طوارق از «جبهه آزادیبخش اَزواد» و جهادگرایان «جماعت نصرت الاسلام و المسلمین» شهر راهبردی کیدال، دروازه شمالی مالی را تصرف کردند و وزیر دفاع مالی، مهمترین حامی حضور روسیه در این کشور را به قتل رساندند. آیا این تحولات میتواند آغاز سقوط رژیم باشد؟ یک کارشناس فرانسوی به این پرسش پاسخ میدهد.
در جریان یک هفته حمله گسترده به مواضع حکومت نظامی به رهبری آسیمی گویتا، نیروهای طوارق «جبهه آزادیبخش ازواد» و جهادگرایان «جماعت نصرت الاسلام و المسلمین» که با القاعده در منطقه ساحل بیعت کردهاند، توانستند شهر راهبردی کیدال را تصرف کرده و وزیر دفاع مالی، سادیو کامارا را که از حامیان اصلی حضور روسیه در این کشور بود، به قتل برساندند.
آگهی
آگهی
سخنگوی «جبهه آزادیبخش آزواد» به خبرگزاری فرانسه (AFP) اعلام کرد که ارتش کشور مالی و نیروهای مزدور روسی «سپاه آفریقا» وابسته به وزارت دفاع روسیه، روز جمعه یک پایگاه راهبردی دیگر در شمال این کشور را به شورشیان مسلح واگذار کردند.
این منبع به خبرگزاری فرانسه گفت نیروهای دولتی بدون هیچ درگیری از پایگاه نظامی «تسالیت» در نزدیکی مرز الجزایر عقبنشینی کردند و یک باند فرود که قابلیت پذیرش بالگردها و هواپیماهای نظامی بزرگ را دارد، تخلیه کردند. او وقایع تسالیت را «تسلیم» ارتش مالی و نیروهای سپاه آفریقا توصیف کرد.
در همین باره تیری ورکولون، کارشناس آفریقای جنوب صحرا در مؤسسه روابط بینالملل فرانسه، در گفتوگو با یورونیوز توضیح میدهد که آیا رویدادهای اخیر را میتوان آغازی بر پایان حضور روسیه در مالی دانست یا خیر؟
یورونیوز: شنبه گذشته مشخص شد که سپاه آفریقا در پنج منطقه از مالی که در آن مستقر بود مورد حمله قرار گرفته است و مزدوران روسی از شهر راهبردی کیدال در شمالشرق کشور عقبنشینی کردهاند. دقیقا چه اتفاقی افتاد و چرا اکنون؟
تیری ورکولون: «در واقع، شورشیان آخر هفته گذشته حملات همزمانی را به شهرهای اصلی مالی، از جمله باماکو، پایتخت این کشور آغاز کردند. تنها شهری که آنها تصرف کردند کیدال است. این موضوع مهم است، زیرا این شهر تنها پیروزی بزرگ ارتش مالی با سپاه آفریقا بود که چند سال پیش کنترل آن را دوباره به دست آورده بودند و حالا آن را از دست دادهاند. ظاهرا بدون جنگ آن را از دست دادهاند. آنها پس از مذاکره با شورشیان برای عقبنشینی، شهر را ترک کردند. اکنون توازن قوا بهوضوح به نفع شورشیان بود، بنابراین هم ارتش مالی که تحت فرماندهی ژنرال الهادی آگ گامو است و هم سپاه آفریقا توافق کردند که به جای جنگ عقبنشینی کنند.»
یورونیوز: چرا جداییطلبان طوارق و جهادگرایان وابسته به القاعده این بار با هم عمل کردند؟ آیا این موضوع جدیدی است؟
تیری ورکولون: «میتوان اینطور گفت. «جبهه آزادیبخش ازواد» که شامل جنگجویان استقلالطلب طوارق است و «جماعت نصرت الاسلام و المسلمین» این حمله را بهطور مشترک سازماندهی کردند و به همین دلیل ممکن است به این موفقیت بزرگ دست یافته باشند. آنها نهتنها کیدال را تصرف کردند، بلکه سادیو کامارا، وزیر دفاع را نیز کشتند و این هماهنگی نشان میدهد که آنها یک جبهه بسیار مهم را تشکیل میدهند که اکنون در حومه باماکو قرار دارد.»
«استراتژی خفهسازی» باماکو
یورونیوز: آیا این به این معناست که مقامات مالی در نهایت کنترل شمالشرق کشور را از دست دادهاند؟
تیری ورکولون: «مقامات مالی بسیار بیش از کنترل شمالشرق کشور را از دست دادهاند، زیرا این گروهها در واقع از سال گذشته در حومه باماکو حضور دارند. این گروهها یک استراتژی خفهسازی را دنبال میکنند، زیرا مسیرهای مختلف به پایتخت مالی را کنترل میکنند. برآورد میشود که آنها اکنون حدود ۷۰ درصد از کشور را در کنترل دارند، در حالی که حکومت نظامی مالی تنها بخش کوچکی را کنترل میکند.»
یورونیوز: این اتحاد طوارق و جهادگرایان در سپهر سیاسی در مالی نشاندهنده چیست؟
تیری ورکولون: «این دو نیرو به این دلیل به یکدیگر نزدیک شدهاند که دشمن مشترکی دارند، یعنی حکومت نظامی مالی. در هفته گذشته، آنها چندین بیانیه صادر کردند که در آن بهروشنی اعلام کردند میخواهند رژیم حکومت نظامی در مالی را سرنگون کنند. آنها همچنین گفتهاند که روسیه دشمن آنها نیست و بنابراین پیشنهاد دادهاند که نیروهای روسی کل کشور را ترک کنند و نه فقط شمال مالی. به نوعی، آنها مسیرهای عقبنشینی را برای ارتش روسیه باز گذاشتهاند.»
یورونیوز: تعدادی از منابع روسی گزارش دادهاند که سپاه آفریقا همچنان کنترل کیدال را در دست دارد. وضعیت در هفته گذشته چگونه پیش رفته است؟
تیری ورکولون: «بله، اگر رسانههای روسی را باور کنید، آنها میگویند که حمله جهادگرایان و طوارق را دفع کردهاند و همچنان کنترل مراکز جمعیتی را در دست دارند و آنها را به بیابان عقب راندهاند، که اطلاعاتی کاملا نادرست است. تبلیغات روسیه این شکست را به پیروزی تبدیل میکند و ظاهرا تعدادی از کشورها، از جمله اوکراین، را به حمایت از شورشیان متهم میکند.»
یورونیوز: آیا عوامل دیگری وجود دارد که شکست نیروهای دولتی و مزدوران روسی در کیدال را توضیح دهد؟
تیری ورکولون: «مشکل اصلی مسکو این است که بفهمد آیا هنوز توانایی جابهجایی نیروهای مسلح و قدرت آتش برای حمایت از ارتش مالی را دارد یا نه. آسیمی گویتا، رهبر حکومت نظامی مالی، به احتمال زیاد از روسیه درخواست کمک نظامی بیشتری کرده است. در روزهای آینده خواهیم دید که آیا روسیه قادر خواهد بود این کمک نظامی را ارائه دهد یا نه.»
یورونیوز: چون تمام منابع به اوکراین منتقل شدهاند؟
تیری ورکولون: «فکر میکنم بله. و مشکل اصلی مسکو این است که منابع را آزاد کند تا آنها را به مالی منتقل کند. میبینیم که از زمانی که وضعیت نظامی در مالی بدتر شده و حدود دو سال است که چنین است، مسکو حضور نظامی خود را در آنجا افزایش نداده است. آنها احتمالا به حد نهایی تواناییهای خود رسیدهاند، زیرا جنگیدن در چند جبهه دشوار است.»
یورونیوز: سخنگوی ریاستجمهوری روز پنجشنبه گفت که روسیه «به مبارزه با افراطگرایی، تروریسم و دیگر مظاهر منفی ادامه خواهد داد، از جمله در مالی، و به حمایت از دولت کنونی ادامه میدهد.»
تیری ورکولون: «اینها فقط اظهارات است. او میگوید مسکو به حمایت از رژیم ادامه خواهد داد، که قابل درک است. پرسش این است که آیا این حرفها با اقدام همراه خواهد بود یا نه؟ یعنی ارسال تسلیحات جدید و مهمتر از آن، استقرار جدید نیروهای شبهنظامی روسی؟ این چیزی است که در روزهای آینده اهمیت خواهد داشت. در غیر این صورت، اظهارات سخنگویان اهمیت چندانی ندارد.»
یورونیوز: امروز چند مزدور سپاه آفریقا در مالی حضور دارند؟
تیری ورکولون: «برآوردها بین ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر است.»
یورونیوز: روسیه چه تعداد بیشتری میتواند اعزام کند؟
تیری ورکولون: «هیچ ایدهای ندارم. این وضعیت بسیار پیچیده است: در واقع جنگی است که اساسا نمیتوانند در آن پیروز شوند. بنابراین شاید به ابزارهای هوایی برای بمباران، همانطور که قبلا انجام دادهاند، متوسل شوند. این در اصل یک جنگ غیرقابل کنترل است.»
یورونیوز: چرا جنگی غیرقابل کنترل است؟
تیری ورکولون: «زیرا ما درباره جنگ چریکی در کشوری صحبت میکنیم که روسیه در آن واقعا مستقر نیست، آن را خیلی خوب نمیشناسد و ظرفیتهای اطلاعاتی زیادی در آن ندارد. این همان چیزی است که در افغانستان دیدیم. این جنگ تنها با ابزار نظامی قابل پیروزی نیست.»
یورونیوز: با توجه به تحولات اخیر، چشمانداز حضور روسیه در مالی چیست؟ پیشبینی شما چیست؟
تیری ورکولون: «بدیهی است که چندین سناریو وجود دارد. بر اساس یکی از آنها، حکومت نظامی در نهایت سقوط خواهد کرد. و بسیاری از افراد به «سناریوی سوریه» فکر میکنند، زمانی که وضعیت در عرض چند روز علیه دیکتاتوری اسد تغییر کرد و روسیه مجبور شد در کوتاهترین زمان خروج نیروهایش را مذاکره کند. بنابراین میتوان فرض کرد که اگر وضعیت تکرار شود، روسیه مجبور خواهد شد خیلی سریع با خروج نیروهایش از مالی موافقت کند، پیش از آنکه شورشیان قدرت را در باماکو به دست بگیرند.»
یورونیوز: احتمال اینکه آنها باماکو را تصرف کنند چقدر است؟
تیری ورکولون: «در حال حاضر نسبتا زیاد است، زیرا از سال گذشته گروههای جهادگرا فشار دوگانهای به صورت نظامی و اقتصادی وارد کردهاند. فشار اقتصادی از طریق کنترل مسیرهای تأمین باماکو است. آنها حلقه را دور پایتخت تنگتر میکنند. آنها این کار را در مالی انجام میدهند، اما در بورکینافاسو هم همین کار را میکنند. من بعید نمیدانم که حکومت نظامی در سال جاری سقوط کند.»
یورونیوز: از زمانی که مزدوران روسی در مالی و کشورهای همسایه مستقر شدهاند، فعالان حقوق بشر میگویند وضعیت امنیتی بهبود نیافته و در مقابل، حملات زیادی علیه غیرنظامیان ثبت شده است.
تیری ورکولون: «کشتارهایی که آنها علیه جوامع و غیرنظامیان انجام دادهاند توسط بسیاری از سازمانهای حقوق بشری مانند عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر مستند شده است. بدیهی است که آنها عمدتا جوامعی را هدف قرار دادهاند که نزدیک به جهادگرایان تلقی میشوند، مانند فولانیها و طوارق.»
یورونیوز: آیا میتوان انتظار داشت همین وضعیت در کشورهایی که حضور نظامی روسیه وجود دارد، مانند بورکینافاسو یا نیجر، نیز رخ دهد؟
تیری ورکولون: «در حال حاضر نمیتوان با قطعیت گفت. این بستگی به روند جنگ دارد. اما واضح است که بورکینافاسو نیز در وضعیت بسیار خطرناکی قرار دارد و اگر شورشیان جهادگرا باماکو را تصرف کنند، هدف بعدی واگادوگو، پایتخت بورکینافاسو خواهد بود.»