هزاران نفر هفته گذشته در خیابانهای بخارست تجمع کردند تا علیه قانونی که به گفته آنها آزادی بیان در رومانی را تهدید میکند، اعتراض کنند. با این حال، بررسی کیوب، بخش راستیآزمایی یورونیوز نشان میدهد که هدف این قانون مقابله با فعالیتهای افراطی است.
هفته گذشته، تظاهرات گستردهای در مرکز بخارست برگزار شد. شرکتکنندگان ادعا میکردند این قانون آزادی بیان در رومانی را محدود میکند و در شبکههای اجتماعی، آن را قانونی معرفی میکردند که میتواند مردم را بهخاطر ابراز نظر آنلاین زندانی کند.
اما نگاه دقیقتر به این قانون تصویری پیچیدهتر را نشان میدهد.
این تظاهرات که کمی بیش از ده هزار نفر در آن شرکت کرده بودند توسط شودیو تاریتزو، نماینده پارلمان اروپا از جناح راست افراطی و بنیانگذار حزب تازه تأسیس «حزب اقدام محافظهکار» سازماندهی شد.
تظاهرکنندگان خواستار لغو قانونی شدند که آن را «قانون وکسلر» مینامند و ادعا میکنند که این قانون محدودیت بزرگی بر آزادیهای مدنی است.
قانونی با هدف مقابله با افراطگرایی
قانون مورد بحث توسط سیلویو وکسلر، نماینده پارلمان که همچنین رئیس فدراسیون جوامع یهودی در رومانی است، پیشنهاد شد. هدف اعلامشده این قانون مقابله با ایدئولوژیهای افراطی است.
این قانون تمجید عمومی از چهرههای فاشیست را منع میکند و مجازات کیفری برای تبلیغ یهودستیزی، نژادپرستی یا بیگانههراسی، هم به صورت آنلاین و هم آفلاین، تعیین کرده است.
حامیان میگویند که این قانون خلاهای قانونی موجود را که قبلاً اجازه میداد محتوای افراطی به طور آزادانه منتشر شود، به ویژه در شبکههای اجتماعی، میبندد.
لایحه مربوط به این قانون ابتدا در ژوئن ۲۰۲۵ تصویب شد، اما نیکوشور دان، رئیسجمهور رومانی، آن را برای بازنگری به پارلمان بازگرداند و استدلال کرد که برخی از تعریفهای آن به اندازه کافی دقیق نیستند. او به ویژه به ابهام در مورد اینکه چه چیزی ماده فاشیستی، لجیونری (گروه فاشیستهای رومانی)، نژادپرست یا بیگانههراس محسوب میشود، اشاره کرد.
پارلمان انتقادات رئیسجمهور را رد کرد و تصمیم بعداً توسط دیوان قانون اساسی تأیید شد.
قانون در دسامبر دوباره تصویب شد و بحث عمومی جدیدی درباره محدودیتهای آزادی بیان به راه انداخت.
ادعاها درباره هویت ملی
تاریتزو در صحبت با تظاهرکنندگان، این قانون را «جدیترین حمله به مردم رومانی در ۳۵ سال گذشته» توصیف کرد و هشدار داد که با این قانون ممکن است قهرمانان، نابغهها و قدیسان رومانی از حافظه جمعی و آموزش عمومی حذف شده یا بدنام شوند.
حامیان این استدلال اغلب به مورد میخائی امینسکو، شاعر ملی رومانی، اشاره میکنند. امینسکو شخصیت مرکزی در فرهنگ رومانی است، اگرچه بخشی از روزنامهنگاری و شعر او شامل ایدههای بیگانهستیزانه و یهودستیزانه است.
با این حال، کارشناسان میگویند این قانون به هیچ وجه به معنای حذف چنین شخصیتهایی از زندگی عمومی یا آموزش نیست.
این قانون واقعاً چه میگوید؟
آدینا مارینچه، پژوهشگر مؤسسه ملی «الی ویسل» برای مطالعه هولوکاست در رومانی، به تیم راستیآزمایی یورونیوز گفت که این قانون «تنها محتوای افراطی مشخص، مانند مطالب فاشیستی، لجیونری، نژادپرستانه و بیگانههراس را جرمانگاری میکند.»
او افزود: «هیچ چیزی در قانون وجود ندارد که منجر به ممنوعیت نام شاعر ملی شود.»
قانون خواستار بررسی شخصیتها و آثار تاریخی در زمینه تاریخی خود است، اما بحث، تحلیل علمی، یا استفاده هنری و آموزشی از مواد فرهنگی را منع نکرده است.
این قانون همچنین بین تولیدات هنری و فعالیتهای سیاسی تمایز قائل میشود.
در این قانون با آن که اعطای افتخارات عمومی به جنایتکاران جنگی یا رهبران سازمانهای فاشیستی در این قانون ممنوع اعلام شده، اما آثار ادبی یا هنری آنها را به طور کلی منع نشده است.
برای مثال، آثار امینسکو همچنان بخشی از برنامه درسی ملی مدارس رومانی است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
شواهدی از سوءاستفاده علیه آزادی بیان وجود ندارد
کارشناسان حقوقی میگویند این قانون بهروزرسانی قوانین موجود درباره سخنان نفرتانگیز است و حوزههایی را که قبلاً تنظیم نشده بودند، پوشش میدهد.
آنها همچنین اشاره میکنند که هیچ موردی از سوءاستفاده از حمایتهای قانونی از آزادی بیان نه در نسخه قبلی قانون و نه در نسخه بهروزشده ثبت نشده است.
اگرچه تظاهرات پیشگفته نشاندهنده نگرانی واقعی مردم درباره آزادی بیان بود، کارشناسان میگویند این قانون به هیچ وجه سخنرانی یا بیان نظر را به طور کامل ممنوع نمیکند.