد (منبع به زبان انگلیسی) میکند که به دستکم ۳۰ تا ۶۰ میلیارد یورو تامین مالی از سوی اتحادیه، به اضافه ۵۰ تا ۶۰ میلیارد یورو از سوی کشورهای عضو نیاز است که در کنار سرمایهگذاری بخش خصوصی در مجموع به ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد یورو میرسد.
برگردیم به گیگافکتوریهای هوش مصنوعی؛ اوایل سال ۲۰۲۶ گروهی از کشورها از فرانسه تا لهستان از کمیسیون خواستند (منبع به زبان انگلیسی) پیش از انتشار فراخوان ایجاد گیگافکتوریهای هوش مصنوعی، جزئیات بیشتری درباره شرایط و قواعد این طرح ارائه کند. وبسایت یورکتیو گزارش داد (منبع به زبان انگلیسی) که فرانسه از این بابت ناراضی است که ممکن است گیگافکتوریهای هوش مصنوعی و پول مالیاتدهندگان اروپایی در خرید گسترده تراشههای آمریکایی صرف شود، بی آن که فرصتهای اروپایی به اندازه کافی بررسی شود، در حالی که وزارتخانههای آلمان هر روز کمتر در این باره موضعگیری میکنند و میگویند این طرح شاید با قواعد سازمان تجارت جهانی (WTO) در تضاد باشد.
آنچه کمتر به زبان آورده میشود این است که چگونه میتوان در عین پاسخ دادن به نیازهای فوری که راهحلی کوتاهمدت است، رشد صنعت بومی تراشه را که راهحلی بلندمدت به شمار میرود تسهیل کرد. برای کشورهایی که صنایع رقابتی در سطح جهان دارند و هر روز از سوی حوزههای قضایی دیگر برای انتقال بخشی از فعالیتهایشان تشویق یا حتی تحت فشار قرار میگیرند، تاکید بر لزوم بررسی گزینههای اروپایی ممکن است فقط روند کار را طولانیتر کند و سرمایهگذاری در نظر گرفتهشده برای گیگافکتوریهای هوش مصنوعی را که همین حالا هم رقمی نسبتا محدود، یعنی ۲۰ میلیارد یورو است، پراکندهتر سازد.
افزون بر این، هرچند توسعه صنعت موفق تراشه اروپا بر پایه قانون تراشهها ۲.۰ و سرمایهگذاریهای تکمیلی اقدامی منطقی و راهبردی از سوی اتحادیه به شمار میرود، اما روند اجرا و تامین مالی به احتمال زیاد در تار و پود همیشگی بوروکراسی و منافع متضاد گیر خواهد کرد. نتیجه نیز به احتمال زیاد روندی کند خواهد بود که با سرعت آمریکا یا آسیا قابل مقایسه نیست.
این مطلب در اصل در EU Tech Loop (منبع به زبان انگلیسی)منتشر شده و در قالب یک توافق با یورونیوز بازنشر میشود.