پرسش در مورد نامتقارن بودن بیضهها در آناتومی بدن مردان سوال جدیدی نیست. دانشمندان در یونان قدیم نیز در مورد این موضوع کنجکاو شده بودند و توضیحاتی در مورد آن ارائه کرده بودند.
در هنر یونان باستان، پیکرههای مردانه اغلب بیضه چپ را پایینتر از بیضه راست نشان میدهند. این موضوع نشان میدهد که عدم تقارن کیسه بیضه دستکم برای هنرمندان و مشاهدهگران یونانی شناختهشده بود.
آگهی
آگهی
گروهی از دانشمندان یونان قدیم بر این باور بودند که بستن بیضه چپ میتواند جنسیت فرزند ر تعیین کند. فرضیهای که از نظر علم مدرن مردود است اما در آن زمان مورد توجه قرار گرفته بود.
ارسطو، فیلسوف یونانی میگوید کسانی چنین ادعایی کردهاند که اگر هنگام آمیزش بیضه راست بسته شود، فرزند پسر و اگر بیضه چپ بسته شود، فرزند دختر خواهد بود. با این حال شخص ارسطو این ادعا را نادرست میداند.
پدیدهای که در بدن اکثر مردان مشاهده میشود
پدیده نامتقارنی بیضهها در اکثریت قریب به اتفاق مردان دیده میشود. مطالعات آناتومیک نشان میدهند که در حدود ۶۵ تا ۸۵ درصد مردان، بیضه چپ پایینتر از بیضه راست قرار دارد. در اقلیتی از مردان وضعیت برعکس است و گاهی هم هر دو در یک سطح قرار دارند. بنابراین «نامتقارن بودن» بیضهها نه تنها یک نقص نیست بلکه نوعی هنجار بیولوژیک محسوب میشود.
اصلیترین توضیح آناتومیک در این باره به تفاوت در مسیر رگهای خونی برمیگردد. ورید اسپرماتیک چپ (رگی که خون را از بیضه چپ به سمت قلب بازمیگرداند) مسیر طولانیتری طی میکند. این رگ ابتدا به ورید کلیوی چپ متصل میشود و از آنجا به ورید اجوف تحتانی میرسد. در مقابل، ورید اسپرماتیک راست بهطور مستقیم به ورید اجوف تحتانی میپیوندد، یعنی مسیری کوتاهتر و با زاویهای که فشار کمتری ایجاد میکند.
این تفاوت در مسیر به معنای فشار بیشتر در سمت چپ است. فشار بیشتر به معنای کشش بیشتر به طرف پایین است و در نتیجه موقعیت بیضه چپ پایینتر است. باید توجه داشت که این تفاوت بین سمت چپ و راست ریشه در ساختار سیستم گردش خون دارد و ربطی به وزن یا اندازه بیضهها ندارد.
عامل دیگری که در توضیح علت موقعیت پایینتر بیضه چپ بیان شده است به طول طناب اسپرماتیک مربوط میشود. این طناب که حاوی رگهای خونی، اعصاب، و مجرای اسپرم است، در سمت چپ معمولا کمی بلندتر از سمت راست است. بلندتر بودن این طناب بهطور مستقیم به پایینتر بودن موقعیت بیضه چپ منجر میشود زیرا درست مانند این است که یک جسم را با طناب بلندتری آویزان کنید.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
فرضیه نقشآفرینی عدم تقارن بیضهها در تولیدمثل
این فرضیه نیز وجود دارد که عدم تقارن بیضهها در بدن مردان به دلیل این است که اسپرمزایی فرایندی حساس به دما محسوب میشود. بدن مردان برای تولید اسپرم نیاز به دمایی حدود یک تا دو درجه سانتیگراد پایینتر از دمای خود بدن دارد. همین دلیل باعث شده است که بیضهها در خارج از بدن و در کیسه بیضه قرار بگیرند تا دمای کمتری از خود بدن داشته باشند.
از سوی دیگر همسطح بودن بیضهها ممکن است باعث شود تا آنها به یکدیگر مانند دو توپ که در کیسهای تنگ قرار گرفتهاند فشار وارد کنند. به این ترتیب به نظر میرسد قرار گرفتن یکی از بیضهها پایینتر از دیگری این اصطکاک را به حداقل میرساند.
آیا بیضه چپ در اسلام اهمیت بیشتری دارد؟
در این میان تفاوت قائل شدن بین بیضههای چپ و راست گاه ریشههای فرهنگی نیز دارد. در دین اسلام بیضههای چپ و راست اهمیت یکسانی ندارند. دیه بیضه چپ دو سوم دیه کامل و دیه بیضه راست یک سوم دیه کامل تعیین شده است.
در همین راستا بنا به نرخ دیه تعیینشده برای سال ۱۴۰۵ در ایران دیه بیضه چپ مردان یک میلیارد و چهارصد میلیون تومان است اما دیه بیضه راست تنها نزدیک به ۷۰۰ میلیون تومان است.
این در حالی است که دیه قطع هر دو بیضه به اندازه یک بیمه کامل انسان یعنی دو میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان تعیین شده است.
چه زمانی عدم تقارن در بیضهها میتواند نگرانکننده تلقی شود؟
مردان باید توجه داشته باشند که تفاوت جزئی در ارتفاع دو بیضه کاملا طبیعی است اما هرگونه تغییر ناگهانی در این موقعیت را نمیتوان طبیعی دانست. اگر بیضهای که معمولا پایینتر قرار دارد ناگهان بالاتر رفت، یا اگر تورم، درد، یا تغییر در بافت احساس شد، باید فوری به پزشک مراجعه شود زیرا ممکن است پیچخوردگی بیضه (Testicular Torsion) یا دیگر مشکلات جدی پدید آمده باشند.
از سوی دیگر بیماری واریکوسل، اتساع غیرطبیعی رگهای ورید اسپرماتیک، بیشتر در بیضه سمت چپ دیده میشود، که علت آن هم به فشار بیشتر در رگهای سمت چپ برمیگردد. واریکوسل در برخی موارد میتواند بر کیفیت اسپرم تاثیر بگذارد و نیاز به درمان داشته باشد.
در نهایت میتوان گفت که بدن انسان برخلاف ظاهرش چندان متقارن نیست. در آناتومی بدن قلب کمی به چپ متمایل است و کبد در سمت راست قرار دارد. این در حالی است که ریه راست سه لوب دارد و ریه چپ تنها دو لوب دارد.
به این ترتیب به نظر میرسد نامتقارنی بیضهها بخشی از یک الگوی گستردهتر است که در آن کارایی در روند تکامل بر تقارن ظاهری تقدم یافته است.