مونسینیور پل ریچارد گلگر به مسکو سفر کرده است. در دستور کار دیدار با لاوروف، اوشاکوف و پاتریارکات است و واتیکان درصدد احیا کردن گفتوگوها با کرملین است.
واتیکان بار دیگر درِ کاخ کرملین را میکوبد. این بار در میانه جنگ اوکراین، در حالی که مذاکرات بینالمللی در مرحلهای حساس قرار دارد و همزمان کرسی مقدس تلاش میکند کانال گفتوگو با مسکو را باز نگه دارد.
آگهی
آگهی
مونسینیور پل ریچارد گالاگر، دبیر واتیکان در امور روابط با کشورها و سازمانهای بینالمللی امروز برای ماموریتی که تا ۲۸ اوت ادامه خواهد داشت وارد پایتخت روسیه شدهاست. این سفر بار دیگر دیپلماسی کرسی مقدس را وارد یکی از پیچیدهترین پروندههای سیاست بینالمللی میکند.
زمان این سفر تصادفی نیست. پس از ماموریت گالاگر در اوکراین در ماه ژوئیه، جایی که او با ولودیمیر زلنسکی نیز دیدار کرد و از مناطق هدف حملات روسیه بازدید کرد، اکنون نماینده پاپ لئون چهاردهم به سوی دیگر جبهه دیپلماتیک میرود. این رفتوآمد دوگانه نشان میدهد واتیکان میخواهد با هر دو طرف صحبت کند و رشته گفتوگو را رها نکند.
در مسکو، دیدار کلیدی با لاوروف است
مهمترین بخش این ماموریت روز سهشنبه ۲۵ اوت خواهد بود؛ زمانی که گالاگر با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، دیدار میکند.
با این حال این تنها دیدار سیاسی نخواهد بود. روز بعد، چهارشنبه ۲۶ اوت، دیداری با یوری اوشاکوف، مشاور رئیسجمهور روسیه ولادیمیر پوتین در امور سیاست خارجی پیشبینی شدهاست. این قرار بهویژه مهم است، زیرا دیپلماسی واتیکان را روبهروی یکی از چهرههای اصلی کرملین قرار میدهد تا درباره پروندههای بینالمللی گفتوگو کنند.
در حال حاضر، دیداری با پوتین در برنامه نیست. رسانههای تخصصی که دیپلماسی کرسی مقدس را دنبال میکنند نیز این موضوع را تایید کردهاند.
واتیکان کانال ارتباطی با مسکو را باز نگه میدارد
این ماموریت پیش از هر چیز باید بهعنوان تلاشی برای قطعنشدن گفتوگو با روسیه خواندهشود؛ حتی زمانی که روابط میان مسکو و غرب در پایینترین سطح خود باقیماندهاست.
کرسی مقدس در مسکو نه بهعنوان یک قدرت نظامی یا سیاسی، بلکه بهعنوان طرفی برای گفتوگو حاضر میشود که هنوز میتواند با هر دو طرف صحبت کند. این هم نقطه قوت و هم محدودیت دیپلماسی واتیکان است.
در همین حال، از مسکو انتظاراتی درباره این سفر مطرح شدهاست. گریگوری کاراسین، رئیس کمیسیون امور خارجه شورای فدراسیون روسیه گفتهاست که امیدوار است از گالاگر «پیشنهادهای مشخص و جالب» درباره وضعیت بینالمللی دریافت کند.
این بهمعنای آن نیست که هماکنون طرح صلحی از سوی واتیکان روی میز باشد. دستور کار رسمی از میانجیگریِ شکلگرفته سخن نمیگوید، بلکه بر دیدارهای دیپلماتیک و گفتوگو تاکید دارد. و نکته اصلی دقیقا همین است: حفظ درِ بازی که میان روسیه، اوکراین و غرب بهسختی باز نگه داشته میشود.
تنها سیاست نیست؛ پیوند با پاتریارکنشین مسکو
ماموریت گالاگر بعد دیگری هم دارد که بههمان اندازه حساس است: بعد مذهبی.
گالاگر پس از دیدار با لاوروف، با متروپولیت آنتونیِ ولکولامسک، مسئول اداره روابط کلیسایی خارجی پاتریارکنشین مسکو، دیدار خواهد کرد.
این مرحله مهمی است، زیرا رابطه میان کلیسای کاتولیک و کلیسای ارتدوکس روسیه یکی از کانالهایی است که کرسی مقدس از طریق آن میکوشد حتی در متن جنگ نیز ارتباط خود با جامعه روسیه را حفظ کند. در این ماموریت، بعد دیپلماتیک و بعد کلیسایی عملا همزمان پیش میروند.
آخرین حضور در مسکو پیش از تهاجم بود
برای گالاگر این نخستین سفر به پایتخت روسیه نیست. آخرین حضور او به نوامبر ۲۰۲۱ بازمیگردد؛ چند ماه پیش از تهاجم گسترده روسیه به اوکراین.
او در آن زمان علاوه بر لاوروف، با میخائیل میشوستین، نخستوزیر وقت روسیه، و متروپولیت ایلاریون، مسئول وقت روابط خارجی پاتریارکنشین مسکو، دیدار کردهبود.
نزدیک به پنج سال بعد، زمینه کاملا تغییر کردهاست.
و همین تغییر، بازگشت گالاگر به مسکو را پررنگتر میکند: کرسی مقدس تلاش میکند در زمانی که کانالهای سیاسی بینالمللی بهسختی به نتیجه میرسند، بار دیگر از نظر فیزیکی وارد مدار دیپلماتیک روسیه شود.
پس از گالاگر، شاید زوپی وارد عمل شود
ماموریت گالاگر ممکن است تنها گام دیپلماسی واتیکان به سوی مسکو نباشد.
ایوان سولتانوسکی، سفیر روسیه نزد کرسی مقدس در روزهای گذشته خبر دادهاست که مسکو در حال آمادهسازی دعوت تازهای برای کاردینال ماتئو ماریا زوپی است؛ کسی که پیش از این در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به پایتخت روسیه سفر کردهبود. بهگفته سفیر، ممکن است سفر تازه در ماه سپتامبر انجام شود.
در مجموع تصویری که شکل میگیرد، دیپلماسی واتیکان است که میکوشد بازی خود را در چند سطح پیش ببرد: گالاگر با دولت روسیه گفتوگو میکند، با پاتریارکنشین دیدار دارد و ارتباط با جامعه کاتولیک را حفظ میکند؛ زوپی ممکن است دوباره به مسکو بازگردد؛ و در پسزمینه، هدف اعلامشده کرسی مقدس، یعنی کمک به گفتوگو و صلح، پابرجا میماند.
هیچ چرخش تضمینشدهای در کار نیست. اما در دورهای که بسیاری از کانالها بسته بهنظر میرسند، برای واتیکان حتی حفظ یک کانال باز با مسکو نیز خود نوعی دیپلماسی است.