کشورهایی در دیگر قارهها، دور از اروپا، سالهاست راههایی برای کنار آمدن با گرمای سوزان پیدا کردهاند. در ادامه چند نمونه، گاه عجیب و گاه الهامبخش، میبینید.
در هر کشور آداب و عادات خودش حاکم است. مثلا در آلمان وقتی هوا خیلی گرم میشود، بیشتر مردها در بهترین حالت گره کراوات را شل میکنند یا اصلا آن را کنار میگذارند، اما در ژاپن کراوات بهسرعت به حوله خنککننده تبدیل میشود: به شکل کراواتهای خنک که داخل آنها پدهای کوچک خنک یا لایههای ویژه ژلی کار گذاشته شده است. بعضی از آنها در بخش پشت گردن از پارچه حولهای دوخته شدهاند که همزمان عرق را هم جذب میکند.
آگهی
آگهی
ژاپن به طور کلی به عنوان یکی از خلاقترین کشورها برای سر کردن تابستان شناخته میشود. بسیاری از این روشها برای اروپاییها در نگاه اول غیرمعمول به نظر میرسد، اما بر پایه اصول ساده فیزیولوژیک استوار است. از نظر علمی بهویژه خنک کردن گردن، مچها، زیربغل و کشاله ران موثر است، چون در این نواحی رگهای خونی بزرگ خیلی نزدیک به سطح پوست قرار دارند. به همین دلیل ترفندهای خنککننده ژاپنیها واقعا میتواند بیش از آنچه این ظاهر کمی نامتعارف برای ما القا میکند، تاثیر داشته باشد.
در ژاپن حلقههای یخی که به عنوان خنککننده گردن استفاده میشوند هم بسیار محبوباند. خنک کردن ناحیه گردن میتواند احساس گرما در کل بدن را کاهش دهد. در ترکیب لباس تابستانی اغلب یک حوله همرنگ لباس هم دیده میشود که دور گردن انداخته و هر از گاهی خیس میشود.
حولههای تنوگویی، دستمالهای سنتی کوچک و نازک از جنس پنبه، که آن را خیس میکنند و به شکل نامحسوس زیر یقه پیراهن، کت یا کلاه میگذارند، آنجا نیز از روشهای رایج خنک کردن محسوب میشود.
محافظت در برابر گرمازدگی: یک شی نمادین دوران ایروبیک در اروپا
در دهه ۱۹۸۰، بهویژه در دوران اوج ایروبیک، این وسایل در اروپا کلاسیک تمامعیار به حساب میآمدند: هدبندها (که آن زمان معمولا به رنگهای نئونی بودند) و مچبندهای حولهای هماهنگ برای دستها. برای ژاپنیها اما این وسایل پیش از هر چیز یک ابزار کاربردی در زندگی روزمره است که مرتب آن را خیس میکنند تا پوست در نواحی نبض را خنک نگه دارند.
البته پنکههای دستی یا بادبزنها هم بخشی عادی از زندگی روزمرهاند؛ آنها را اغلب به عنوان اکسسوار دور گردن یا روی مچ دست میآویزند، نه فقط در ژاپن، بلکه در چین هم.
در چین همچنین در سالهای اخیر انواع مختلفی از ماسکهای صورت به عنوان محافظت در برابر آفتاب رواج پیدا کرده است. معروفترین نمونه «فیسکینی» است؛ کلاهی از پارچه کشسان که فقط چشمها، بینی و دهان را باز میگذارد.
چنین ظاهری را میتوان در عکس رویی مشاهده کرد؛ تصویری از یک گردشگر چینی که در میدان رومربرگ فرانکفورت آم ماین در حال عکس گرفتن است. این پوشش در اصل در مناطق ساحلی مثل چینگدائو طراحی شد و بیشتر شناگران از آن استفاده میکردند تا هنگام شنا پوست خود را در برابر پرتو شدید فرابنفش محافظت کنند. این شهر چندمیلیونی در ساحل دریای زرد قرار دارد، تقریبا در میانه مسیر بین کلانشهرهای شانگهای و پکن، و به خاطر «آبجوی تسینگتائو» که به سراسر جهان صادر میشود هم شهرت دارد.
«فیسکینی»ها در چین
با گذشت زمان، الگوی این ماسکهای صورت در چین تغییر کرده است. امروز بیشتر ماسکهای سبک و مناسب استفاده روزمره رایج است که از مواد عملکردی تنفسپذیر مثل «آیس سیلک» تهیه میشوند. نسخههای مدرن نازک و کشساناند و اغلب ضریب محافظت در برابر پرتو فرابنفش (UPF 50+) دارند. این ماسکها را با رغبت در زندگی روزمره هم استفاده میکنند.
این ماسکها فقط نشانه سازگاری عملگرایانه با شرایط آبوهوایی نیستند، بلکه بازتابدهنده تصورات فرهنگی درباره مراقبت از پوست و زیبایی هم به شمار میروند.
کلاههای بسیار بزرگ از جنس مواد طبیعی نیز بهویژه توسط زنان استفاده میشود؛ اغلب همراه با یک روسری نازک در زیر آن که مرتب میتوان آن را خیس کرد تا از گرمازدگی جلوگیری کند.
جالب اینکه در چین در هوای گرم اغلب نوشیدنیهای گرم یا ولرم ترجیح داده میشود. این باور ریشه در طب سنتی چینی دارد که بر اساس آن سرمای شدید میتواند تعادل درونی بدن را بر هم بزند. همچنین تصور بر این است که نوشیدنیهای بسیار سرد معده را تحت فشار قرار میدهد و بدن ناچار است برای تنظیم دما انرژی بیشتری مصرف کند، در حالی که نوشیدنیهای گرم بهعنوان گزینه ملایمتر تلقی میشود و میتواند با حمایت از تعریق طبیعی، به خنک شدن از طریق تبخیر کمک کند.
کشورهای خارج از اروپا عمدتا بر سه ایده اصلی تکیه میکنند: ۱. خنک کردن از طریق تبخیر با کمک آب و جریان هوا، ۲. سایه و معماری و ۳. جرم حرارتی دیوارهای ضخیم گلی یا سنگی.
در جنوبغرب ایالات متحده، تکنیکهای سنتی ناواهو و پوئبلو شامل ساختمانهایی از گل و سنگ با پنجرههای کوچک و سایبانها و ایوانهایی است که سایه ایجاد میکند.
در حالی که خانههای مدرن مثلا در آلمان بیشتر بر عایق حرارتی و بهرهوری انرژی تاکید دارند، بناهای متعلق به سنت پوئبلو به دلیل ظرفیت بالای ذخیره گرما، دمای داخل را نسبتا پایدار نگه میدارند؛ این خانهها در تابستان نسبتا خنک و در زمستان برای مدت بیشتری گرم میمانند.
در مناطق جنوبیتر، مکزیکیها معمولا لباسهای بسیار سبک و گشاد نخی میپوشند. خانههای آنها نیز اغلب از دیوارهای ضخیم آدوبی ساخته شده که دمای داخل را ثابت نگه میدارد. بسیاری از خانهها حیاط داخلی دارند که به عنوان «جزیرههای خنکی» طبیعی عمل میکند و دما را بهطور محسوسی پایین میآورد. طبیعی است که «سیستا» یا استراحت ظهر در گرمترین ساعت روز بخش جداییناپذیر زندگی روزمره است.
حولههای خیس در پنجرهها در مصر
بادگیرهای سنتی (ملقف) در مصر هوای خنکتر بیرون را به داخل خانه هدایت میکند و در آنجا نیز حیاطهای داخلی با آبنما و گیاهان از طریق خنکسازی تبخیری دمای ریزاقلیم را پایین میآورد. اصل کار این است: وقتی پارچهای خیس جلوی پنجره یا در قاب آن آویزان شود، آب موجود در بافت پارچه تبخیر میشود. برای این تبخیر آب به انرژی نیاز دارد و این انرژی را به شکل گرما از محیط میگیرد. به این ترتیب هوایی که از کنار پارچه خیس عبور میکند خنک میشود.
در بسیاری از مناطق هند نیز از روشهای خنکسازی سنتی استفاده میشود که بر اصول ساده فیزیکی تکیه دارد. یکی از عناصر محوری، خنکسازی موسوم به «میتی» است که در آن کوزههای سفالی لعابنداده با استفاده از تبخیر، آب را بهطور طبیعی خنک میکنند. علاوه بر این بسیاری از مردم برای تنظیم بهتر دمای بدن، دستمالهای نخی خیس یا لباسهای بسیار سبک نخی میپوشند. در فضاهای مسکونی نیز از تبخیر به شکل هدفمند استفاده میشود؛ مثلا با حصیرها یا پردههای کنفی خیس که هوای اطراف را بهطور محسوسی خنک میکند.
نوشیدنیهای تهیهشده از ماست، دوغ یا تمرهندی نیز محبوباند، زیرا نه تنها تامینکننده مایعات هستند، بلکه همزمان الکترولیتهای از دسترفته را هم جبران میکنند.
به طور کلی در بسیاری از کشورهای سنتا گرم، غذاهای سبک و سرشار از آب مثل سوپها یا میوههایی مانند طالبی و هندوانه رایج است.
جمعبندی این است که تفاوت میان کشورهای اروپایی و سایر نقاط جهان کمتر به «روشهای بهتر یا بدتر» برمیگردد و بیشتر حاصل ترکیبی از عادت به یک آبوهوای مشخص، نوع ساختوساز، شیوههای زندگی روزمره و روندهای تاریخی است.
بیرون از اروپا اغلب استراتژیهای خنکسازی غیرفعال، معماریمحور و ریشهدار در فرهنگ غالب است، در حالی که در اروپا بیشتر راهحلهای فنی و کوتاهمدت در اولویت قرار دارد. بسیاری از کشورهای آسیایی نیز تا حد زیادی به سمت راهحلهای فناورانه کوچک و نزدیک به زندگی روزمره رفتهاند که هدف آنها نه خنک نگه داشتن ساختمان، بلکه تنظیم دمای بدن انسان است.