انسداد تنگه هرمز بازارهای جهانی را متلاطم کرده، قیمت انرژی را افزایش داده و ترس از کمبود عرضه را برانگیخته است.
حملات نظامی مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، که با حملات تلافیجویانه تهران به زیرساختهای انرژی خلیج فارس همراه شد، منجر به تشدید تنشها و در نهایت انسداد تقریبا کامل تنگه هرمز شده است.
آگهی
آگهی
این آبراه یکی از حیاتیترین نقاط گلوگاهی انرژی در جهان است که جابجایی حدود یکچهارم تا یکسوم محمولههای نفت جهانی و حدود یکپنجم گاز طبیعی مایع را بر عهده دارد.
تعطیلی آن موجی از شوک را به بازارهای جهانی وارد کرده است. اتحادیه اروپا تخمین میزند که افزایش قیمت گاز تا ۷۰ درصد و نفت تا ۵۰ درصد، موجب تحمیل هزینهای اضافی معادل ۱۳ میلیارد یورو برای واردات سوختهای فسیلی شده است.
رهبران گروه ۷، ۳۰ مارس، اعلام کردند که برای حفاظت از ثبات انرژی و عرضه جهانی، آماده اتخاذ «هرگونه اقدام لازم» هستند. طبق نامهای که به دست یورونیوز رسیده، وزرای انرژی اروپا برای ارزیابی خطرات عرضه و بررسی اقدامات اضطراری جهت مهار تقاضا تشکیل جلسه میدهند.
تاثیرات فوری بحران هرمز چه بوده است؟
فوریترین اثر، افزایش شدید قیمت انرژی ناشی از کمبود ناگهانی عرضه و بلاتکلیفی درباره مدت زمان اختلالات بوده است.
گزارشها حاکی از آن است که حملات ۱۸ مارس ایران به ۳۰ تا ۴۰ درصد از ظرفیت پالایش نفت خلیج فارس آسیب رسانده و حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز را از عرضه جهانی حذف کرده است.
این امر قیمت نفت خام برنت را به حدود ۱۱۹ دلار در هر بشکه رسانده است (در حالی که پیش از درگیری حدود ۷۰ دلار بود).
تحلیلگران هشدار میدهند که در بدترین سناریو، قیمتها میتواند مشابه بحران نفتی دهه ۱۹۷۰، به شدت افزایش یابد.
قیمت گاز طبیعی نیز در حال صعود است و بیم آن میرود که به سطوح بحران انرژی ۲۰۲۲ بازگردد.
اروپا چقدر در معرض خطر جنگ خاورمیانه است؟
وابستگی مستقیم اتحادیه اروپا به نفت خام خاورمیانه نسبتا محدود است (حدود ۸ درصد واردات در سال ۲۰۲۴ از عربستان بود). با این حال، بلوک اروپا به سوختهای تصفیه شده مانند دیزل و سوخت جت از کشورهایی چون عربستان و کویت وابستهتر است که آن را در برابر اختلالات پالایشگاهی آسیبپذیر میکند.
همزمان، محمولههای گاز مایع که در ابتدا مقصدشان اروپا بود، به سمت آسیا تغییر مسیر میدهند؛ جایی که خریداران حاضر به پرداخت قیمتهای بالاتر هستند.
اختلال تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟
آسیب به زیرساختهای انرژی خلیج فارس جدی است. تحلیلگران تخمین میزنند که راهاندازی مجدد تاسیسات تعطیل شده ممکن است چندین ماه طول بکشد، در حالی که بازسازی کامل سایتهای آسیبدیده میتواند تا سه سال زمان ببرد.
حتی در صورت پایان سریع درگیریها، رهبران اروپایی هشدار میدهند که پیامدهای اقتصادی و انرژی ممکن است برای مدتی باقی بماند و باعث تداوم تورم و افزایش هزینههای تولید صنعتی شود.
چه اقداماتی برای کاهش قیمتها انجام میشود؟
آژانس بینالمللی انرژی در ۱۱ مارس عرضه ۴۰۰ میلیون بشکه نفت را برای تثبیت بازارها هماهنگ کرد، اما این اقدام تاکنون ناکافی بوده است.
عربستان در تلاش است تا صادرات خود را از مسیرهای جایگزین، از جمله خط لوله «ینبع» به دریای سرخ که اکنون با حداکثر ظرفیت کار میکند، افزایش دهد.
تلاشهای دیپلماتیک نیز با میانجیگری کشورهایی مثل پاکستان و ترکیه ادامه دارد، اما پیشرفتها محدود بوده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
خطرات اصلی چیست؟
یکی از نقاط بحرانی اصلی، جزیره خارک ایران است که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام این کشور را به عهده دارد. اگرچه حملات اخیر آمریکا این تاسیسات را هدف قرار داد، اما به زیرساختهای انرژی آن آسیبی نرسید.
ایران هشدار داده است که میتواند با هدف قرار دادن تاسیسات آبشیرینکن در خلیج فارس تلافی کند؛ اقدامی که میتواند ذخایر آب میلیونها نفر را تهدید کرده و بحران را عمیقتر کند.
اقدامات احتیاطی اتحادیه اروپا چیست؟
اتحادیه اروپا ذخایر استراتژیک نفت معادل حداقل ۹۰ روز مصرف را حفظ کرده است. قوانین ذخیرهسازی گاز معمولا پر بودن ۹۰ درصدی مخازن تا نوامبر را الزامی میکند، هرچند برای جلوگیری از خرید هیجانی، این الزام به ۷۵ درصد کاهش یافته است.
چرا این بحران برای اروپا چالشبرانگیز است؟
این شوک انرژی در زمان دشواری برای اقتصاد اروپا رخ داده است. پیش از درگیری، کشورهای اتحادیه اروپا با هزینههای بالای انرژی و کاهش رقابتپذیری صنعتی دستوپنجه نرم میکردند.
بخشهای انرژیبر مانند فولاد، مواد شیمیایی و سیمان خواستار حمایت فوری شدهاند.
واکنش کشورهای عضو اتحادیه اروپا چگونه است؟
دولتها اقدامات متنوعی برای کاهش فشار انجام میدهند. ایتالیا به دنبال افزایش عرضه گاز از الجزایر است و بلژیک منابع جایگزین گاز مایع از جمله ایالات متحده و نیجریه را بررسی میکند.
برخی کشورها فراتر رفتهاند: اسلوونی سهمیهبندی سوخت را معرفی کرده و اتریش مالیات سوخت را کاهش داده است. همچنین وزرای دارایی اتحادیه اروپا اقداماتی نظیر تعیین سقف قیمت نفت را در دستور کار دارند.