اتریش بهتازگی سه دیپلمات روس را به اتهام «جاسوسی» در وین اخراج کرد. پژوهشگران، روزنامهنگاران و مقامهای پیشین اطلاعاتی میگویند آنتنهای روی ساختمانهای دیپلماتیک روسیه ممکن است منشأ این نگرانیها باشند.
هفته گذشته، اتریش سه دیپلمات روسیه را به اتهام استفاده از مصونیت دیپلماتیک برای جاسوسی اخراج کرد.
آگهی
آگهی
اندکی بعد، بیاته ماینل-رایزینگر، وزیر خارجه اتریش، اعلام کرد که این کشور رویکرد سختگیرانهتری را نسبت به فعالیتهای جاسوسی اتخاذ کرده است و آن را یک «مساله امنیتی» برای اتریش دانست.
او در بیانیهای اعلام کرد: «ما این موضوع را بهروشنی و بدون ابهام به طرف روسی منتقل کردهایم، از جمله درباره “جنگل آنتنها” در دفتر نمایندگی روسیه. روشن است که استفاده از مصونیت دیپلماتیک برای انجام جاسوسی غیرقابلقبول است.»
اشاره وزیر خارجه اتریش به چه چیزی بود؟
پژوهشگران و روزنامهنگاران هشدار دادهاند که چندین ساختمان دیپلماتیک روسیه در وین به آنتنهای بزرگ و دیشهای ماهوارهای مجهز هستند که ممکن است برای رهگیری ارتباطات استفاده شوند.
استفاده سفارتخانهها از آنتنهای روی پشتبامها و سامانههای ماهوارهای برای حفظ ارتباطات امن با دولتهایشان غیرمعمول نیست.
بر اساس ماده ۲۷ کنوانسیون وین درباره روابط دیپلماتیک، دیپلماتهای کشور فرستنده میتوانند از ابزارهای ارتباطی امن استفاده کنند. با این حال، یک سفارتخانه تنها با رضایت کشور میزبان مجاز به نصب یا بهرهبرداری از فرستنده رادیویی بیسیم است.
اما نتایج پژوهشی که در ماه مارس توسط روزنامه «فایننشالتایمز» منتشر شد و به گفته مقامها و متخصصان استناد میکرد، بر این موضوع تأکید داشت که دیشهای ماهوارهای ظاهرا مرتب جابهجا و دوباره تنظیم میشوند، رفتاری که تحلیلگران آن را برای سامانههایی که صرفا برای ارتباطات دیپلماتیک استفاده میشوند، غیرعادی دانستهاند.
اریش موشل، روزنامهنگار تحقیقی اتریشی، همراه با گروهی از متخصصان ارشد فناوری و مهندسان الکترونیک اتریشی که خود را «نومن نسکیو» مینامند، آنتنها و دیشهای ماهوارهای ساختمانهای دیپلماتیک روسیه در وین را زیر نظر داشته است.
او به تیم راستیآزمایی یورونیوز، «کیوب» گفت یکی از آنتنهای روی ساختمان سفارت روسیه در منطقه سوم وین «به سمت غرب» نشانه رفته است، امری که به گفته او «برای ارتباطات معمول سفارتخانهای عادی نیست.»
این آنتن بهجای ماهوارههای مرتبط برای ارتباط با مسکو، به سمت ماهوارههای تجاری حامل ترافیک ارتباطی میان اروپا و آفریقا جهتگیری شده است.
به گفته موشل، یکی از ساختمانهای دیپلماتیک روسیه در منطقه بیستودوم وین ظاهرا بهعنوان ایستگاه شنود الکترونیکی عمل میکند و چندین دیش آن به سوی ماهوارههایی تنظیم شدهاند که ترافیک ارتباطی میان اروپا و آفریقا را منتقل میکنند.
گروه «نومن نسکیو» دریافت که یکی از دیشها بهطور منظم تغییر جهت میدهد و سپس به موقعیت عادی خود بازمیگردد. به گفته موشل، این دیش ظاهرا «برای جستوجو» استفاده میشود.
او گفت: «احتمالا آنها به دنبال چیزی هستند؛ شاید یک کانال ویژه روی ماهوارهای دیگر.»
نومن نسکیو همچنین سازههای غیرمعمولی روی پشتبامها شناسایی کرده که از مواد سبک مانند چوب و پلاستیک ساخته شدهاند. موشل گفت این سازهها شبیه «ریدوم» (آنتنپوش) هستند، پوششهای مقاوم در برابر شرایط جوی که برای محافظت از آنتنها و پنهان کردن جهت آنها طراحی میشوند.
پشتبامهای ساختمانهای دیپلماتیک زیر ذرهبین
طرح اتهامها درباره سامانههای نظارتی روی پشتبام ساختمانهای دیپلماتیک موضوع تازهای نیست.
گزارش اشپیگل بر پایه اسناد فاششده توسط ادوارد اسنودن، پیمانکار پیشین آژانس امنیت ملی آمریکا است که ادعا کرده بود سفارت آمریکا در برلین دارای تجهیزات نظارتی روی پشتبام بوده که برای جمعآوری شنود الکترونیکی استفاده میشده است.
در سال ۲۰۱۳، پس از طرح ادعاهایی مبنی بر اینکه سرویس اطلاعاتی بریتانیا یک «پایگاه شنود مخفی» بر فراز ساختمان سفارت خود در آلمان ایجاد کرده است تا مکالمات را شنود کند، وزارت خارجه آلمان سفیر بریتانیا را به جلسهای دعوت کرد.
روسیه نیز با چنین اتهامهایی بیگانه نیست. بر اساس گزارش تحقیقی رسانه اروپای مرکزی،«VSquare» در سال ۲۰۲۳، تجهیزات تخصصی روی پشتبام سفارتخانهها، از ورشو تا بروکسل، توانایی رهگیری ارتباطات الکترونیکی کشورهای میزبان را داشتهاند، موضوعی که چندین مقام پیشین اطلاعاتی در گفتوگو با این رسانه آن را مطرح کردند.
سرگئی جرنوف، افسر سابق کاگب، به «کیوب» گفت آنتنهای روی ساختمانهای دیپلماتیک میتوانند دو هدف داشته باشند، ارتباط با مسکو یا فعالیتهای جاسوسی در کشور میزبان.
کلود مونیکه، مأمور سابق اداره کل امنیت خارجی فرانسه نیز به ما گفت برخی آنتنهای دیپلماتیک از نظر تئوریک میتوانند برای رهگیری امواج رادیویی، لینکهای مایکروویو، ارتباطات ماهوارهای، ترافیک اینترنت رمزگذارینشده و جمعآوری شناسههای تلفن همراه و فرادادهها از طریق دستگاههای موسوم به «ایاماسآی کاتچر» استفاده شوند.
او در ادامه با بیان اینکه سرویسهای اطلاعاتی چین و روسیه از روشهای مشابهی بهره میبرند، بروکسل، وین و ژنو را بهدلیل میزبانی از نهادهای بینالمللی، به عنوان مراکز اصلی چنین فعالیتهایی دانست.
از دیرباز وین بهویژه بهدلیل حضور سازمان ملل متحد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سازمان امنیت و همکاری اروپا و سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، با فعالیتهای جاسوسی مرتبط دانسته میشود.
اتریش از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، در مقایسه با کشورهایی مانند آلمان، لهستان و فرانسه، تعداد کمتری از دیپلماتهای روس را اخراج کرده است.