برای دههها یکی از رایجترین و ارزانترین توصیهها به افرادی که مایل به کاهش وزن بودند، یک جمله ساده بود: «قبل یا همراه با غذا آب بنوشید تا معدهتان پر شود و کمتر بخورید.» اما چه میشود اگر این کلید طلایی لاغری، خود متهم اصلی پرخوریهای ناخواسته باشد؟
یافتههای یک مطالعه جدید علمی، این فرضیه سنتی را به چالش کشیده و از یک معمای بیولوژیک پنهان پرده برداشته است که نشان میدهد نوشیدن آب در میان وعدههای غذایی، ممکن است نتیجهای کاملا معکوس داشته باشد.
آگهی
آگهی
پژوهشگران دانشگاه کرنل و دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا با بازنگری دادههای دو کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده، به نتیجهای شگفتانگیز و تا حدی نگرانکننده دست یافتند؛ افرادی که در طول وعدههای غذایی خود آب بیشتری مینوشیدند، به طور میانگین کالری بیشتری مصرف میکردند.
ترفندی محبوب که پایه علمی ندارد
آمارها نشان میدهند که ایده «سد کردن اشتها با آب» چقدر در میان عموم مردم جا افتاده است.
بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۹، حدود یکچهارم آمریکاییهایی که تلاش میکردند وزن خود را کاهش دهند، از این استراتژی استفاده کردهاند؛ ترفندی که پس از ورزش و کاهش مستقیم حجم غذا، سومین ابزار محبوب لاغری در میان مردم به شمار میرود.
منطق پشت این ایده ساده به نظر میرسید: آب فضای معده را اشغال میکند و سیگنال سیری را زودتر به مغز میفرستد.
با این حال، دانشمندان تاکید میکنند که تاکنون تحقیقات بسیار کمی برای اثبات این فرضیه انجام شده و همان اندک مطالعات گذشته نیز نتایجی متناقض داشتهاند.
در واقع، مطالعهای در سال ۲۰۲۳ توسط پِیج کانینگهام، استادیار علوم تغذیه در دانشگاه کرنل، دقیقا الگوی معکوسی را نشان داد؛ افرادی که آب بیشتری مینوشیدند، ناهار بیشتری میخوردند.
معجزه حس چشایی؛ چرا آب ما را گرسنهتر میکند؟
محققان برای درک این پارادوکس، دادههای آزمایشهایی را که در آن به داوطلبان غذاهای تند داده شده بود، بازتحلیل کردند. آنها متوجه شدند که دو مکانیزم پنهان در این روند نقش دارند. یکی از آنها بازنشانی حس چشایی است.
سیستم چشایی انسان (و حتی حیواناتی مانند گربهها) به گونهای طراحی شده که وقتی به طعم یک غذا عادت میکند، به تدریج تمایلش به ادامه خوردن کم میشود؛ پدیدهای که به آن «سیری حسی مشخص» میگویند.
نوشیدن آب در میان غذا، مانند یک دکمه بازنشانی عمل میکند. آب طعم دهان را پاک کرده، حس آشنایی با غذا را از بین میبرد و به لقمه بعدی نوعی «جذابیت و نوآوری دوباره» میبخشد. همین امر فرد را ناخودآگاه به ادامه خوردن تشویق میکند.
مکانیزم دیگر روانکاری و سرعت بلع است. آب به سرعت از معده خارج میشود، بنابراین اثر پرکنندگی طولانیمدتی ندارد. در عوض، در دهان به عنوان یک روانکننده عمل میکند.
آب با رفع خشکی دهان و تسهیل بلع، سرعت غذا خوردن را بالا میبرد؛ و همانطور که میدانید، سریعتر غذا خوردن فرصت درک سیگنالهای سیری را از مغز میگیرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
ارقام چه میگویند؟
دادههای این آزمایش که روی ۸۶ بزرگسال انجام شد، نشان داد که به ازای هر ۱۰۰ گرم آب اضافی که همراه با غذا نوشیده شد، افراد ۳۹ گرم غذای بیشتر (معادل حدود ۴۹ کالری اضافی) مصرف کردند.
همچنین هر بار جابهجایی مداوم بین قاشق غذا و لیوان آب، با مصرف ۴.۴ گرم غذای بیشتر همراه بود.
اگر نوشیدن آب همراه غذا ترفند کارآمدی نیست، آیا راهکار جایگزینی وجود دارد؟ دانشمندان در همین زنجیره پژوهشی به یک پاسخ امیدوارکننده رسیدند: ادویههای تند.
مطالعات این تیم پژوهشی که اخیرا منتشر شده، نشان میدهد که افزودن ادویههای تند به وعدههای غذایی یا میانوعدهها، بدون آنکه از لذت غذا خوردن بکاهد، به طور طبیعی سرعت جویدن و بلع را کاهش میدهد.
این کند شدن روند غذا خوردن، به مغز فرصت میدهد تا سیگنالهای واقعی سیری را دریافت کند و در نتیجه، مصرف کالری کلی بدون احساس محرومیت کاهش مییابد.
اگرچه تحقیقات بیشتری نیاز است تا رفتار ادویهها در محیطهای واقعی و روی رژیمهای مختلف سنجیده شود، اما فعلا به نظر میرسد برای کاهش وزن، باید لیوانهای آب را در طول غذا کنار گذاشت و به سراغ چاشنیهای تندتر رفت.